कूर्च
kūrcaक्ली · neut.In 19 kośas: 31 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
ततो हनुः श्मश्रु कूर्चमास्यलोम च मासुरी ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूर्चं क्षिप्रस्योपर्यंह्रिस्कन्धः कूर्चशिरः समे ॥ ६१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
भ्रुवौ स्त्रियां चिल्लिका स्यादस्त्रियां कूर्चकूर्पके ।नेत्ररोमणि पक्ष्मास्त्री निमेषनिमिषौ समौ ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
हनुर्द्वयोर्हनू स्त्रीत्वे श्मश्रु षण् व्यञ्जनं हिनुः ।कूर्चमस्त्री पुमान्घोट आस्यलोम च भासुरी ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अथ तत्रापि च क्षिप्रमङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यतः ।कूर्चमस्त्री तदुपरि स्कन्धोंह्रिशिर इत्यपि ॥ २१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अस्त्री दम्भः कल्ककूर्चौ प्रमादोऽनवधानता ।कौतूहलं कौतुकं च कुतुकं च कुतूहलम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्पद्मरागायुगरुद्योगशृङ्गारयोस्ततः ।टङ्गस्य च निदाघस्य कूर्चक्रकचयोरनु ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भ्रुवोर्मध्यं कूर्च्चमस्त्री कूर्पं चावर्तके पुनः ।ऊर्णा भ्रुवोर्मध्यगते पक्ष्मा स्त्री नेत्ररोमणि ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तनूरुहं लोम रोम न स्त्री तु श्मश्रु दाढिका ।दंष्ट्रिका मासुरी नव्या कूर्चोऽस्त्री चिबुकस्थिते ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तस्य पश्चिमतः कूर्चः कुष्टिके स्त्री तयोरधः ।खुरसंधिस्ततोऽधस्ताच्छफं त्वस्त्री खुरः पुमान् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मताः खान्तेषु चत्वारः शङ्खः पुङ्खो नखं मुखम् ।अधिकाङ्गः पद्मरागः संयुगं च युगं भगम् ॥हिङ्गूद्योगौ टङ्ग-शृङ्गौ निदाघोऽध्यर्घ-वद्भवेत् ।अर्धर्चः क्रकचः कूर्चः कवचः पुच्छ उञ्छवत् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः पुंस्युक्ताः । अयं दर्पणः आदर्शः । मृदङ्गो मुरजः । जठरः कुक्षिः । कुन्तः प्रासः । कुतपः शस्त्रं कालविशेषश्च । धूमो वह्निसम्भवः । एते पुंसि भवन्ति । अयं व्रातः सङ्घः । हृदः सरः । दण्ड आज्ञा लकुटश्च । अङ्कुशः शृणिः । कटाक्षः अपाङ्गदृष्टिः । सङ्ग्रामो युद्धम् । विटपो लतागुल्मः ।पामा स्त्रियां निगदिता पुंसि वेमा कुणपकूर्चौ च ।कन्दरयूथप्रोथाश्च वंशरेणुध्वजाश्चैव ॥ ७३ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
भ्रुकुटिर्भृकुटिश्चापि भ्रूमध्ये कूर्चकूर्पके ।पक्ष्म चक्षुर्गतं रोम भ्रूरूर्ध्वं रोमपद्धतिः ॥ २४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असिकाधस्तथा प्रोक्तं कपोलः सृक्कणः समौ ।गण्ङो गल्लो हनुश्चाथ श्मश्रु कूर्चमपीक्षितम् ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिण्याकझर्झरकहंसकतण्डकानिमस्तिष्कशङ्खमुखपुङ्खनखाधिकाङ्गाः ।उद्योगटङ्गयुग [संयुग?] पद्मरागाःशृङ्गं भगः क्रकचकूर्चनिदाघकुञ्जाः ॥ १३३ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
गोधिः स्त्रियां ललाटे स्यात्कूर्चं भ्रूमध्यदेशके ।शिखण्डके काकपक्षो नेत्राम्बावस्रमस्रु च ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बालः केशस्तनुरुहो रोम लोमाङ्गजात्मजाः ।कूर्चं वक्त्रा शिखाश्मश्रु गुम्फः पुंस्त्वद्रुमाङ्कुरः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुखकेशाः श्मश्रु कूर्चो लोम रोम तनूरुहम् ।रोमावली रोमलता रोमराजी हृदूदरे ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रूवोर्मध्ये हि विज्ञेयं कूर्चं कूर्पं च नामनि ।नेत्ररोमणि वै पक्ष्म मन्यते पण्डितैः पुनः ॥ ९३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आसुरी चास्यलोमं च श्मश्रु कूर्चञ्च व्यञ्जनम् ।कोटं स्याद्दंष्ट्रिका नाम द्राढिका दाढिका तथा ॥ ९३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ञ्च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कथ्यतेऽपि पुनः क्षिप्रमङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यतः ।कूर्चं क्षिप्रस्योपर्यंहिस्कन्धः कूर्चशिरः समे ॥ ९९५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्यो (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भ्रूवौ स्त्रियां नयनयोरूर्ध्वलोमावली द्वयम् ।अस्त्री कूर्चं भ्रूवोरन्तस्तथा तारा तु तारका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भ्रू (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कालभेदेऽपि भ्रूविकारे भ्र-भ्रु-भ्रू-भृतः कुटिः ।भ्रूमध्ये कूर्च-कूपे कूर्पं नक्रे नस्नया नसा ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ऊर्णा भ्रूमध्यगावर्ते तन्मध्ये कूर्चमस्त्रियाम् ।उत्तमाङ्गशिरःशीर्षकानि मस्तकमस्त्रियाम् ॥ १०८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
विदारीयुक्तं व्योमास्यं रुद्रराकिण्यलङ्कृतम् ।कूर्चं कालं क्रोधबीजं जानीहि वीरवन्दिते ॥हू̐॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क्तं (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 हि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
व्योमास्यो बिन्दुसंयुक्तस्तालजङ्घाविभूषितः ।कूर्चं कालो महाकालः क्रोधबीजं निरञ्जनम् ॥हू̐॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हकारो वामकर्णाढ्यो नादबिन्दु-विभूषितः ।कूर्चं क्रोध उग्रदर्पो दीर्घहूङ्कार उच्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ध (wrong syllable)
genderक्लीneut.
योनिर्मायाऽधरः सेन्दुर्वधूः कूर्चं क्रमाद्विदुः ।बीजानि चोच्चरन् मन्त्री मुद्राबन्धनमाचरेत् ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तद्ग्रन्थी घुटिकौ गुल्फौ प्रपदं चरणाग्रकम् ।गुल्फशीर्षस्त्विन्द्रवस्तिः कूर्चस्त्वंगुष्ठकान्तरम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कूर्चश्छद्मन्यस्त्रि[266b]यां स्यादथाद्रौद्वीपे क्रौञ्चः पक्षिभेदे च पुंसि ।चञ्चः पुंसि स्यान्नडादिप्रकारेचञ्चा तु स्त्री पूरुषे स्यात्तृणस्य ॥
शालिनीmetre not read in every line
meaningsछद्मन्
भ्रूमध्ये कत्थने दर्भे तन्तुवायपरिच्छदे ।तथा यतिपवित्रे च पादाङ्गुष्ठान्तरेऽपि च ॥ २५५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कूर्चो भ्रुवोऽन्तरे दम्भे श्मश्रुण्यपि तथोच्यते ।कृच्छ्रे च गहने कष्टं कृष्टिः कर्षणधीमतोः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
बन्धनेऽपि च शोभायां करिण्याञ्च कचा स्त्रियाम् ।काचो मनौ च शिक्ये च नेत्ररुग्मृत्तिकाभिदोः ॥काञ्चीनगरभेदे च स्त्री कटिमेखलासु च ।कूर्चमस्त्री भ्रुवोरन्तः कठिन श्मश्ककैतवे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 टि (wrong syllable)
कूर्च as a meaning in nānārtha verses
- तन्त्राभिधान चङ-कारश्चैव रुद्रश्च शङ्खी चैव वरानने! । च-कारः कूर्चसंज्ञः स्यात् कथितश्च प्रिये! हली ॥ १५ ॥ Tantrābhidhāna 1.15
- तन्त्राभिधान हूंहूं कूर्चं परमेशि! दीर्घकवचं हुं वर्मवीजं नमः स्वान्तं हृच्च नतिस्तुषारगिरिजे! स्त्रींकारबीजं वधूः । ऐङ्कारोऽपि च वाग्भवोऽथ सुतरां आंबीजकं पाशकं सौर्देवी च परा च शक्तिरथ वं तत् तोयबीजं प्रिये! ॥ ३३ ॥ Tantrābhidhāna 1.33
- तन्त्राभिधान हूंव्योमस्थं ना(ता)लजङ्घास्थं बिन्दुनाद-विभूषितम् । कूर्चं कालो महाकालः क्रोधबीजं निरञ्जनम् ॥हूं॥ Tantrābhidhāna 10.48