शीर्ष
śīrṣaक्ली · neut.In 13 kośas: 14 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
उत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा मौलिर्मस्तकमुण्डके ॥ ५६६ ॥वराङ्गं करणत्राणं शीर्षं मस्तिकमित्यपि ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं मूर्धा ना मस्तकोऽस्त्रियाम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुण्डोत्तमाङ्गमस्तकमौलिशिरःशीर्षमूर्धकानि स्युः ।तुण्डं वदनं वक्त्रं लपनं मुखमास्यमाननं च समम् ॥ ५१८ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
उत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं कं शिरं मस्तकोऽस्त्रियाम् ।मूर्द्धा पुंसि च मुण्डोऽस्त्री मस्तिकोऽपि कमव्ययम् ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीर्षमन्दाक्षपीयूषकिल्विषाणां ततः परम् ।तर्षजीषऋषाणां च काशीसस्य तथैव च ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीर्षं स्यात्करणत्राणं मुण्डं मूर्द्धा कमव्ययम् ।चिकुरश्चिहुरः केशो मूर्द्धजो वृजिनोऽङ्गजः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अर्पिश-पलिश-नृशानिस्युः पीयूषं मिषं शीर्षम् ।किल्बिषमृजीषवीक्षा-नुतर्षमन्दाक्षमर्पिष वीषिः(?) ॥ १६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
वराङ्गं मस्तकं मूर्धोत्तमाङ्गं शिर इत्यपि ।करणत्राणशीर्षे च मस्तिकं कं नपुंसके ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
किण्वं दिवं सान्त्वमुलूखलं चपातालसत्त्वे वृशविश्वशीर्षम् ।मन्दाक्षपीयूषमहानसानिकासीससंयज्जगदर्पिषाणि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्रा
genderक्लीneut.
कवचे शीषर्कं शीर्षं शीर्षण्यं शीर्षणं तथा ।शिरस्त्रं च शिरस्त्राणं तनुत्रं वर्म शर्म च ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उत्तमाङ्गं तथा शीर्षं वराङ्गं चापिकं पुनः ।कथ्यते करणत्राणं देशनामानि सन्ति वै ॥ ९०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्वषः शष्कुली चेति द्वितयं कर्णरन्ध्रके ।पुंसि मूर्धाशिरः शीर्षं मुण्डं मस्तकमस्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लोहाख्यं कृमिजं भृंगं जोंगकं जांगलं मतम् ।वंशकं वंशिकं शीर्षं प्रकरं मृदुलं लघु ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घाटाप्यवटुरक्लीब उत्तमांगं पुनः शिरः ।उष्णीषं शीर्षमक्षत्रं पुंसि मूर्धा च मस्तिकः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिरो मूर्ध्नि पुरःसैन्ये सामस्तोत्रान्तरे तथा ।प्रधानेऽप्यथ शीर्षं स्यान्मूर्ध्नि चागुरुसंज्ञके ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअगुरु
गन्धद्रव्येऽथ शैत्यं स्यान्नैशित्ये शौक्ल्यकार्ष्ण्ययोः ।शीतलत्वे च शोचिस्तु पै(श?ङ्ग)ल्ये शु(द्धि?ग्वि)शुद्धयोः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meaningsगन्धद्रव्य
doubtful
शीर्ष as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कअथ कान्ताः प्रकथ्यन्ते श्लोकस्यार्धेन संप्रति । कं वारि[4]णि सुखे शीर्षे कोऽर्कब्रह्मात्मवायुषु ॥ Dharaṇikośa 1.2.1
- धरणिकोश कूर्चचर्चा देवीविशेषः स्याच्चर्चालेपनचिन्तयोः । कूर्चः शीर्षे च दम्भे च भ्रूमध्ये कूर्चमिष्यते ॥ Dharaṇikośa 5.2.5
- परमानन्दीयनाममाला कमलभेषजे पङ्कजे शीर्षे कमला मेखलाश्रियोः । कुशलः सुजन आख्यातः कुशलं क्षेमपुण्ययोः ॥ ११८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.118
- परमानन्दीयनाममाला कआतपत्रे पुण्डरीकं कं शीर्षेऽथ द्रवे मधु । सद्माङ्गयोः पुरं क्लीबे घटार्थे खपुरं पुनः ॥ ७६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 6.3.76
- तन्त्राभिधान अनुस्वारअनुस्वारश्च बिन्दुश्च दण्डो दण्डी वियद्विदुः । प्रद्युम्नश्चाक्रूरश्चापि शीर्षञ्च मरणं प्रिये! ॥ ११ ॥ Tantrābhidhāna 1.11