कन्दर
kandaraपुं · masc.In 18 kośas: 25 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
दरी स्यात्कन्दरोऽखातबिले तु गह्वरं गुहा ॥ १०३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दरी तु कन्दरो वा स्त्री देवखातबिले गुहा ।गह्वरं गण्डशैलास्तु च्युताः स्थूलोपला गिरेः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
गुहा पाषाणसन्धिः स्यात्कन्दरः कन्दरा दरी ।निकुञ्जं गह्वरं प्रोक्तं पादाः प्रत्यन्तपर्वताः ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दरी गुहा नितम्बश्च कन्दरः कटकोऽपि च ।पाषाण उपलोऽश्मा च प्रस्तरश्च शिला मणिः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सरः सरा सरी चैवं सरिश्च स्याद्दरी दरिः ।कन्दरः कन्दरी चैवं कन्दरा च निगद्यते ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटुभङ्गं विश्वमथ शृङ्गवेरार्द्रके पुनः ।सौपर्णं गुल्ममूलं स्यात्कफारिकन्दरं वरम् ॥ १८७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पुमान्स्नुः स्यादथ गुहा दरी स्त्री कन्दरस्त्रिषु ।दरिर्विलं देवखातमखातं गह्वरी स्त्रियाम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पात्रकन्दरवल्लूरछत्राणां नखरस्य च ।प्राणालनालकुवलमृणालानामथापि च ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दरी गुहा कन्दरी च कन्दरास्त्रिषु कन्दरः ।कटीरं गह्वरं त्वस्त्री स्नुः प्रस्थः सानुरस्त्रियौ ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गोराटः श्यामसारश्च शल्यको बहुशल्यकः ।स सितः सोमवल्कः स्यात्कन्दरः श्वेतसारकः ।पथिद्रुमोऽथासितेऽत्र नेमिद्रुः कुकुकण्टकः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
समेऽर्द्धो इङ्गुदो जृम्भो दाडिमं कन्दरं [दरम्] ।पात्रं छत्रं च वल्लूरं नखरं पिठरं पुरम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
पुंस्यसौ पीतने वाजिभेदे तथावर्णभेदे मतस्तद्वति स्यात्त्रिषु ।मन्दरो मन्दमन्दारमन्थाचल-स्वर्गसान्द्रार्थकः कन्दरस्तु त्रिषु ॥ २६ ॥
स्रग्विणी
genderविadj.
एते शब्दाः पुंस्युक्ताः । अयं दर्पणः आदर्शः । मृदङ्गो मुरजः । जठरः कुक्षिः । कुन्तः प्रासः । कुतपः शस्त्रं कालविशेषश्च । धूमो वह्निसम्भवः । एते पुंसि भवन्ति । अयं व्रातः सङ्घः । हृदः सरः । दण्ड आज्ञा लकुटश्च । अङ्कुशः शृणिः । कटाक्षः अपाङ्गदृष्टिः । सङ्ग्रामो युद्धम् । विटपो लतागुल्मः ।पामा स्त्रियां निगदिता पुंसि वेमा कुणपकूर्चौ च ।कन्दरयूथप्रोथाश्च वंशरेणुध्वजाश्चैव ॥ ७३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
रैवते तूज्जयन्तः स्याद्गुहायां गह्वरं मतम् ।देवखातबिले च स्याद्दरी स्त्री कन्दरोऽस्त्रियाम् ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
लोकेशो लोकनाथश्च लोककर्ता डभीशुगः ।कवली कन्दरोऽब्जश्च मिठाकी मोदकप्रियः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनयित्नुर्धूमयोनिर्मुदिरः शिशिरः शुची ।अजिरगः कन्दरश्च नागः कन्धर इत्यपि ॥ ७७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रोक्तं कृत्रिमो गृहा दरी च कन्दरोऽपि वै ॥ १७८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
धाराधरो वायुदारुः स्तनयित्नुर्नभश्चरः ।मुदिरः कन्दरः कन्द्यो नीरदो गगणध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ वारिप्रवाहे तु निर्झरो निर्झरी झरः ।दर्विर्दवी कन्दरं स्यात् कन्दरा च चतुष्टयम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चक्रवाडो लोकालोकाचले, मेरूः सुमेरूवत् ।स्वर्णाद्रावथ कन्दर्यां कन्दरा कन्दरं दरिः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
कन्दरोऽपि दरो, दर्याः प्रस्थे प्रष्ठोऽपि सानुयुक् ।स्नुर्ना तालव्यमूर्धन्यमध्यौ पाषाणयुग्दृषत् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेखला कटकोऽस्त्री स्याद्गह्वरं तु गुहा दरी ।कन्दरः कन्दरा कुञ्जनिकुञ्जौ वा नपुंसकौ ॥ ४१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एण्याश्चर्माद्यमैणेयं मार्गैणे तु मृगैणयोः ।चीनकस्तु सितक्रोडः कन्दरस्तूच्चजानुकः ॥ ६९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदयस्तूदयाद्रिः स्यादस्तस्त्वस्तमयाचलः ।दरी गुहा कन्दरोऽक्ली प्रपातस्तु तटो भृगुः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
चारुकस्तु किशोराभः कन्दरस्तूच्चजानुकः ।मृगाः स्युः कृष्णसाराद्यास्त एव पशवःसह ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवखाते बिले पुंस्यसावङ्कुशेकंधरोऽम्भोधरे स्याच्छिरोधौ स्त्रियाम् ।वल्लरं शाद्वले निर्जले च स्थलेकुञ्जके क्षेत्रके श्रीतरौ पुंसि सः ॥ २७ ॥
स्रग्विणी
doubtful
त्रयोः गिरेरवयवे दरीसंज्ञे द्वयोः पुनः ।स्यादुच्चजानुके भेदे मृगजातेरथो पुमान् ॥ ३८० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कटप्रूः कौणये पुंसि हाहि(?) रुद्रेऽक्षदेवने ।कन्दरं कन्दरादर्यां कन्दूरस्त्वङ्कुशे पुमान् ॥काश्मीरं कुङ्कुमे टङ्के क्लीबं पुष्करमूलके ।कावेरी पण्यनार्याञ्च सरिद्भेदहरिद्रयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsदरी
कन्दर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दरीदरो भये च ग[86]र्ते च आङ्पूर्वो गौरवे स्मृतः । दरी तु कन्दरे प्रोक्ता किञ्चिदर्थे दराव्ययम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.16
- कोषकल्पतरु दरीदरी पुनः कन्दरवाचिका स्या- दथेषदर्थे दरमव्ययं च । क्षुरश्छिदावस्तुनि कोकिलाक्षे त्रिकण्टकेऽथ त्रितये पुरं स्यात् ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.5
- कोषकल्पतरु गह्वरपुंसि वास्तव्यके वाणिजे नीवरो गह्वरं कन्दरे कैतवे संकटे । भक्तसिक्थे यमे यक्ष्मके केसरे कौत्सिताम्बे दृढे( ? )पार्परो भस्मनि ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.34
- नानार्थार्णवसंक्षेप दरनृशण्डः कन्दरे तु स्त्री दरी स्वल्पार्थके पुनः । दरोऽव्ययमिति प्राहुर्दलं तु क्ली तरुच्छदे ॥ ५७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.576
- नानार्थार्णवसंक्षेप पटीरकन्दरे त्वपरे चाहुः पत्सलस्तु प्रकीर्तितः । प्रहारेऽन्यैः प्रहासेऽन्यैः पणवस्त्वपि डिण्डिमे ॥ १५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.154
- नानार्थार्णवसंक्षेप कटीरचामरे शयने दण्डे कटीरं त्वपि कन्दरे । जघने च जले चाथ कटित्रं यत्र तद्विदः ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.18
- शब्दरत्नावली दरीदरी तु कन्दरे स्त्री तु मनागर्थे दराव्ययम् । दस्रः खरेऽश्विनीपुत्रे दारु पिचलकाष्ठयोः ॥ देवदारुणि च द्वारं निर्गमोपाययोरपि । धरी गिरौ कूर्मराजे वसुकार्यासतूलयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.15
- शब्दरत्नाकर कटीरबकुलेऽस्त्री तु किञ्जल्के कपिलो मुनिवर्णयोः । कटीरं कन्दरे कट्यां कुशिको मुनिवृक्षयोः ॥ २०८० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2080
- वैजयन्ती कटीरकटीरं कन्दरे कट्यां कलत्रं श्रोणिभार्ययोः । क्रन्दनं रुदिते ध्वाने कार्मुकं शस्त्रचापयोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.3.6
- वैजयन्ती गह्वरगह्वरं कन्दरे दंभे चलनं पादयन्त्रयोः । जघनं स्यात् कटौ पूर्वश्रोणिभागापरांगयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 7.3.15