वितान
vitānaक्ली · neut.In 17 kośas: 27 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
अपटी काण्डपटः स्यात्प्रतिसीरा जवन्यपि ॥ ६८० ॥तिरस्करिण्यथोल्लोचो वितानं कदकोऽपि च ।चन्द्रोदये स्थुलं दूष्ये केणिका पटकुट्यपि ॥ ६८१ ॥गुणलयनिकायां स्यात्संस्तरस्रस्तरौ समौ ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ल (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
चन्द्रोदयो वितानं स्यादुल्लोचः कदकस्तथा ।व्यञ्जनं तालवृन्तं च विष्टरः पीठमासनम् ॥ ३१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
चन्द्रोदयश्च कटको वितानं पुंनपुंसकम् ।क्लीबे स्थुलं पट्टमयं दूष्यं यद्वस्त्रवेश्म च ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
इज्या स्त्रियां पुंसि मेनो धर्मो ना सत्रमस्त्रियाम् ।बर्हिः क्लीबे वितानं स्यादस्त्रियां च धृतिः स्त्रियाम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अन्धसौधौषधानां च राजादनवितानयोः ।शिश्नचन्दनमौनानां गन्धमादनपीनयोः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अस्त्री वितानमुल्लोचः कदर्कः खजकश्च सः ।चन्द्रोदयश्चाथ भवेद्दूष्यं वस्त्रगृहं स्थलम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
बर्हिर्वितानमस्त्री स्या[99a]त्सत्रमिज्याथ यज्ञियम् ।यज्ञकर्मोचितमथ कुण्डपाय्यः ससोमकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
गन्धमादनपिधानचन्दन-द्वीपिनाशनवितानयौवनम् ।वर्धमानशतमानहायन-स्तेनवस्नशयनानि गृञ्जनम् ॥ ५१ ॥
रथोद्धता
genderपुंक्लीm. n.
एते स्त्रियां भवन्ति । इयं मेधा धारणाशक्तिः । रसना शक्तिर्मेखला च ।निद्रा सुप्तिः । तन्द्रा आलस्यम् । तन्त्री वाद्यविशेषः । मञ्जिष्ठा रागद्रव्यम् । स्यातां भवेतामित्यर्थः । इयं मदिरा सुरा । मन्दुरा वाजिशाला । कृशरा तिलयवागूः । अक्षैर्दीव्यते अक्षग्रहणं वादित्रसम्बन्धनिवृत्त्यर्थम् । वाद्यं दुन्दुभिरित्यर्थः ।धान्यद्विदलांशुकवितानवलयरत्नमिथुनश्मशानानि ।बिसतिमिराण्यपि विद्यान्नपुंसकेऽग्रखे चैव ॥ ६४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वे (syllables merged)
genderक्लीneut.
बिम्बकस्तु शिरोमध्यं पाकलौ तस्य पार्श्वयोः ।विताने तद्बहिःपार्श्वौ कुम्भमध्ये विदुः पुमान् ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रोदयो वितानं चोल्लोचः कदक इत्यपि ।केणिका पटकुट्यां स्यात्स्थुलदूष्ये समे उभे ॥ ३२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वितानं यौवनं शिश्नं केतनं नलिनं दिनम् ।आपीनपुलिने मौनमुदपानौदने धनम् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पेटिका चक्रकं चैव वितानं मण्डलं तथा ।मार्गजन्तुव्रजे सार्थो वर्गोऽभिन्नकदम्बके ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निवेशः शिबिरं वस्त्रमन्दिरमुपकारिका ।वितानं मण्डपाच्छादो वस्त्रभित्तिस्तिरष्किका ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 न्दि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उच्छीर्षकमुपधानमुपबर्हं च गिन्दुकम् ।चन्द्रोदयो वितानं चोल्लोचः कदक इत्यपि ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
यज्ञो यागो मखो मन्युः स्तोमश्च संस्तरः सवः ।सप्ततन्तुः क्रतुः सत्रं वितानं बर्हिरध्वरः ॥ १३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
त्रिषु चाप्रपदीनं तत् पादाग्रप्रापितं हि यत् ।उल्लोचः स्यात् वितानोऽस्त्री चन्द्रा चन्द्रातपः पुमान् ।पटवासः पटमयं दूः षं वस्त्रगृहं स्थूलम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
यज्ञो यागः सप्ततन्तुरिष्टिरिष्टं मखः क्रतुः ।वितानमध्वरो मन्युराहवः सवनं सवः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्रजपुञ्जौ निकुरुम्बं जालं पटलं कदम्बकं चक्रम् ।वितानं मण्डलं चक्रवालं च वलयं कुलम् ॥ ८२८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
ब्रह्माग्रजन्मा यज्ञस्तु सप्ततन्तुः सवः क्रतुः ।हवोऽध्वरो मखो यागो वितानं सवनं समे ॥ ११७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वितानं संहितस्येषोः किंचिदेव विकर्षणम् ।निमित्तग्रहणं लक्ष्यग्रहो बुद्धिदृगादिना ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैकक्ष्यं तु बृहतिका प्रावारश्चोत्तरासंगः ।चन्द्रोदय उल्लोचः कदरश्चन्द्रातपो वितानोऽस्त्री ॥ १२३ ॥
उद्गीतिः
genderपुंक्लीm. n.
मन्दचेष्टे वितानः स्याद्वितानं वस्त्रवेश्मनि ।वितानः कथितो यज्ञे शून्यविस्तारयो[63]रपि ॥
अनुष्टुप्
स्याद्वृत्तभेदेऽवसरे च षण्ढे[14b] ऽथोत्तानमुक्तं शयितोन्मुखे च ।गाम्भीर्यहीने परवत्तथैवा-थादान* र्क्कोत्तरदिक्प्रमाणे ॥ ३५ ॥
metre not recognised
doubtful
क्लीबन्तु वृत्तिभेदे स्यात्त्रिलिङ्गस्तुच्छमन्दयोः ।विक्लिन्नन्तु जराजीर्णे आर्द्रे शीर्णे च वाच्यवत् ॥
अनुष्टुप्
doubtful
त्रिषु शून्ये च मन्दे च विषाण्युक्षेभशृंगिषु ।भेक्यां पुनर्नवायां स्त्री वर्षाभूर्दर्दुरे न षण् ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वितान as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश त्रिशङ्कुत्रिशङ्कुस्तु विताने स्याद्राजभेदः पतङ्गराट् । करङ्को मस्तके शस्यनारिकेलफलास्थिनि ॥ Dharaṇikośa 1.2.10
- कोषकल्पतरु तलिमचौरे च शालौ कलमोऽपि लाक्षा- रके तथा लेखनिकाह्वयेऽपि । क्लीबे तु तल्पे तलिमं विताने । तथा कृपाणेऽपि च कुट्टिमे च ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.25.86
- कोषकल्पतरु चन्द्रोदयचन्द्रोदयस्त्वौषधिभिद्विताने फलोदयः स्यात्त्रिदिवे च लाभे । महोदयं पुंसि न कन्यकुब्जे मोक्षे पुमान्स्याच्च तथाधिपत्ये ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.26.87
- परमानन्दीयनाममाला तलिमतलिमं कुट्टिमे तल्पे विताने तलिमं तथा । तोदनं पीडने तोत्रे तरसं बलमांसयोः ॥ २२९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.229
- शब्दरत्नावली तलिमतलिमं कुट्टिमे तल्पे वितानचन्द्रहासयोः । निष्क्रमो वृद्धिसंप्राप्तौ दुष्कुले निर्गमेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.36