वत्सर
vatsaraपुं · masc.In 16 kośas: 18 synonym verses, 20 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
संवत्सरो वत्सरोऽब्दो हायनोऽस्त्री शरत्समाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पक्षद्वयेन मास स्यात् ऋतुर्मासद्वयेन च ।ऋतुत्रयेणायनः स्यादयनद्वयेन वत्सरः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिशिराद्यैश्च ऋतुभिरयनं स्यात्स्त्रिभिश्च षण् ।अयने द्वे गतिरुदग्दक्षिणार्कस्य वत्सरः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संवत्सरो वत्सर-काल-पर्व-युगांशकाः शारदमासमासौ ।अब्दोऽत्र वर्षं च न हायनः स्त्रीसमाः स्त्रियां भूम्नि च वा शरदः स्त्री ॥ ९७ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
genderपुंmasc.
ऋतुभिश्च त्रिभिश्चैकमयनं परिकीर्तितम् ।अयने द्वे भवेद्वर्षं वत्सरो हायनः समाः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समः संवत्सरे प्रोक्तः शरदब्दोऽपि वत्सरः ।संवर्तः प्रलये पापे वृजिनं कलुषं विघम् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिशिरश्चेति विज्ञेया ऋतवः षट् द्विमासिकाः ।अब्दः संवत्सरो वर्षं वत्सरो हायनः शरत् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्तरायणकालेन संयुक्तं दक्षिणायनम् ।स्यादेको वत्सरो नाम्ना वर्षं संवत्सरं शरत् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषुवाभ्यां वत्सरः स्यादिति शब्दविदां मतम् ।तथा स्याज्जलविषुवं क्रमादाश्विनचिह्णितम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 4 ज्ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
संवत्सरो हायनोऽस्त्री वत्सरः शरदा शरत् ।अब्दो वर्षञ्च वरिषं समाः स्त्री संवदित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रावृषि प्रावृषा वर्षा बहुत्वे वरिषास्तथा ।घनात्यये तु शरदा शरच्चाब्दे तु वत्सरः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उद्वत्सर-संवत्सर-परिवस्तर-वत्सराः ।अनुसंवत्सरो विवत्सरो वस्तोऽपि वर्षवत् ॥ ५० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
उत्तरं दक्षिणं यानमुष्णांशोरयने उभे ।चैत्रादयः फाल्गुनान्ता मासा द्वादश वत्सराः ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समाः स्त्रियः शरत्स्त्री स्यादस्त्रियौ वर्षहायनौ ।संवत्सरो वत्सरोऽब्दः कृताद्यं तु चतुर्युगम् ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुवसन्तः काममहो वासन्ती कर्दमी स्त्रियौ ।श्रामस्तु मासो वर्षांशो वत्सरस्तु युगांशकः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उत्तरायणमाग्नेयं विषुवान्विषुवोऽस्त्रियौ ।संवत्सरोऽब्द आग्नेयो वत्सरः परिवत्सरः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वत्सर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अब्दअभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ ॥ ८८ ॥ Amarakośa 3.3.88
- नामलिङ्गानुशासनम् शरद्धर्मे रहस्युपनिषत्स्यादृतौ वत्सरे शरत् । Amarakośa 3.3.180
- नामलिङ्गानुशासनम् वर्षस्याद्वृष्टौ लोकधात्र्यंशे वत्सरे वर्षमस्त्रियाम् । Amarakośa 3.3.432
- धरणिकोश वत्सरासः स्याद्गोदुहां क्रीडा रासो ध्वनिरुदाहृतः । वत्सं वक्षसि वत्सस्तु शिशुके वत्सरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 31.2.1
- कोषकल्पतरु अब्दअब्दः पयोदाचलमुस्तकेऽथा- स्त्री वत्सरे स्त्री तु न माध्यपुष्पे । चक्रभ्रमौ स्याच्च निघौ च कुन्दो विष्टौ च ना स्वेदनघर्मयोस्तु ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.19.24
- कोषकल्पतरु वर्षस्यात्स्पर्धनव्याजगतं मिषं च लिप्सापिपासासु पुमांश्च तर्षंः । वर्षं तु न स्त्री किल वत्सरे स्या- द्वृष्टौ तथा स्याद्भरतादिखण्डे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप अब्दउरस्यर्घस्तु पूजायां मूल्येऽप्यब्दस्तु वारिदे । वत्सरे मुस्तकेऽथाब्दः(?) पुरोडाशर्षिभेदयोः ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप वयस्लावण्येऽर्चिष्यथ वयो वत्सरे यौवने धने । अन्ने पक्षिणि बाल्यादौ जीवितेऽप्यथ वर्त्मवाक् ॥ ५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप आयुस्सान्तं जीवितकालेऽन्ने घने वत्सरनीरयोः । अपि स्याद्विश्वतोदावन्नित्यारण्यकसामनि ॥ ८१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.81
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्रतक्ली त्वृतौ वत्सरे मासे विष्णावग्नौ धनान्नयोः । भुक्तौ कर्मणि चाथाह विधाने चापि सज्जनः ॥ ११७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1178
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेलातरङ्गे वत्सरे काले व्यवस्थायामपि स्त्रियाम् । वेल्ला तु वेल्लने नृस्त्री विडङ्गे तु नपुंसकम् ॥ १२९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1295
- नानार्थार्णवसंक्षेप समासर्वशब्दस्य पर्यायः सर्वनामसु सा त्वियम् । स्त्री समा वत्सरे केचित् स्त्रीभूम्न्यर्थेऽत्र मन्वते ॥ १४४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1442
- नानार्थार्णवसंक्षेप संवर्तसंवर्तस्त्वृषिभेदे स्याद् वत्सरे च जगत्क्षये । संवर्तनायां संवृत्तौ सङ्घर्षः स्पर्धने तथा ॥ २३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.235
- नानार्थार्णवसंक्षेप हायनवत्सरेऽर्चि(ष्य ? षि) ना तु स्याच्छालिभेदे द्विषत्यपि । हारिता त्वविवाह्यासु कन्यकासु कचित् स्त्रियाम् ॥ २०३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.2035
- शब्दरत्नावली परवाणिपरवाणिर्वत्सरे ना धर्माध्यक्षजनेऽपि च । परायणन्तु साकल्ये समासङ्गे गतावपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.85
- शब्दरत्नावली हायनहस्तिनी हस्तिकामिन्यां योषिज्जातिभिदि स्त्रियाम् । हसन्यङ्गारधान्यां स्त्री हासे हसनमित्यपि । हायनोऽस्त्री वत्सरे ना वहयर्चिर्व्रीहिभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.99
- शब्दरत्नावली समाशुष्मं वीर्ये रवौ पुंसि समा स्याद्वत्सरे स्त्रियाम् । साधुसर्वसमानेषु समं स्याद्वाच्यलिङ्गकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.26
- शब्दरत्नाकर दुन्दुबिदूषणं तु कलङ्कार्थे दूषणो रजनीचरे । दुन्दुभिर्वत्सरे भेर्यां गन्धर्वे राक्षसान्तरे ॥ २१०४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2104
- वैजयन्ती शरद्शक्तिः कासूर्बलं लक्ष्मीः शरदावृतुवत्सरौ । शंका वितर्कभययोः श्रद्धास्तिक्याभिलाषयोः ॥ ३८ ॥ Vaijayantī 6.2.38
- वैजयन्ती समसमा स्त्री वत्सरे साधुसर्वतुल्येषु वाच्यवत् । परमार्थेऽर्थवत्सत्यं षण्डः शपथतथ्ययोः ॥ ९५ ॥ Vaijayantī 6.5.95