उष्ट्र
uṣṭraपुं · masc.In 19 kośas: 17 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
वेसरोऽश्वतरो वेगसरश्चाथ क्रमेलकः ।कुलनाशः शिशुनामा शलो भोलिर्मरुप्रियः ॥ १२५३ ॥मयो महाङ्गो वासन्तो द्विककुद्दुर्गलङ्घनः ।भूतघ्न उष्ट्रो दाशेरो रवणः कण्टकासनः ॥ १२५४ ॥दीर्घग्रीवः केलिकीर्णः करभस्तु त्रिहायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 शु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उष्ट्रे क्रमेलकमयमहाङ्गाः करभः शिशुः ।करभाः स्युः शृङ्खलका दारवैः पादबन्धनैः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दासेरकः क्रमेलक उष्ट्रो मयरवणकरभशृङ्खलकाः ।बालेयश्चक्रीवान् खरगर्दभरासभाश्च तुल्यार्थाः ॥ २८० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
नदभो गर्दभश्चापि … ।मयस्तूष्ट्रो मवाग्रीवो वक्राङ्गः पार्वतीप्रियः ॥ ३१९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अश्वोदरसमुद्भूतध्वनिः कीर्तिरितीर्यते ।उष्ट्रस्तु रेतोनासः स्याद्बुद्बुदारूढजिह्वकः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लीबे दामं स्त्रियां रञ्जुर्दामन्युष्ट्रः क्रमेलकः ।वक्रग्रीवो बहुकरो वासन्तः कण्टकाशनः ॥ ४६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविसोढं चाविदूसं भवेदविमरीसवत् ।अविक्षीरे महाङ्गस्तु मय उष्ट्रः क्रमेलकः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवस्तु वर्तकः ।भषकः सारमेयः स्याच्छ्वा शुनो मृगदंशकः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्रोडो वराहो दंष्ट्री च घृष्टिः पोत्री च शूकरः ।उष्ट्रो मयः शृंखलिकः कलभः शीघ्रगामुकः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वासन्तो द्विककुद्दुर्गलङ्घनो मय इत्यपि ।दासेरोष्ट्रौ केलिकीर्णो रवणो दीर्घकन्धरः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतलाश्वो लम्बकर्णो रासभो धूसरः खरः ।उष्ट्रवामी वेसराख्यो लम्बग्रीवः क्रमेलकः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तम्पा तम्बार्जुनी धेनुर्माहेयी च निलिम्पिका ।क्रमेलकोष्ट्रकरभा दासेरः कण्टकाशनः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ट्रो मयो महाङ्गश्व खप्पः कण्टकाशनः ॥ २२६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उष्ट्रः क्रमेलशरभौ करभः कण्टकाशनः ।तोलिर्बहुकरो वक्रग्रीवो धकरुद्वीपाः(?) ॥मय-वासन्त-लम्बोष्ठमहाङ्गाश्च क्रमेलकः ।उष्ट्रस्य शिशवो ये स्युः करभाः करभाश्च ते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
महाङ्गमयदाशेररवणोष्ट्रक्रमेलकाः ।टङ्कणः पादबन्धैस्तु दारवैः करभः शिशुः ॥ ७४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नैचिकं गोः शिरोदेशो वन्दनीया तु रोचना ।मन्थानमन्थतक्राटाः स्यादुष्ट्रः कण्टकाशनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करभश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवः क्रमेलकः ।दाशेरकश्च रवणः करभः स्यादसौ शिशुः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उष्ट्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मयमय उष्ट्रे दैत्यभेदे मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि । स्मयौ गर्वाद्भुतौ ज्ञेयौ गोप्यौ संरक्ष्यचेटकौ ॥ Dharaṇikośa 25.1.3
- कोषकल्पतरु वासन्तजीवाशम्योः कामरुहामृतवल्ल्यो- र्जीवन्ती स्यात्पुंसि पुनर्भेषजनाम्नि । वासन्तः स्यात्कोकिल उष्ट्रे च विटे च स्त्री माधव्यां पाटलिकायामपि यूथ्याम् ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.45
- कोषकल्पतरु मयभयं तु घोरे कथितं च भीतौ कुब्जप्रसूनेऽथ मयस्तथोष्ट्रे । स्याद्दैत्यतक्ष्ण्यश्वतरे लयस्तु संश्लेषतौर्यत्रिकसाम्ययोश्च ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.4
- कोषकल्पतरु दासेरतरुवानरौ कुठारू दासेरावुष्ट्रदासिकापुत्रौ । हेम शटी चेति द्वौ कर्चूरौ वर्णयन्त्यार्याः ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप मयप्रक्षेपणे च द्वे तूष्ट्रे तथाश्वेऽथो मलोऽस्त्रियाम् । स्यात् पापकिट्टविष्ठासु वातादिषु च नप् पुनः ॥ ९३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.938
- नानार्थार्णवसंक्षेप वामयोषिद्भेदे परे वामा स्यादश्वायां तु वाम्यसौ । सज्जनस्तु द्वयोरुष्ट्रे ना तु स्याद्वरुणे स्मरे ॥ १२१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1216
- नानार्थार्णवसंक्षेप रवणपटोलमूलेऽप्यपठीत् त्रिस्तु शब्दनशीलके । उष्ट्रगर्दभयोस्तु द्वे भ्रमरे चाप्यधीयते ॥ १४९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1498
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्रमेलककश्मीरजं कुङ्कुमे स्यात् त्रि तु कश्मीरसम्भवे । क्रमेलको द्वे स्यादुष्टे मर्त्यजात्यन्तरे तथा ॥ १५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.153
- नानार्थार्णवसंक्षेप महाग्रीवमहाकायो गजे द्वे स्यात् समासाद्यत्र पूर्ववत् । महाग्रीवो द्वयोरुष्टे समासाद्यत्र पूर्ववत् ॥ ४५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.456
- नानार्थार्णवसंक्षेप शङ्कुकर्णशङ्कुकर्णस्तु पुंसि स्यात् पुराणप्रथिते मुनौ । विज्ञेयस्तु द्वयोरुष्ट्रे गर्दभेऽपि स्त्रियां पुनः ॥ ५९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.599
- शब्दरत्नावली ललजिह्वललजिह्वः पुमानुष्ट्रशुनो हिंस्रेऽपि चान्यवत् । शतपर्वा वचायान्तु दूर्वायां भार्गव स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.17
- शब्दरत्नावली करभककुभोऽर्जुनवृक्षे ना वीणाङ्गरागभेदयोः । कटभी तरुभेदे स्याद् ज्योतिष्मत्यामपि स्त्रियाम् ॥ करभो मणिबन्धादिकनिष्ठान्तोष्ट्रतत्सुते । कुसुम्भं हेम्नि च महारजने नाकमण्डलौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.11
- शब्दरत्नाकर रवणआस्वादने च शब्दे च रवणः शब्दनोष्ट्रयोः । राजीवं पङ्कजे ना तु मीनभेदे मृगान्तरे ॥ २१५४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2154
- शब्दरत्नाकर शङ्कुकर्णशंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रौ शरभृङ्गौ शिलीमुखौ । श्रीवत्साङ्कौ हरिवृकौ सिंहकाकौ सकृत्प्रजौ ॥ २२२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2228
- त्रिकाण्डशेष दीर्घाध्वगअश्वगन्धाऽपि तुरगी तुङ्गौ पुन्नागसोच्छ्रयौ । दीर्घाध्वगः स्यादुष्ट्रेऽपि निषङ्गः सङ्गतूणयोः ॥ ६१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.61
- त्रिकाण्डशेष करभआरम्भे उद्यमे दर्पे कामे ब्रह्मणि चाऽत्मभूः । ऋषभौ श्रेष्ठवृषभौ करभोऽधःकरोष्ट्रयोः ॥ २८४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.284
- त्रिकाण्डशेष मयस्यान्माया शाम्बरीबुद्ध्योर्दैत्यशिल्प्युष्ट्रयोर्मयः । ययुरश्वे क्रतुहये रूप्यं त्रिषु सुरूपके ॥ ३१९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.319
- त्रिकाण्डशेष दासेरउपाये निर्गमे द्वारं दारुः स्याद्देवदारु च । दासीसुतोष्ट्रौ दासेरौ देवयात्राऽशने मृतौ ॥ ३५६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.356
- वैजयन्ती करभकर्परोऽग्नौ कपालेऽपि करभोऽपि खरोष्ट्रयोः । शरे किंशारुकादंबौ कुरण्डस्तु झषेऽपि च ॥ १९ ॥ Vaijayantī 7.1.19
- वैजयन्ती रवणवातूले विषवैद्येऽथ रजतं शोणिते ह्रदे । श्वेते हारेऽप्यथोष्ट्रेऽलौ रवणः शब्दनेऽर्थवत् ॥ ७० ॥ Vaijayantī 7.5.70
- वैजयन्ती शंकुकर्णवर्धमानः शरावे स्यादेरण्डे भूषणेऽपि च । शंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रावलिबाणौ शिलीमुखौ ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 8.1.44