भैरव
bhairavaपुं · masc.In 16 kośas: 24 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
शंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
शालिनी
शम्भुपुंशर्वपुंस्थाणुपुंईशानपुंईशपुंरुद्रपुंउड्डीशपुंवामदेवपुंवृषाङ्कपुंकण्ठेकालपुंशंकरपुंनीलकण्ठपुंश्रीकण्ठपुंउग्रपुंधूर्जटिपुंभीमपुंभर्गपुंमृत्युंजयपुंपञ्चमुखपुंअष्टमूर्तिपुंश्मशानवेश्मन्पुंगिरिशपुंगिरीशपुंषण्ढपुंकपर्दिन्पुंईश्वरपुंऊर्ध्वलिङ्गपुंएकदृश्पुंत्रिदृश्पुंभालदृश्पुंएकपादपुंमृडपुंअट्टहासिन्पुंघनवाहनपुंअहिर्बुध्नपुंविरूपाक्षपुंविषान्तकपुंमहाव्रतिन्पुंवह्निरेतस्पुंहिरण्यरेतस्पुंशिवपुंअस्थिधन्वन्पुंपुरुषास्थिमालिन्पुंव्योमकेशपुंशिपिविष्ठपुंभैरवपुंदिग्वासस्पुंकृत्तिवासस्पुंभवपुंनीललोहितपुंसर्वज्ञपुंनाट्यप्रियपुंखण्डपर्शुपुंमहादेवपुंमहानटपुंमहेश्वरपुंहरपुंपशुपतिपुंप्रमथपतिपुंभूतपतिपुंउमापतिपुंपिङ्गजटपुंपिङ्गेक्षणपुंपिनाकभृत्पुंशूलभृत्पुंखट्वाङ्गभृत्पुंगङ्गाभृत्पुंअहिभृत्पुंइन्दुभृत्पुंकपालभृत्पुंगजासुहृद्पुंपूषासुहृद्पुंपुरासुहृद्पुंअनङ्गासुहृद्पुंकालासुहृद्पुंअन्धकासुहृद्पुंमखासुहृद्पुं
genderपुंmasc.
भयंकरं प्रतिभयं भीमं भीष्मं भयानकम् ॥ ३०२ ॥भीषणं भैरवं घोरं दारुणं च भयावहम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
विस्मयोऽद्भुतमाश्चर्यं चित्रमप्यथ भैरवम् ॥ १९ ॥दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमं भयानकम् ।भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रं तूग्रममी त्रिषु ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
घोरं प्रतिभयं भीमं दारुणं स्याद्भयानकम् ।आभीलं भीषणं भीष्मं भैरवं च भयावहम् ॥ ७०५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
केदारश्चन्दिलो भीमो भैरवो गजदैत्यभित् ।शितिकण्ठो गुडाकेशः श्रीकण्ठः पांशुचन्दनः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषश्चापि शलो दक्षो महाभैरवभैरवौ ।महाकालः पुनर्वाणो लूनबाहुर्वृषाणकः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समागताः स्वरास्तैस्तु रागा भाषादयः कृताः ।श्रीरागश्च वसन्तश्च भैरवः पञ्चमोऽपि च ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भयङ्करं प्रतिभयं भयं भीष्मं भयावहम् ।भीषणं भैरवं घोरमाभीलं डमरं पुनः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अत्याहितं महाभीतिरथ पुंसि रसार्थकाः ।भीषणो भैरवो भीमो भीष्मो घोरो भयंकरः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भैरवो भीरवो भीरो वटुनाथः पिशाचराट् ।वेत्रिकर्णेजपहया नन्दिभृङ्गिऋडादयः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गिरीशो गिरिशो मृत्युंजयः षण्ढोग्रभैरवाः ।एकदृग्भालदृग्नीललोहिताः शूलभृद्धरः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भीमं भयानकं घोरं भैरवं च भयावहम् ।करवीरं प्रेतवनं स्मशानं प्रेतधाम च ॥ २१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प्रे (wrong syllable)
genderविadj.
पीताश्च तीव्रगामिन्यः(?) स्तब्धवैराश्च भैरवाः ।तेषां राजा तु शङ्खः स्यात्तद्विषे दारदो मतः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
योगी जोटी च जोटीङ्गः भवो भूरिश्च भैरवः ।उग्रः कालः उलन्दश्च रेरिहाणो जटाधरः ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वपरचक्रजं दृष्टं ज्ञेयं भीमं च भैरवम् ।दारुणं भीषणं घोरं भयानकं भयावहम् ॥ ४४२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 न (wrong syllable)
genderविadj.
गङ्गाधरो वामदेवः क्रतुध्वंसी महानटः ।लेलिहानो भवभीरुर्भीषणो भैरवो भवः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दारुणो भीषणो भीष्मो भीमो घोरश्च भैरवः ।भयङ्करः प्रतिभयं त्रिष्वेते च भयानके ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अमोघानन्दनब्रह्मपुत्रलौहित्यलोहिताः ।कुमारो घर्घरः सिन्धुभैरवाद्यास्तथा परे ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समानास्तण्डुशैलादिनन्दिकेश्वरनन्दिनः ।वीरभद्रस्तु देवाजः क्षेत्रपालस्तु भैरवः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रौद्रमुग्रं प्रतिभयं भीमं भीष्मं भयानकम् ।भीषणं दारुणं घोरं भैरवं च भयंकरम् ॥ ९७० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अर्घीशो भैरवः सूक्ष्मो दीर्घघोणा सरस्वती ।विलासिनी विघ्नकर्त्ता लक्ष्मणो रूपकर्षिणी ।महाविद्येश्वरी षष्ठी षण्डो भूः कान्यकुब्जकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विभ्रमो बाहुलो दण्डी भैरवो नटकः शुकः ।वृकोदरो जटी भीष्मः क्षोभकः खे(ख)चरो नटः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शम्भुर्भगाली कपिशाञ्जनश्च हीरः कटप्रूर्भरुरेरिहाणौ ।पुरारिपञ्चाननभैरवाट्टहासप्रहासाश्च खकुन्तलश्च ॥ ४३ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
भैरवं भीषणं घोरमाभीलं दारुणञ्च तत् ।करुणः सकृपो रौद्रस्तूग्रोऽमी विंशतिस्त्रिषु ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्त्रीनपोर्भेरवं तु -(-?र्मी)मे स्याद्भैरवी पुनः ।सतानामापे मातृणामेकं या मातरि स्मृता ॥ १३१२ ॥
metre not recognised
meaningsभीम
अंशौ च केतुसूक्ष्माग्रा अप्यद्रौ शृंगिभैरवौ ।ःc{इति विषमाक्षराः}
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: ःc{इति Latin letters: c
meanings
भैरव as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु ङकृमिहरहरीतक्योर्मोघाप्यथो शुचिदक्षयो- र्गदविरहितेऽप्युल्लाघः स्याच्छितावपि वाच्यवत् । गुरुतररये स्यात्सर्वेषां सुसंनहने तथा नरि च कथितः सर्वौघो ङोऽध्वरेऽपि च भैरवे ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.4.38
- कोषकल्पतरु कालिञ्जरस्त्रियां तुवर्यामथ भैरवेऽद्रौ कालिञ्जरो योगसुचक्रमेले । विश्वंभरः केशवश[61b]क्रयोः स्यात् स्त्री भुव्यथ स्त्री न दु[रोद]रः स्यात् ॥ २ ॥ Koṣakalpataru 6.27.2
- शब्दरत्नावली ङङकारो विषयेच्छायां भैरवेऽपि च निगद्यते । Śabdaratnāvalī 7.5.1
- शब्दरत्नावली चित्रभानुचित्रभानुर्वीतिहोत्रभैरवे भास्करे पुमान् । चोलकी नागरङ्गे ना करीरे किष्कुपर्वणि ॥ जलाटनन्तु कङ्के स्याज्जलौकायां जलाटनी । तपस्विनी जटामांसीरोहिन्योस्तापसु त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.109
- तन्त्राभिधान ङङः शङ्खो भैरवश्चण्डो बिन्दूत्तंसः शिशुप्रियः । एकरुद्रो दक्षनखः खर्परो विषयस्पृहा ॥ ६९ ॥ Tantrābhidhāna 2.22.69
- तन्त्राभिधान ङङ-कारो भैरवः ख्यातो ङ-कारो विषये स्मृतः । च-कारश्चन्द्रमाः ख्यातस्तस्करश्चः प्रकीर्त्तितः ॥ १२ ॥ Tantrābhidhāna 3.12
- तन्त्राभिधान तअ विद्युज्जिह्वा, आ कालवज्री, इ गर्जिनी, ई धूम्रभैरवी, उ कालरात्रिः, ऊ विदारी, ऋ महारौद्री, ॠ भयङ्करी, ऌ संहारिणी, ॡ करालिनी, ए ऊर्ध्वकेशी, ऐ उग्रभैरवी, ओ भीमाक्षी, औ डाकिनी, अं रुद्रराकिणी, अः चण्डिका, क क्रोधीशः, ख वामनः, ग चण्डः, घ विकारी, ङ उन्मत्तभैरवः, च ज्वालामुखः, छ रक्तदंष्ट्रः, ज असिताङ्गः, झ वडवामुखः, ञ विद्युन्मुखः, ट महाज्वालः, ठ कपाली, ड भीषणः, ढ रुरुः, ण संहारी, त भैरवः, थ दण्डी, द बलिभुक्, ध उग्रशूलधृक्, न सिंहनादी, प कपर्दी, फ करालाग्निः, ब भयङ्करः, भ बहुरूपी, म महाकालः, य जीवात्मा, र क्षतजोक्षितः, ल बलभेदी, व रक्तपटः, श चण्डीशः, ष ज्वलनध्वजः, स धूमध्वजः, ह व्योमवक्त्रः, क्ष त्र्यैलोक्यग्रसनात्मकः ॥ Tantrābhidhāna 4.1
- तन्त्राभिधान ऊहः शिवः कथितो देवि ऊ भैरव इहोच्यते । परार्थो नादशब्दस्तु बिन्दुर्दुःखहरार्थकः ॥ Tantrābhidhāna 11.15