महाकाल
mahākālaपुं · masc.In 17 kośas: 24 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
कथ्यते कृष्णला गुञ्जा तापिच्छः काकतुण्डिका ।किम्पाकः स्यान्महाकाल ओष्ठी विम्बी च तुण्डिका ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विदार्याद्यास्तु मूलेऽपि पुष्पे क्लीबे च पाटला ।आम्रश्चूतो महाकालो माकन्दः षट्पदातिथिः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भवो बुद्धः कृतकरोऽक्षत उत्सर्वतोमुखः ।सुप्रसादो महाकालः स्थाणू रुद्रश्च भौतिकः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषश्चापि शलो दक्षो महाभैरवभैरवौ ।महाकालः पुनर्वाणो लूनबाहुर्वृषाणकः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भवः संभवः कृत्तिवासाः पिनाकीमहाकाल-कालंजरौ वाहिर्बुध्न्यौ ।पुरारि-र्गजाराति-भीष्मैकपादःकटाटङ्कवद्-रेरिहा-[11a]णोऽस्थिभूषः ॥ ६८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
महाकालस्तु किंपाको बर्बरीकोपकालकौ ।खदिरो रक्तसारः स्यात्कु[32a]ष्ठघ्नो दन्तधावनः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
किम्पाके तु महाकालः काकर्दः काकमर्दकः ।काम्पिल्यके तु कपिलो रक्ताङ्गो रक्तचूर्णकः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किंपाकस्तु महाकालो मधुष्ठीलो मधूलकः ।पियालस्तु प्रियालः स्यात्तथा राजादानोऽपि सः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 दा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कृशानुरेता दिग्वासा महाकालो महानटः ।व्योमकेशो व्योमवासा हेमकेशो हरिप्रियः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महापद्मस्तथा कालो महाकालश्च माणवः ।शङ्खकश्चेति नामानि निधयो नव संख्यया ॥ २२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विषमाक्षो विरुपाक्षो भद्रः स्यात् पांशुचन्दनः ।ऊर्ध्वरेता महाकालः शूलपाणिर्यमान्तकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नन्दी ताण्डवताली स्याद् महाकालो वृषाणकः ॥
genderपुंmasc.
महाभीमो महाकालो नन्दिर्लङ्कामनोऽपि च ।नन्दिकेश्वर इत्येष नन्दिपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महाकालश्च किम्पाक उर्वटो बलिभुक्प्रियः ।गुग्गुलु गुग्गुलोऽपि स्यात् कौशिकश्च वरः पुरः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 लु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हीर ईशान ईशश्च वामदेवश्च वामयुक् ।अहिर्बुध्नो बुध्नकाही महाकालः सकालकः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संध्यानटमहाकालकण्ठेकालकपालिनः ।कटाटङ्कजटा टीररेरिहाणमहाव्रताः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रामेश्वरं महाकालं गोकर्णं विजयेश्वरम् ।श्रीशैलं शम्बलं काञ्चीं पद्मनाभं प्रभासकम् ॥ ८३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सिंहनादी कपर्दी च प्रलयाग्निर्भयङ्करः ।बहुरूपी महाकालः स्थिरात्मा क्षतजोक्षितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
-----------------------------------वैकुण्ठश्च महाकालस्तन्द्री(न्त्री) जठरसंस्थितः ।मन्त्रेशो मण्डलो मानी विषं सूर्यो म-कारकः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्र(वि)मत्तो मण्डलं मारी महाकालो विषं रविः ।मन्त्रेशो जाठरस्तन्द्री वैकुण्ठश्च म-कारकः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधुदूतो वसन्तद्रुर्महाकालोरुकालकौ ।शोभाञ्जनस्तु स्त्रीचित्तहारी विद्रधिनाशनः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महाकालः पुनर्बाणो लूनबाहुर्वृषाणकः ॥ ८ ॥
genderपुंmasc.
स्त्रियां भवेद्यातिबलाभिधानेधूमे पयोदे खतमाल उक्तः ।स्याद्गर्दभाण्डे नरि कन्दरालःप्लक्षे महाकालमुशन्ति शंभौ ॥ ७५ ॥
उपजातिः
meaningsशम्भु
किंपाकवृक्षे प्रमथान्तरेऽथमणौ महानील इहा[75a]हिभेदे ।स्याद्भृङ्गराजेऽथ जलाञ्चलं स्या-च्छैवालके स्रोतसि तद्वदेव ॥ ७६ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 म (wrong syllable)
doubtful
भद्रकाली च गन्धोल्यां कात्यायन्यामपि स्त्रियाम् ।महाकालो महादेवे किम्पाके प्रथमान्तरे ॥भवेन्मदकलो पचगजेऽव्यक्तप्रलापिनि ।महाबलो बृहद्वीर्ये सीसकेऽपि च न द्वयोः ॥महानीलो भृङ्गराजे मणिनागविशेषयोः ।मणिमाला स्त्रियां हारे लक्ष्म्यां दन्तक्षतान्तरे ॥मुक्ताफलञ्च कर्पूरे मौक्तिके लवलीफले ।भवेद्यवफलो मांसकूटजप्लक्षवेणुषु ॥रजस्वला पुष्पवत्यां महिषे तु रजस्वलः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 प (wrong syllable)
महाकाल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कालकालो यमे महाकाले मृत्यौ समयकृष्णयोः । काली दुर्गा यामिनी च काली स्यान्नववारिदे ॥ Dharaṇikośa 27.3.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप हेरुककुक्ष्यग्नौ हेरुकस्तु स्यान्महाकालाह्वये गणे । बुद्धभेदे च रभस इत्यध्यायः समाप्तवान् ॥ २४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.249
- परमानन्दीयनाममाला कालसमयेऽपि महाकाले काव्यो नक्षत्रशुक्रयोः । काव्याथ पूतनाबुद्ध्योः काव्यं ग्रन्थेऽपि कथ्यते ॥ ९६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.96
- शब्दरत्नावली चर्चारीकमहाकाले च सीमन्ते शाके चर्चारीको द्विधा । किन्नरायामुमौषध्यां भवेत् चण्डालिका स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.170
- शब्दरत्नावली कालकालः कृष्णे च समयमहाकालयमेषु च । काला तु कृष्णात्रिवृतामञ्जिष्ठानीलिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.6
- तन्त्राभिधान मभ-कारश्च द्विवचनो विश्वमूर्तिश्च कीर्त्तितः । म आदित्यो महाकालो वैकुण्ठोऽपि विषं प्रिये! ॥ २४ ॥ Tantrābhidhāna 1.24
- तन्त्राभिधान ममः काली क्लेशितः कालो महाकालो महान्तकः । वैकुण्ठो वसुधा चन्द्रो रविः पुरुषवाचकः ॥ १३५ ॥ Tantrābhidhāna 2.42.135
- तन्त्राभिधान मअ विद्युज्जिह्वा, आ कालवज्री, इ गर्जिनी, ई धूम्रभैरवी, उ कालरात्रिः, ऊ विदारी, ऋ महारौद्री, ॠ भयङ्करी, ऌ संहारिणी, ॡ करालिनी, ए ऊर्ध्वकेशी, ऐ उग्रभैरवी, ओ भीमाक्षी, औ डाकिनी, अं रुद्रराकिणी, अः चण्डिका, क क्रोधीशः, ख वामनः, ग चण्डः, घ विकारी, ङ उन्मत्तभैरवः, च ज्वालामुखः, छ रक्तदंष्ट्रः, ज असिताङ्गः, झ वडवामुखः, ञ विद्युन्मुखः, ट महाज्वालः, ठ कपाली, ड भीषणः, ढ रुरुः, ण संहारी, त भैरवः, थ दण्डी, द बलिभुक्, ध उग्रशूलधृक्, न सिंहनादी, प कपर्दी, फ करालाग्निः, ब भयङ्करः, भ बहुरूपी, म महाकालः, य जीवात्मा, र क्षतजोक्षितः, ल बलभेदी, व रक्तपटः, श चण्डीशः, ष ज्वलनध्वजः, स धूमध्वजः, ह व्योमवक्त्रः, क्ष त्र्यैलोक्यग्रसनात्मकः ॥ Tantrābhidhāna 4.1
- तन्त्राभिधान बिन्दुकपालीद्वयमादाय महाकालेन मण्डितम् । पुनस्तद्द्वयमित्युक्तं चण्डिकाढ्यं मनोहरम् ॥ठंठं ठःठः॥ Tantrābhidhāna 10.44
- तन्त्राभिधान बिन्दुकीर्त्याख्या कालवक्त्रा च महाकालेन भूषिता । तपनादिः पञ्चरश्मिः सृष्टिस्थित्यन्तकृद्विधिः ॥ॐ॥ Tantrābhidhāna 10.47
- तन्त्राभिधान हूंव्योमस्थं ना(ता)लजङ्घास्थं बिन्दुनाद-विभूषितम् । कूर्चं कालो महाकालः क्रोधबीजं निरञ्जनम् ॥हूं॥ Tantrābhidhāna 10.48