मख
makhaपुं · masc.In 13 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञः सवोऽध्वरो यागः सप्ततन्तुर्मखः क्रतुः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्योन्यं श्लोकपठनं प्रतिमाला स्त्रियां च सा ।यज्ञः सवोऽध्वरो यागः सप्ततन्तुर्मखः क्रतुः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समं चेरकशूकाभ्यां शङ्खस्य मखपुंसयोः ।मुखस्य चाधिकाङ्गस्य संयुगस्य भगस्य च ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
यज्ञः सवोऽध्वरो यागो वसुरोचिर्मखः क्रतुः ।मन्युः स्तोमः संस्तरश्च संचाय्यः सप्ततन्तुकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पल्लवशब्दः पुंसि भवति । अयं पल्लवः । इदं किशलयं प्रवालम् । लाक्षा स्त्रियां स्यात् । इयं लाक्षा जतु । ऋगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमृक् वेदावयवः । रोचना गोपित्त[त]म् । पि[पिं]डका शरायगम्? । कण्डूः खर्जूः । क्षपा रात्रिः ।कललकफपूयकुल्माषकल्ककल्पगेहमखलौहित्याः ।झर्झरपुङ्खचषालाश्च पुंसि कटाहमत्स्यौ च ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
यज्ञो यागः क्रतुः सत्रं सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।होमो होत्रं वषट्कारो हवनं देवतर्पणम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञो यागो मखो मन्युः स्तोमश्च संस्तरः सवः ।सप्ततन्तुः क्रतुः सत्रं वितानं बर्हिरध्वरः ॥ १३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यज्ञो यागः सप्ततन्तुरिष्टिरिष्टं मखः क्रतुः ।वितानमध्वरो मन्युराहवः सवनं सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्माग्रजन्मा यज्ञस्तु सप्ततन्तुः सवः क्रतुः ।हवोऽध्वरो मखो यागो वितानं सवनं समे ॥ ११७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधीतसांगवेदो यस्सोऽनूचानो युगी गणिः ।यज्ञो यागोऽध्वरः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखः सवः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्थो मथनदण्डे च द्रवसिक्तेषु सक्तुषु ।मखो यज्ञे यशस्कामसत्रयाजिसुरान्तरे ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
मख as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् स्वरुमखेषुयूपखण्डेऽपि स्वरुर्गुह्येऽप्यवस्करः । Amarakośa 3.3.318
- कोषकल्पतरु इष्टिस्यात्संग्रहश्लोकमखाभिलाषे- ष्विष्टिः परीमाणमुदोस्तु दिष्टिः । विष्टिस्तु भद्राकरणेऽपि जन्यौ संप्रेषणे कर्मकरे च योषि[271a]त् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.10.15
- कोषकल्पतरु स्वर्णक्षारे पुंस्यथ कर्ण आदिमगतो राधासुते च श्रुतौ चूर्णस्त्विन्दुपलाशिनोरथ मखे स्वर्णं तथा हेम्नि च । ********** यशःस्तुत्योः कुथायां गुणे वर्णोऽस्त्री तु विलेपनाक्षरभिदा रूपे द्विमुक्कुङ्कुमे ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.8
- कोषकल्पतरु तीर्थभवेत्कणायां च कुरण्टके च तीर्थं मखोपायवधूरजः सु । क्षेत्रे गुरौ मन्त्रिणि चावतारे मार्गे जले चर्षिगणेन जुष्टे ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.18.100
- कोषकल्पतरु मन्युपीयुस्तु काले च रवौ ययुस्तु क्रत्व[श्व]चेष्टासु [हये]मयुस्तु । [तु]रङ्गवक्त्रेऽथ मखे च मन्युः क्रोधे च दैन्ये च तथा प्रदिष्टः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.9
- कोषकल्पतरु इज्यास्याद्दक्षिणस्यां नरि कुम्भयोनौ पटीरवृक्षेऽथ नरीज्य उक्तः । बृहस्पतौ संगमवाचकश्च स्त्रियां तु दाने मखपूजयोश्च ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.49
- कोषकल्पतरु सत्रसदाप्रदाने च मखेऽथ सूत्रं स्यात्सूचनाग्रंथकतन्तुवाचि । न स्त्री च मित्रं तु युगे न सख्यौ भासां निधौ[47a]पुंसि वदन्ति सन्तः ॥ ३१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.31
- कोषकल्पतरु स्वरुस्यात्पिङ्गले वाच्यसमोऽथ शिग्रुः शोभाञ्जने स्त्रीरहितश्च शाके । शरुस्तु कोपे कुलिशे च पुंसि स्वरुर्मखे यूपकृपाणयोश्च ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.62
- कोषकल्पतरु अध्वरअनूर्ध्व[51b]हीने परगोऽध्वरस्तु स्यात्सावधाने वसुभिन्मखार्थः । अस्त्र्यन्तरं रन्ध्रविनावकाशा- न्तरात्मभेदावधिमध्यवाचि ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.84
- कोषकल्पतरु संस्तरतथा प्रपञ्चे प्रणयेऽप्यथ स्या- न्ना संस्तरोऽपि प्रसरे मणौ च । मखे शिलायामपि दर्भमुष्टौ स्यात्प्रस्तरोऽथो टगरः प्रदिष्टः ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.99
- कोषकल्पतरु कुम्भिलजम्भदैवतभिदोश्च जम्भलः श्यालके परकवित्वहारके । कुम्भिलो भवति तस्करे मखे चन्द्रिलः स्मररिपौ च नापिते ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.25
- कोषकल्पतरु हवहवो मखाह्वाननिदेशवाची शवोऽस्त्रियां स्यान्मृतकेऽब्जलेऽन्त्ये । सवस्तु संधानमखार्थकः स्यात् क्षवः क्षुते स्यान्नरि राजिकायाम् ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.29.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्रतुकषिर्निकषपाषाणे धातौ स्यात् कषतावपि । अश्वकर्णाख्यवृक्षे च काष्ठे चाथ क्रतुर्मखे ॥ २७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.27
- नानार्थार्णवसंक्षेप अध्वरद्वे तु मर्येऽधरस्तु स्यादोष्ठे पुंस्यथ भेद्यवत् । अवाचीने च हीने क्ली त्वध्वरं खे मखे तु ना ॥ ५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.54
- परमानन्दीयनाममाला स्तोमस्तोमो मखे चये स्तोकः चातकस्वल्पयोरपि । स्थाणुः कीले हरे सूनमङ्कुरे कुसुमे मतम् ॥ ३६१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.361
- शब्दरत्नावली वितानसार्वभौमगृहेऽपि स्यादहङ्कारपरे त्रिषु । वितानोऽस्त्री तु विस्तारचन्द्रातपमखेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.77
- शब्दरत्नावली सवनसवनन्तु मखे स्नाने सोमनिर्दलनेऽपि च । स्तननं शब्दमात्रे स्याद्घनशब्दे च कुन्दुने(?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.88
- शब्दरत्नाकर हवकपिभेकांशुवाहेषु हरिर्ना पिङ्गले त्रिषु । हव आह्वानमखयोर्हेतुः कारणजन्मनोः ॥ २०२९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2029