विश्व
viśvaवि · adj.In 22 kośas: 46 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
स्याल्लोको विष्टपं विश्वं भुवनं जगती जगत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सर्वं समस्तमन्यूनं समग्रं सकलं समम् ।विश्वाशेषाखण्डकृत्स्नन्यक्षाणि निखिलाखिले ॥ १४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आदित्यविश्ववसवस्तुषिताभास्वरानिलाः ।माहाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आर्द्रकं शृङ्गबेरं स्यादथच्छत्रा वितुन्नकम् ॥ ३७ ॥कुस्तुम्बुरु च धान्याकमथ शुण्ठी महौषधम् ।स्त्रीनपुंसकयोर्विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
गणनीये तु गणेयं संख्याते गणितमथ समं सर्वम् ॥ ६४ ॥विश्वमशेषं कृत्स्नं समस्तनिखिलाखिलानि निःशेषम् ।समग्रं सकलं पूर्णमखण्डं स्यादनूनके ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
कृत्स्नं समग्रं सकलं समस्तं,सर्वं च विश्वं निखिलाखिले च ।खण्डार्धनेमाः शकलं च भित्तं,सामीत्यसम्पूर्णसमानसंज्ञाः ॥ ७१३ ॥
इन्द्रवज्रा
genderविadj.
ऊषा चैवोत्तराषाढा विश्वं च विश्वदैवतम् ।श्रवणं वैष्णवं विष्णुर्गोविंदं हरिभं श्रुतिः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
बुधैर्द्वादाश विज्ञेया यत्र नाम भवेद्रविः ।विश्वे त्रयोदशः प्रोक्तः इंद्रशक्रश्वतुर्दशः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटुभङ्गं विश्वमथ शृङ्गवेरार्द्रके पुनः ।सौपर्णं गुल्ममूलं स्यात्कफारिकन्दरं वरम् ॥ १८७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
निर्लोहं वर्वरं मुण्डं विश्वं गन्धरसं पुनः ।विश्वगन्धं व्रणारिः स्यात् स्मृत्याह्वमथ दुर्लभः ॥ ३६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गणनीयं गणेयं च संख्यातं गणितं पुनः ।सर्वविश्वसमाशेषसमस्तनिखिलानि च ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अथापि चैवं सर्वस्तु विश्वः समसिमावपि ।इदं प्रत्यक्षनिर्देश्यमेतन्नेदिष्ठवर्त्ति तत् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ऋनामा त्वदितिर्देवपर्यायजननीत्यपि ।आदित्या विश्ववसवस्तुषितानिलभास्वरः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सावित्रो वासवश्चाथ वैराजश्च जयन्तकः ।आप्योऽथ विश्वो गान्धर्वो वेधास्तु कुतपोऽभिजित् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सान्त्वसत्त्वार्त्तवानां च तद्वत्स्यात् किण्वविश्वयोः ।तथा दृषस्य कुलिशस्यार्पिशस्यामिषस्य च ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सूर्या विश्वे वसवस्तुषिता आभास्वरा हरा मरुतः ।स-महाराजिकसाध्या गणदेवाः साधिकारकथिताः ॥ ११ ॥
आर्याmetre not read in every line
genderपुंmasc.
मरुर्धन्वा जाङ्गलोऽथ जगती वैष्ट्रकं जगत् ।भुवनं विष्टपं चास्त्री पिष्टपं विश्वमन्तिमे ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्याद्धार्मपत्तनं चाथ शुण्ठी विश्वं नपुंसि च ।विश्वौषधं नागरं च शृङ्गवेरं कटूत्कटम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अशेष-निःशेष-समस्त-सर्वेकृत्स्नाखिलाखण्ड-समग्र-विश्वे ।अन्यून-पूर्णे सकलं समं चन्यक्षं तथाक्ष्णे( ? )न्निखिलं सिमं च ॥ ९२ ॥
उपजातिः
genderविadj.
तत्त्वं सान्त्वं सत्त्वमजन्तौविश्वं किण्वं चार्तवजीवे ।बाहवयौतव-परिपेलवव-त्स्तवमपि मुस्तानाम्नि दिवं च ॥ १४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
विश्वं जगत्येव गणे च वाडवंद्वंद्वं समासेतरवाचकं तथा ।शम्यां तथा शीतशिवं प्रकीर्तितंध्रुवं तथा निश्चय-तर्कयोर्मतम् ॥ १५ ॥
upajati 12
genderक्लीneut.
यवाग्वां तरला पुष्पे पाटलं [पटलं] गणे ।भिक्षुपात्रे कपालं च विश्वं शुण्ठ्यां मले च विट् ।लक्षं मान उषः संध्या सदो रोदो विषः सरः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
समस्तं सकलं सर्वं कृत्स्नं विश्वं तथाऽखिलम् ।शकलं विकलं खण्डं शल्कं लेशं लवं विदुः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विष्टपं भुवनं विश्वं जगल्लोको जगत्यपि ।जीवः स्यात्पुरुषः क्षेत्रज्ञात्मानावसुमानथ ॥ २५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समग्रं सकलं विश्वं सर्वाशेषाखिलानि च ।अनूनाखण्डकृत्स्नानि समस्तान्यून एव च ॥ ३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
किण्वं दिवं सान्त्वमुलूखलं चपातालसत्त्वे वृशविश्वशीर्षम् ।मन्दाक्षपीयूषमहानसानिकासीससंयज्जगदर्पिषाणि ॥ ९८ ॥
इन्द्रवज्रा
genderक्लीneut.
स्त्रीनपुंसकयोः शुक्तौ नखं पुष्पे च पाटलम् ।ओषधे मधुकं विश्वं यवाग्वां तरलापि च ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीक्लीf. n.
शुण्ठ्यां विश्वं नागरं च विश्वभेषजमित्यपि ।स्यादन्नसारे कुलजं सौवीरं चारनालकम् ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दैत्योऽसुरो दितिसुतः पूर्वदेवः सुराहितः ।आदित्या भास्करा विश्वेवसवस्तुषितानिलाः ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणीपरिणी विश्वः पार्थिवो नरनायकः ।नरेन्द्रो नरदेवश्व वश्यामात्योऽथ ईश्वरः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्टपं भुवनं विश्वं जगल्लोकश्चराचरम् ।मनुष्यलोकः संसारो नागलोको रसातलम् ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विश्वं कृत्स्नं तथाशेषं खण्डेऽर्धं शकलं दलम् ।स्तोकं तुच्छं दभ्रमल्पं मात्रा लेशः कणो लवः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुण्ठी शुण्ठिस्तथा विश्वा नागरं विश्वभेषजम् ।तथा महौषधं विश्वे कथ्यते कोविदैः किल ॥ ६३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
लोकः स्याद्भुवनं विश्वं विष्टपं पिष्टपं जगत् ।जगती चेति नामानि लोकानां सप्त सन्ति वै ॥ २४८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विश्वं सर्वं समस्तञ्च समग्रं सकलं समम् ॥ २६०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
आदित्यास्तुषिता विश्वसाध्या भास्वरमारुताः ।महाराजिकरुद्राश्च वसवो गणदेवताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रुण्ठी महौषधं शुण्ठिर्विश्वा विश्वञ्च नागरम् ॥
genderक्लीneut.
अथ सर्वं समं विश्वमशेषं निखिलाखिलम् ।समस्तं सकलं कृत्स्नं समग्रं स्यादनूनकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विश्व आभास्वराः साध्या आदित्या गणदेवताः ।दस्रौ तु देवभिषजावश्विनावश्विनीसुतौ ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोलकं मरिचं कृष्णं धनं पत्तनमूषणम् ।शुण्ठिर्महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ १४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्तनितं नदितमधिश्रितमधिगतमासादितं प्राप्तम् ।सर्वमशेषमखण्डं सकलाखिलसमग्रविश्वनिखिलानि ॥ १६४० ॥
उद्गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
रोदस्तु रोदसी गञ्जा रुमा विश्वं जगत्समेद्रोणिस्तु शिलयोः संधी रोहणो रत्नभूधरः ।दन्तकास्तु बहिस्तिर्यक्पाषाणाः पतिता गिरेः ॥ १७८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आदित्याः पितरो विश्वे साध्याश्च वसवोऽपि च ।भृगवोऽङ्गिरसश्चेति स्वर्लोकस्य परिच्छदाः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुद्रा वसव आदित्या विश्वे साध्या मरुद्गणाः ।तुषिता भास्वराद्याश्च बहवो देवतागणाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अखण्डकृत्स्ननिः शेषपूर्णविश्वसमानि च ।खण्डनेमोनविकलाः पूर्णे भरितपूरितौ ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शुक्तौ विश्वं च मधुकमौषधे लक्षमित्यपि ।षष्ठेऽङ्कस्थानके कल्पं क्रोडोऽङ्के तिन्दुकं फले ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशुक्ति
पद्वो रथे स्यादपि भूमिलोकेबह्व(प्राध्व)स्तु मार्गे महति त्रिलिङ्गः ।अश्वस्तुरङ्गे नरभिद्यपि स्यात्विश्वे तु पुं भूम्नि सुरप्रभेदे ॥ ३ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsसुरप्रभेद
स्त्रियां विषायां न तु पुंसि शुण्ठ्यांलोके तु षण्ढे निखिलेऽन्यवच्च ।प्रुष्वस्त्वृतौ भास्वति चाथ योषि-दम्भःकणेऽथाशनिगोऽपि शंवः ॥ ४ ॥
उपजातिः
doubtful
मृद्वी द्राक्षातिविषयोर्यवाश्वप्रियइन्द्रियोः ।लट्वाऽलक्ते करञ्जेऽपि विश्वा विश्वं च नागरे ॥ ५०० ॥
अनुष्टुप्
meaningsनागर
क्लीबं गन्धरसे चोपविषाशङ्खाह्वयोः स्त्रियाम् ।शिवः पुरे पुण्डरीके बकुले सैन्धवे शिवम् ॥ ५०१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगन्धरस
doubtful
विश्व as a meaning in nānārtha verses
- शिवकोष नागरद्रुभेदे नागरं विश्वे मुस्ते देव्यां तु नागरी । निर्जरा तालपर्ण्यां च वत्सादन्यां शिवाफले ॥ ४०२ ॥ Śivakoṣa 22.3.402
- शब्दरत्नाकर धारणाधारणे मानभेदे च धरणं धरणी मही । धावनं गमने शुद्धौ स्थितौ विश्वे च धारणा ॥ २१०७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2107
- तन्त्राभिधान श्रौंक्लीं कामो ग्लौञ्च भूबीजं श्रौं विश्वः क्ष्रौं नृकेशरी । हौं प्रासादं शिवो गञ्च विघ्नराज उदाहृतः ॥ ३४ ॥ Tantrābhidhāna 1.34