परमेष्ठिन्
parameṣṭhinपुं · masc.In 16 kośas: 15 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
अर्हञ्जिनः पारगतस्त्रिकालवित्क्षीणाष्टकर्मा परमेष्ठ्यधीश्वरः ।शंभुः स्वयंभूर्भगवाज्जगत्प्रभुस्तीर्थंकरस्तीर्थकरो जिनेश्वरः ॥ २४ ॥स्याद्वाद्यभयदसार्वाः सर्वज्ञः सर्वदर्शिकेवलिनौ ।देवाधिदेवबोधिदपुरुषोत्तमवीतरागाप्ताः ॥ २५ ॥
इन्द्रवंशा
genderपुंmasc.
द्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजोऽष्टश्रवणः स्वयंभूः ।कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ २११ ॥धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ ।प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ २१२ ॥शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः ।हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ २१३ ॥
metre not recognised
द्रुहिणपुंविरिञ्चिपुंद्रुघणपुंविरिञ्चपुंपरमेष्ठिन्पुंअजपुंअष्टश्रवणपुंस्वयंभूपुंकमनपुंकविपुंसात्त्विकपुंवेदगर्भपुंस्थविरपुंशतानन्दपुंपितामहपुंकपुंधातृपुंविधातृपुंविधिपुंवेधस्पुंध्रुवपुंपुराणगपुंहंसगपुंविश्वरेतस्पुंप्रजापतिपुंब्रह्मन्पुंचतुर्मुखपुंभवान्तकृत्पुंजगत्कर्तृपुंसरोरुहासनपुंशम्भुपुंशतधृतिपुंस्रष्टृपुंसुरज्येष्ठपुंविरिञ्चनपुंहिरण्यगर्भपुंलोकेशपुंआत्मभूपुं
genderपुंmasc.
ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठः परमेष्ठी पितामहः ।हिरण्यगर्भो लोकेशः स्वयम्भूश्चतुराननः ॥ १६ ॥धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरिञ्चिः कमलासनः ।स्रष्टा प्रजापतिर्वेधा विधाता विश्वसृड्विधिः ॥नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः ।सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मा स्रष्टा परमेष्ठी धाता पद्मभूः सुरज्येष्ठः ।वेधा विधिर्विरिञ्चो हिरण्यगर्भः शतानन्दः ॥ ६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
परमेष्ठि-महाकाव्य-स्थानक-तनुवात-मृगशिरश्च तथा ।पञ्चकुल-महाभूत-प्रणाम-पञ्चोत्तरविमानाः ॥ १३ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
तीर्थंकरस्तीर्थकरस्तापी पारगतश्च सः ।परमेष्ठा वीतरागः स्वयंभूः पुरुषोत्तमः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमेष्ठि-शतानन्द-विश्वसृड्विश्वरेतसः ।सात्विको लाभभूरिष्णुर्धरुणः प्रपितामहः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमेष्ठी जगत्कर्ता पद्मभूरात्मभूरपि ।नाभिभूरष्टकर्णोऽपि पद्मासनचतुर्मुखौ ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मा प्रजापतिः स्रष्टा विधिर्वेधाः पितामहः ।हिरण्यगर्भो द्रुहिणः परमेष्ठी चतुर्मुखः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्हन् जिनस्त्रिकालज्ञः परमेष्ठी जगत्प्रभुः ।स्वयम्भूर्भगवान् शम्भुस्तीर्थङ्करो जिनेश्वरः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परमेष्ठी सुरज्येष्ठः स्रष्टा स्याद्गुणसागरः ।विधाता द्रुहिणो वेधा विरिञ्चिश्चतुराननः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भवेज्जिनेऽर्हन्नर्हन्तः सार्वः सर्वीय इत्यपि ।तीर्थङ्करस्तीर्थकरः परमेष्ठी ठकारयुक् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विधा वेधाश्च द्वौ सान्तौ सर्वविद्-विदुषोरपि ।विरिञ्चन-विरिञ्ची च विरिञ्चः परमेष्ठियुक् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हिरण्यगर्भो लोकेशः परमेष्ठी पितामहः ।विरिञ्चनो विश्वरेता विश्वशिल्प्यथ शारदा ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शतानन्दः शतधृतिः स्वयंभूः सर्वतोमुखः ।परमेष्ठी विश्वरेताः पुरुषो हंसवाहनः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिरुत्तमेऽन्यः कश्चित् तु निर्वृतेऽन्यो हरादिषु ।परिवादिध्वनिस्तु स्यात् परिवादवति त्रिषु ॥ ३७० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
परमेष्ठिन् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पितामहगन्धवहः स्मृतो वाते नासा गन्धवहा स्मृता । पितमहाः पितृपिता परमेष्ठी पितामहः ॥ Dharaṇikośa 32.2.14
- कोषकल्पतरु वरुणस्वर्लोके परमेष्ठिनीह वरुणो गोत्रे तु मूले पदे शाखादौ भ्रमणे स्त्रियां न चरणोऽन्त्ये रासभे च ध्वनौ । रक्षोभिद्रसयोस्तु पुंसि लवणः कान्तौ स्त्रियामन्यव- त्तद्युक्ते करणस्तु वैश्यवृषलीपुत्रे च काये कृतौ ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.19
- शब्दरत्नावली हेमाङ्गहेमाङ्गो गरुडे सिंहे सुमेरौ परमेष्ठिनि । Śabdaratnāvalī 7.3.51
- शब्दरत्नावली आत्मयोनिआत्मयोनिः शिवे कामे हरौ च परमेष्ठिनि । उद्वर्त्तनमुत्पतने विलेपे घर्षणेऽपि च ॥ उद्वाहनी भवेद्रज्वां द्विसीत्ये तु नपुंसकम् । उपासनं शराभ्यासे सेवनासनयोरपि ॥ कपीतनश्चलदले गर्दभाण्डे शिरीषके । आम्रातके च पूगे च मालूरेऽपि च कुत्रचित् ॥ कलापी स्यान्मयूरे च प्लक्षभूमिरुहे पुमान् । क्षौमं(?) शुद्धार्द्धजरती विधवादुर्गयोः स्त्रियाम् ॥ कुम्भयोनिर्वशिष्ठे स्याद् द्रोणेऽगस्त्ये पुमानयम् । कुचन्दनं वृक्षभेदे कुङ्कुमे रक्तचन्दने ॥ कुण्डली कुण्डलवति व्याले बर्हिप्रचेतसोः । केशरी सिंहपुन्नागनागकेशरवाजिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.105
- शब्दरत्नावली शम्भुदम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि । दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥ नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ । द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥ निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु । रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥ विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् । शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥ शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् । सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥ स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः । Śabdaratnāvalī 7.24.7
- शब्दरत्नावली भूरिकट्फलायामनन्तायां तथा तिथिभिदि स्त्रियाम् । त्रिषु साधुश्रेष्ठयोः स्यान्नपुंसि करणान्तरे ॥ भारी हरौ वीवधे स्यात्पलानां द्विसहस्रके । भीरुस्त्रिलिङ्ग आगर्ते स्यात् स्त्रियां मेववस्त्रिषु (?) ॥ भूरि क्लीबं काञ्चने स्यात्प्रचुरेऽपि च वाच्यवत् । पुमान् विष्णौ महादेवे परमेष्ठिनि वासवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.27
- शब्दरत्नाकर प्रजापतिआदाने पृतनापृष्ठे पतद्ग्राहे प्रतिग्रहः । प्रजापतिर्मरीच्यादौ परमेष्ठिनि पार्थिवे ॥ २२१९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2219
- तन्त्राभिधान षषः श्वेतो वासुदेवश्च पीतं प्रज्ञा विनायकः । परमेष्ठी वामबाहुः श्रेष्ठो गर्भविमोचनः ॥ १५६ ॥ Tantrābhidhāna 2.48.156