उष्णीष
uṣṇīṣaक्ली · neut.In 13 kośas: 21 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
नायकस्तरलो हारान्तर्मणिर्मुकुटं पुनः ॥ ६५० ॥मौलिः किरीटकोटीरमुष्णीषं पुष्पदाम तु ।मूर्ध्नि माल्यं माला स्रक्स्वगर्भकः केशमध्यगम् ॥ ६५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
आहुः किरीटमुष्णीषं कोटीरं मुकुटं समम् ।राढा शोभा विभूषा स्यादभिख्या सुषमा समाः ॥ ५६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्री किरीटं मुकुटमुष्णीषमवतंसकम् ।कोटीरमपि कौटीरस्तथैव शेखरोऽपि च ॥ २५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कुलिशाकाशकोशानां तथा कणिशकाशयोः ।पाशाङ्कुशोष्णीषवेषाम्बरीषाणां विषस्य च ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
न स्त्री किरीट-कोटीरोष्णीषाणि मुकुटं तथा ।मकुटं नरि मौलिः स्यात्पत्रपाश्या ललाटिका ॥[91b]बालपाश्या पारितथ्या शङ्खचर्चापि सा मता ।कर्णपूरोऽवतंसोऽस्त्री कर्णिका कर्णभूषणम् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
बीटीका चोलकग्रन्थिरुष्णीषं पुनरस्त्रियाम् ।तिरीटं च शिरोवेष्टः शिरोवेष्टनमित्यपि ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शुनामलर्कोऽजाव्योस्तु स प्रलेपकनामकः ।उष्णीषसंज्ञः सर्पाणामन्नानां चूर्णको मतः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कणिशं कर्षं वर्षं प्रत्यूषं यूषमुष्णीषम् ।कोषो माषो वेषः शेषो **म्बरीषं च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
हारमध्यस्थिते तस्मिन्नायकस्तरलः समौ ।कोटीरमुकुटे मौलिः किरीटोष्णीष इत्यपि ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धौतकौशेयपत्रोर्णे उष्णीषं मूर्धवेष्टनम् ।धौतवस्त्रयुगं तूद्गमनीयं च निगद्यते ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
माषाम्बरीषयूषाः प्रत्यूषोष्णीषकोषनिर्यासाः ।आमिषवर्षकर्षमांसा मासः पनसावतंसौ च ॥ १६२ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
मौलिः किरीटं कोटीरमुष्णीषं मुकुटं तथा ।आपीडः शेखरोत्तंसावतंसाः शिरसः स्रजि ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षौमं दुकूलं दुगुलं पट्टकूलं पटोत्तमम् ।वेषो नेपथ्यमाकल्पमुष्णीषो मूर्धवेष्टनम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णीषं मुकुटं मौलिः किरीटं मकुटस्तथा ।कोटीरं चेति नामानि मन्यते मुकुटस्य हि ॥ १०५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पत्रोणं धौतकौशेयं क्षोमवस्त्रं हि कथ्यते ।मूर्धवेष्टनमुष्णीषः ख्यातं शिरसि वेष्टनम् ॥ १०८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्णीषो वेष्टनञ्चैव शिरोवेष्टनवेष्टकम् ।बालपाश्या पारितथ्या सीमन्तपटुके द्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्भेदे चोलकः पुंसि वराशिः स्थूलशाटकः ।निचोलः प्रच्छदपट उष्णीषं शीर्षवेष्टनम् ॥ ८७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मशकहरी तु चतुष्की शिरसि सिगुष्णीषमस्त्री स्यात् ।काण्डपटः स्यादपटी प्रतिसारा यवनिका तिरस्करिणी ॥ १२४ ॥
उद्गीतिः
genderपुंक्लीm. n.
वालिका कर्णपृष्ठस्था कुण्डलं कर्णवेष्टनम् ।मौलिः कोटीर उष्णीषं किरीटं मकुटोऽस्त्रियाम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घाटाप्यवटुरक्लीब उत्तमांगं पुनः शिरः ।उष्णीषं शीर्षमक्षत्रं पुंसि मूर्धा च मस्तिकः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
करणं कायेऽपि स्यादुष्णीषो मूर्धवेष्टनेऽप्युक्तः ।मात्रा परिच्छदेऽपि क्षुद्रः क्रूरे श्रुतौ निगमः ॥ ७९६ ॥
metre not recognised
meaningsमूर्धवेष्टन
उष्णीषमस्त्रीह किरीटमूर्ध-वेष्टाह्वये लक्षणभिद्यपि स्यात् ।तरीतरि(?) स्यात्त्रितये तरीषोरम्याकृतौ पुंसि तु भेलके स्यात् ॥ ५० ॥
उपजातिः
शरण्यारण्ययोश्चैवं प्रयोजनविशेषयोः ।उन्मत्तः कितवे धूर्ते उष्णीषं शीर्षवेष्टने ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशीर्षवेष्टन
शेखरेऽथोत्पलं शून्ये पङ्कजान्तरपत्रयोः ।उच्छ्वासः प्राणने गद्यबन्धभिच्छ्वासयोरपि ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
meaningsशेखर
doubtful
उष्णीष as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वेष्टनवेष्टनं कर्णवेष्टन्यामुष्णीषे परिवारणे । धावनं प्रगमे शौचे धावनी पृश्निपर्णिका ॥ Dharaṇikośa 19.2.55
- कोषकल्पतरु वेष्टनउष्णीषकर्णपाल्योः परिभृत्य वेष्टनं क्लीबे । स्याद्गोस्तनस्तु हारे द्राक्षायां गोस्तनी गदिता ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप उत्सेधरभसस्तूत्सुके स्माह तदेतदसमञ्जसम् । उत्सेधो मकुटच्छत्रध्वजेषूष्णीषकाययोः ॥ ३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.39
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेष्टनवेष्टनं मुकुटोष्णीषवाटेषु श्रोत्रशष्कुलौ । तथा परिवृतौ चाथ वैकक्ष्यमुरसि स्थिते ॥ ७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.76
- नानार्थार्णवसंक्षेप उत्सेधईशानेति तदा भाव्यमिति शाब्दिकनिश्चयः । उत्सेधो मकुटच्छत्रध्वजोष्णीषतनूषु ना ॥ २३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.236
- शब्दरत्नावली वेष्टनवृषा कर्णेन्द्रयोः पुंसि वेदना ज्ञानदुःखयोः । वेष्टनं कर्णशष्कुल्यामुष्णीषे मुकुटे वृतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.80
- शब्दरत्नाकर वेष्टनवेष्टने मुकुटोष्णीषे व्युत्थानं प्रतिकूलता । स्वातन्त्र्यकरणं चाथ विषयी राज्ञि मन्मथे ॥ २१६८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2168
- वैजयन्ती वेष्टनवेष्टने मकुटोष्णीषौ शकले खण्डवल्कले । शालूकं पंकजे कन्दे जले शमलमप्यघे ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 7.3.34