अञ्जन
añjanaपुं · masc.In 18 kośas: 32 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अञ्जनं कज्जलं दीपः प्रदीपः कज्जलध्वजः ॥ ६८६ ॥स्नेहप्रियो गृहमणिर्दशाकर्षो दशेन्धनः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३ ॥पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ।करिण्योऽभ्रमुकपिलापिङ्गलानुपमाः क्रमात् ॥ ४ ॥ताम्रकर्णी शुभ्रदन्ती चाङ्गना चाञ्जनावती ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 भ्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाञ्जनवामनाः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जतुयावकलाक्षाऽलक्तकाः समाः सिक्थकं मधूच्छिष्टम् ।कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
दिङ्मण्डलं चक्रवालं दिगन्तः करिशोलुकम् ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ स्यात्कज्जलं क्लीबे दीपोच्छिष्टं तथाञ्जनम् ।पुंसि स्यात्पक्षकोऽस्त्री स्याद्व्यजनं तालवृन्तकम् ॥ ४३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ताप्यं हेमाह्वयं तारमाक्षिकं स्यादथाञ्जनम् ।नादेयं यामुनं कृष्णं चक्षुष्यं वारिसम्भवम् ॥ ५७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पर्यायतोऽपि तस्येदमीबन्ताः स्युः क्रमादिमाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोञ्जनः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहिर्बुध्न्यो रेरिहाणो हिबुध्नः कपिशोऽञ्जनः ।भद्राक ऊर्ध्वरेताः स्याद्भगाली च कपाल्यपि ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीलुमूलेनैकदिग्यात्राव्ययं पीलुमूलतः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमु[19b]दोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
स्नानं वसनं तिलको लेपो हारोऽञ्जनं काञ्ची ।नासामौक्तिककुण्डलनूपुरकुचकञ्चुकीमालाः ॥ १७५ ॥
उपगीतिः
genderक्लीneut.
मूषातुत्थं कांस्यनीलं हेमतारं वितुन्नकम् ।भवेत्कर्परिकासङ्गममृतासङ्गमञ्जनम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पादपीठं फलहकः पादपः पादुकापि च ।आसन्दी वेत्रपीठं स्याल्लोचकं कज्जलाञ्जने ।दीपोऽस्त्रियां प्रदीपश्च दशाकर्षी दशेन्धनः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शैलेय-सृक्कत्त्वचभेषजानांस्थानाञ्जन-द्वार-शुकच्छदानाम् ।ह्रीबेर-पुष्पान्तिक धन्व-वल्क-कुसुम्भ-कल्कौमक-पद्मकानाम् ॥ ८१ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
अञ्जनं कज्जलं नागं गजपाटलमारुणम् ।सालं परिधि वृक्षं च कुल्यां स्त्रीं सारणीं विदुः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वरुणः पवनश्रीदावीशानोऽथ दिशां गजाः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्ज[नः] ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुमामयो रङ्गमाता क्षतघ्ना कृमिजा जतु ।अलक्तो याव आख्यातः कज्जलं त्वञ्जनं समम् ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मेखला सप्तकी काञ्ची रसना क्षुद्रघण्टिका ।अञ्जनं कज्जलं दैपं सिन्दूरं[र] स्त्रीविभूषणम् ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ब्रह्मा शेष इति प्रोक्ताः पूर्वाचार्यैर्दिगीश्वराः ।ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ॥ ३३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नासानामग्रतः पुष्पमाभरणं च मौक्तिकम् ।अञ्जनं कज्जलं चैव ताम्बूलं मुखरञ्जनम् ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कुमुदश्वाऽञ्जनश्चैव पुष्पदन्तस्तदन्तरम् ।सप्तमः सार्वभौमोऽस्ति सुप्रतीकोऽष्टमस्तथा ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
कांस्यनीलं हेमतारं तन्नीलाञ्जनमुच्यते ।पुनः कर्परिकातुत्थं चाऽमृतासङ्गमऽञ्जनम् ॥ १८२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनेश ईशः पूर्वादिक्रमादष्टौ दिगीश्वराः ।ऐरावत-पुण्डरीक-वामन-कुमुदाञ्जनाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मेलानन्दा च मेलाम्बुर्मसिधानञ्च कुत्रचित् ।द्वयोर्मसिर्मसीमेला काली पत्राञ्जनाञ्जने ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्प्रशान्तार्चिरिङ्गालः कालिका चाग्निविट् सभे ।मेलामन्दो मषीपात्रमञ्जनं कज्जलं समे ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथाञ्जनो वैयथितः क्षालनः शवशीर्षकः ।सुधन्वो रथगरुतः शैखालीककरञ्जकौ ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अञ्जनं त्वक्षिसंस्कारः कज्जलं धूमयोनि तत् ।चूर्णानि वासयोगाः स्युः पिष्टातः पटवासकः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नन्द्यावर्तः सरलः शालः काको धवोऽञ्जनस्तिलकः ।पद्मस्पन्दनमोक्षा वृक्षविशेषेऽपि दृश्यन्ते ॥ ८१२ ॥
आर्या
meanings
अब्धिजा तु स्त्रियां लक्ष्म्यां भेद्यवत् तु समुद्रजे ।अञ्जनः पुंसि वरुणदिग्गजेऽथाञ्जना स्त्रियाम् ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
meaningsवरुणदिग्गज
क्ली त्वनक्तिक्रियायां स्यान्नेत्रसंस्कारवस्तुनि ।रसाञ्जने च रभसो विशेषादिदमब्रवीत् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
कज्जलेऽथाञ्जना माता मारुतेरमरः सुरे ।स्नुहीवृक्षेऽस्थिसंहारकव्योरमृतमम्बरे ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकज्जल
स्त्री कलत्रे केसरिणो मालिन्ये वाच्यलिङ्गकम् ।प्रत्ययोऽतिक्रमे दण्डे मरणे कृच्छ्रदोषयोः ॥ २०३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 के (wrong syllable)
doubtful
अञ्जन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कापोतकापोतमञ्जने सर्जीक्षारे कपोतसंहतौ । आध्मातं शब्दिते दग्धे वातव्याधौ च कीर्तितम् ॥ Dharaṇikośa 15.2.34
- धरणिकोश सौवीरकाश्मीरं पौष्करं मूलं काश्मीरं कुङ्कुमादिकम् । सौवीरं काञ्चिके देशे उद्योते चाञ्जनाश्रुणि ? ॥ Dharaṇikośa 26.2.63
- कोषकल्पतरु तुत्थनील्यां स्त्र्यथ स्याद्द्रवनिष्पवायां क्वाथो विपाके व्यसने च दुःखे । पृथुस्तु वैश्वानरराजभेद- त्वक्पत्रिका मेचकजीरके ना । त्रय्यां महत्येष हुताशने तु तुत्थः पुमानञ्जनगस्तु षण्ढे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.18.95
- नानार्थार्णवसंक्षेप आञ्जनपुंसि सप्तदशारत्नेर्यूपस्य स्याच्चतुर्थके । आदितः स्यादरत्नौ च तथा चाञ्जन एव च ॥ २०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.209
- नानार्थार्णवसंक्षेप मलीकमलीको ना नपि त्वेतदञ्जने सम्प्रचक्षते । मलूको द्वे पक्षिमात्रे सरोजशकुनौ पुनः ॥ १३६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1368
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदमत्तअञ्जने मदमत्तस्तु धुर्धूरेऽस्त्री पुरे पुमान् । मदेन मत्ते त्रि स्त्री तु मदयन्ती प्रकीर्तिता ॥ ४८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.481
- शब्दरत्नावली कापोतक्षारितस्त्रिष्वभिशस्ते स्यात् क्षारे स्राविसे पुमान् । कापोतं स्यात् कपोतौधाञ्जनयोरुचके पुमान् । किरातो म्लेच्छभेदे स्याद् भूनिम्बाल्पशरीरयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.97
- शब्दरत्नावली तुत्थगन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च । ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥ गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते । तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥ उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि । तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥ दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु । प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.3
- शब्दरत्नावली हालाहलरतकेलिः कलालापे षिङ्गे दन्तक्षतेऽपि च । भवेद्वायुफलं शक्रकार्मुके करकेऽपि च ॥ तथा विचकिलो मल्लीप्रभेदे मदनेऽपि च । बृहन्नलो बृहत्पोटगले दीर्घेऽर्जुनेऽपि च ॥ सदाफलं स्कन्धफले नारिकेलेऽप्युडूम्बरे । सिनीवाली दृष्टचन्द्रकलामान्दुर्गयोरपि ॥ सौवर्चलं लवणभित्सर्जिकाक्षारयोरपि । हस्तिमल्लः शङ्खनागे ऐरावतगणेशयोः ॥ हरितालं धातुभेदे स्त्री दूर्वाकाशयोरपि । हालाहलो ब्रह्मसर्प त्वञ्जनाखुभिदि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.113
- शब्दरत्नाकर सौवीरसारङ्गो हरिणो वर्णश्चातकः षट्पदोऽपि च । सैन्धवं लवणेऽश्वे ना सौवीरं काञ्चिकेऽञ्जने ॥ २१८३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2183
- तन्त्राभिधान ननो गर्जिनी क्षमा सौरिर्वारुणी विश्वपावनी । मेषश्च सविता नेत्रं दन्तुरो नारदोऽञ्जनः ॥ ११७ ॥ Tantrābhidhāna 2.37.117