हायन
hāyanaपुं · masc.In 16 kośas: 27 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
स संपर्यनूद्भ्यो वर्षं हायनोऽब्दं समाः शरत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
संवत्सरो वत्सरोऽब्दो हायनोऽस्त्री शरत्समाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
हायनाब्दशरद्वर्षसंवत्सरसमाः समाः ।निदाघः कथ्यते ग्रीष्मो वर्षाः प्रावृट् तपात्ययः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महाबुसो हायनश्च माषस्तु मलदो बली ।मुद्गस्तु प्रथनो लोह्यः पीतेऽस्मिन् वसुखण्डिकः ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्षाब्दहायनशरः संवत्सरः समा स्मृतः ।
genderपुंmasc.
पुष्पाण्डको दीर्घतालो महादूषकदूषकौ ।पतङ्गकः काञ्चनको हायनोप्यथ षष्टिकाः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हायनः कुशवाकः स्याद्घटप्रच्छोथ षष्टिकाः ।षष्टिरात्रेण ये क्षेत्रे परिपक्वा भवन्ति ते ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ससंपरीदेदनुभ्यो युगांशो हायनोऽस्त्रियाम् ।ऋतुवृत्तिर्मासमालः कालग्रन्थिः शरत्स्त्रियाम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
एवं त्रिंशद्दिनो मासस्तेऽपि द्वादश हायनम् ।तेषां शत ब्राह्मणः स्यादायुर्नास्त्यत्र संशयः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शोणमासद्रुमादीनां धान्याग्न्यध्वरदेहिनाम् ।महतां सभिदां नाम मानहायनयोरपि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बर्होछदे बर्हिरग्नौ ब्रीहिभेदे तु हायनः ।मस्तुः सक्तौ वर्हिवव्रे स्यादच्छः स्फटिकेऽपि च ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हायनस्तेनमानानां तथैव धनमानयोः ।मानताडनयोरस्तोद्यानयोर्निधनस्य च ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
संवत्सरो वत्सर-काल-पर्व-युगांशकाः शारदमासमासौ ।अब्दोऽत्र वर्षं च न हायनः स्त्रीसमाः स्त्रियां भूम्नि च वा शरदः स्त्री ॥ ९७ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
यानवाचकपरो युगस्तथाकेवलोऽपि च स यूपवाचकः ।वाद्यमुद्गरविवर्जितो घनेव्रीहिनामनि तथैव हायनम् ॥ १० ॥
रथोद्धता
genderपुंmasc.
गन्धमादनपिधानचन्दन-द्वीपिनाशनवितानयौवनम् ।वर्धमानशतमानहायन-स्तेनवस्नशयनानि गृञ्जनम् ॥ ५१ ॥
रथोद्धता
genderपुंक्लीm. n.
अभिधानशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । संवत्सराभिधायिनां शब्दानां संवत्सरपर्यायाणां च । गिर्यादिपर्यायाणां च । पुंयोगः स्यादित्यर्थः । तद्यथा अयं संवत्सरः हायनोऽब्द इत्यादि । अयं गिरिः पर्वतः धरः शैल इत्यादि । मासाभिधायिनाम् । अयं मासः द्विपक्षः । मासविशेषोऽपि अयं चैत्रः वैशाखः ज्येष्ठः आषाढ इत्यादि । अर्णववाचिनाम् । अयमर्णवः समुद्रः सागरः पारावारः सरित्पतिरित्यादि । अयमृतुः वसन्तः ग्रीष्मः ।देववाचिनाम् । देवः सुरः । असुरवाचिनाम् । असुरः दैत्यः । शराभिधायिनाम् । शरः काण्डः । अयमसिः खड्गः मण्डलाग्रः । अयं पङ्कः कर्दमः जम्बालः । अयमरिः शत्रुः वैरी रिपुः विपक्ष इत्यादि ।भाष्कच्छुकशारज्ज्विष्टकाश्च नित्यं स्त्रि[स्त्री]यामीषिका च ।विद्युद्दिग्भूम्यभिधानं वल्ली सरितां च विज्ञेयम् ॥ ३१ ॥
metre not recognised
संवत्सरपुंहायनपुंअब्दपुंगिरिपुंपर्वतपुंधरपुंशैलपुंमासपुंचैत्रपुंवैशाखपुंज्येष्ठपुंआषाधपुंअर्णवपुंसमुद्रपुंसागरपुंपारावारपुंसरित्पतिपुंऋतुपुंवसन्तपुंग्रीष्मपुंदेवपुंसुरपुंअसुरपुंदैत्यपुंशरपुंकाण्डपुंअसिपुंखड्गपुंमण्डलाग्रपुंपङ्कपुंकर्दमपुंजम्बालपुंअरिपुंशत्रुपुंवैरिन्पुंरिपुपुंविपक्षपुंभास्स्त्रीकच्छुस्त्रीकशास्त्रीरज्जुस्त्रीइष्टकास्त्रीईषिकास्त्रीविद्युत्स्त्रीदिश्स्त्रीभूमिस्त्रीवल्लीस्त्रीसरित्स्त्री
genderपुंmasc.
चम्पकाख्ये नप्स्त्रियोस्तु हारणं हारणेति च ।अर्थे हारयतेरस्त्री पुनर्हायन इत्ययम् ॥ २०३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ऋतुभिश्च त्रिभिश्चैकमयनं परिकीर्तितम् ।अयने द्वे भवेद्वर्षं वत्सरो हायनः समाः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हायनो व्रीहिगः पुंसि वह्नौ बर्हिस्तथा नरे ।मस्तुर्धानाविकारे त्वच्छो नरे स्फटिकार्थगः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समानो वर्धमानश्च विमाननिधने अपि ।हायनस्थानयानानि वस्नोद्यानासनानि च ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शिशिरश्चेति विज्ञेया ऋतवः षट् द्विमासिकाः ।अब्दः संवत्सरो वर्षं वत्सरो हायनः शरत् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथाऽनुवत्सरोऽब्दं च हायनः परिवत्सरः ।उद्वत्सरः समाः वत्सः संवत् च कथ्यते बुधैः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
संवत्सरो हायनोऽस्त्री वत्सरः शरदा शरत् ।अब्दो वर्षञ्च वरिषं समाः स्त्री संवदित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
समाः स्त्रियः शरत्स्त्री स्यादस्त्रियौ वर्षहायनौ ।संवत्सरो वत्सरोऽब्दः कृताद्यं तु चतुर्युगम् ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
रोहितो रक्तशालिः स्यात् श्वेतशालिस्तु सूकरः ।कलापकास्तु कलमा हायनास्तु महाबुसाः ॥ १४१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालकः कृष्णशालिः स्यात् प्रवरः शालिषष्टिकः ।कलमसुगन्धिकहायनपारावतगौरलोहितपतंगाः ॥ १४१५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
षष्टिको गर्भपाकी स्यात्प्रवरः शालियष्टिकः ।कलापकास्तु कलमा हायनास्तु महाबुसाः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्धायनोऽस्त्री किरणे च वर्षेव्रीहौ तु ना फल्गुनफाल्गुनौ तु ।तपस्यमासे हरिसारथौ चनद्यर्जुने स्त्री तु स पौर्णमास्याम् ॥ ४८ ॥
उपजातिः
doubtful
वत्सरेऽर्चि(ष्य ? षि) ना तु स्याच्छालिभेदे द्विषत्यपि ।हारिता त्वविवाह्यासु कन्यकासु कचित् स्त्रियाम् ॥ २०३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
doubtful
हस्तिनी हस्तिकामिन्यां योषिज्जातिभिदि स्त्रियाम् ।हसन्यङ्गारधान्यां स्त्री हासे हसनमित्यपि ।हायनोऽस्त्री वत्सरे ना वहयर्चिर्व्रीहिभेदयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
हायन as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) संवर्तसंवर्तः परिवर्तश्च हायने कथ्यतेऽम्बरे नाकः । परिमाणेऽपि प्रस्थः सर्वात्मनि सर्वसन्नाहः ॥ ८०१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.801
- नानार्थार्णवसंक्षेप महाबुस(म?न)खे वैश्रवणे राज्ञि महत्यथ महाबुसः । यवे हायनसंज्ञे च धान्येऽथ स्यान्महामुनिः ॥ ९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.98
- नानार्थार्णवसंक्षेप महाबुसकण्टकिव्रततीभेदेऽप्यत्राप्यर्थादि पूर्ववत् । महाबुसस्तु ना धान्ये हायनाख्ये यवे च ना ॥ ४६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.465