धातृ
dhātṛपुं · masc.In 15 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 36 as a meaning of another word.
द्रुहिणो विरिञ्चिर्द्रुघणो विरिञ्चः परमेष्ठ्यजोऽष्टश्रवणः स्वयंभूः ।कमनः कविः सात्त्विकवेदगर्भौ स्थविरः शतानन्दपितामहौ कः ॥ २११ ॥धाता विधाता विधिवेधसौ ध्रुवः पुराणगो हंसगविश्वरेतसौ ।प्रजापतिर्ब्रह्मचतुर्मुखौ भवान्तकृज्जगत्कर्तृसरोरुहासनौ ॥ २१२ ॥शंभुः शतधृतिः स्रष्टा सुरज्येष्ठो विरिञ्चनः ।हिरण्यगर्भो लोकेशो नाभिपद्मात्मभूरपि ॥ २१३ ॥
metre not recognised
द्रुहिणपुंविरिञ्चिपुंद्रुघणपुंविरिञ्चपुंपरमेष्ठिन्पुंअजपुंअष्टश्रवणपुंस्वयंभूपुंकमनपुंकविपुंसात्त्विकपुंवेदगर्भपुंस्थविरपुंशतानन्दपुंपितामहपुंकपुंधातृपुंविधातृपुंविधिपुंवेधस्पुंध्रुवपुंपुराणगपुंहंसगपुंविश्वरेतस्पुंप्रजापतिपुंब्रह्मन्पुंचतुर्मुखपुंभवान्तकृत्पुंजगत्कर्तृपुंसरोरुहासनपुंशम्भुपुंशतधृतिपुंस्रष्टृपुंसुरज्येष्ठपुंविरिञ्चनपुंहिरण्यगर्भपुंलोकेशपुंआत्मभूपुं
genderपुंmasc.
ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठः परमेष्ठी पितामहः ।हिरण्यगर्भो लोकेशः स्वयम्भूश्चतुराननः ॥ १६ ॥धाताब्जयोनिर्द्रुहिणो विरिञ्चिः कमलासनः ।स्रष्टा प्रजापतिर्वेधा विधाता विश्वसृड्विधिः ॥नाभिजन्माण्डजः पूर्वो निधनः कमलोद्भवः ।सदानन्दो रजोमूर्तिः सत्यको हंसवाहनः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मा स्रष्टा परमेष्ठी धाता पद्मभूः सुरज्येष्ठः ।वेधा विधिर्विरिञ्चो हिरण्यगर्भः शतानन्दः ॥ ६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
महाराजिकसाध्याश्च रुद्रा एषां गणाः क्रमात् ।धाता मित्रोर्यमा पूषा शक्रोंशो वरुणो भगः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अतिमित्रः सुषेणश्च ऋतधामा पराजितः ।वरुणो विधृतो धाता महातेजा विधारणः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धाता सुरासुरगुरुपर्यायः प्रपितामहः ।चतुराननपर्यायो विरिञ्चिर्द्रुहिणो विधिः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्माब्जात-सरोजसंभव-सुरज्येष्ठात्मभू-नाभिजाःशुभ्रि-स्रष्टृ-हिरण्यगर्भ[10a]विधिकाः शम्भू-स्वयंभू-भुवः ।लोकेशश्चतुराननः शतधृति-र्धाता-विधाता कविश्-चित्राटीर-विरञ्चि-हंसगमनाः सत्वाज-पद्मासनाः ॥ ५६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ब्रह्मा प्रजापतिर्धाता विधाता विधिवेधसौ ।द्रुघणाजौ शतानन्दस्थविरौ कमनः कविः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवोत्तमः शुचिर्धाता लोकबन्धुर्द्विजोऽण्डजः ।भेनभातू च खद्योतो गभस्तिर्जूर्णिरित्यपि ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धाता विधाता लोकेशो विरञ्चिर्विश्वसृड्ध्रुवः ।सुरज्येष्ठः कमलभूः स्वयंभूर्नाभिभूरजः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थविरश्च शतानन्दः सात्त्विकः कमनः कविः ।द्रुहिणो द्रुधणो धाता नाभिजन्मा विरिञ्चनः ॥ २७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मा स्वयम्भुर्लोकेशो देवदेवः प्रजापतिः ।धाता हिरण्यगर्भः स्यात् पद्मगर्भः पितामहः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्निज्वाला सुभिक्षा च धातृ च धातुपुष्पिका ।एला च बहुला चन्द्रबाला निष्कुटिरित्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
ब्रह्मा विश्वसृडात्मभूः शतधृतिर्धाता विधाता विधि-र्वेधा हंसरथो विरिञ्चिरमरज्येष्ठो विरिञ्चोऽब्जभूः ।वागीशश्चतुराननः सरसिजावासः स्वयंभूरजःकः स्रष्टा द्रुहिणः प्रजापतिशतानन्दौ स्वभूर्नाभिजः ॥ १० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
इनस्त्वष्टार्यमा धाता मित्रश्चामी विभाकराः ।कवोष्णकोष्णमन्दोष्णकदुष्णास्तद्वति त्रिषु ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज-श्चतुराननो वामः कूर्परश्च त्रिशूलिनः ।दीर्घबाहुश्च शाखाख्यो धातारश्च विभुस्तथा ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दोऽद्रीशो वामजानुश्च दाता धाता च धातकिः ।कुण्डलं दक्षपादश्च तथा धर्माभिधायकः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धाता च धादिमः सत्यः कुबेरो ह्लादिनी ततः ।अत्रीशो वरदः शूलो वामगुल्फो द-कारकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आजानजाः स्वतोदेवाः कर्मदेवास्तु कर्मभिः ।ब्रह्मा विधाता विश्वात्मा घाता स्रष्टा प्रजापतिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्घोरवाशिते धात्रः पुनर्द्वे कितवेऽथ सा ।धात्री स्त्र्यामलकीभूम्योरुपमातरि चाथ ना ॥ ६४३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकितव
धातृ as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् भर्तृयन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि ॥ ५९ ॥ Amarakośa 3.3.59
- नामलिङ्गानुशासनम् भूतात्मन्भूतात्मानौ धातृदेहौ मूर्खनीचौ पृथग्जनौ ॥ १०५ ॥ Amarakośa 3.3.105
- धरणिकोश भर्तृयन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि । शास्ता च शासके शुल्के (?) वप्ता पितरि वापके ॥ Dharaṇikośa 15.1.13
- धरणिकोश विधिविधुश्चन्द्रे हृषीकेशे कर्पूरे च विधुः स्मृतः । विधी विधानधातारौ विधिः स्यात्कालदैवयोः ॥ Dharaṇikośa 18.2.1
- धरणिकोश भूतात्मन्ह्रादिनी वज्रतडितोर्वर्तिनी वृत्तिमार्गयोः । द्विजन्मा विहगे विप्रे भूतात्मा धातृदेहयोः ॥ Dharaṇikośa 19.1.19
- कोषकल्पतरु सर्वतोमुखशीतांशौ घनसारे शीतमयूखोऽथात्मधातृरुद्रेषु । स्यात्सर्वतोमुखोऽन्त्ये पुनरम्भस्यन्तरिक्षे च ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.2.89
- कोषकल्पतरु ज्ञञो गाथके मन्दमतौ धरायां ज्ञो धातरि स्याच्छशिजे बुधे च ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.9.46
- कोषकल्पतरु त्वष्टृव्युष्टं दिने प्रभाते पर्युषिते स्यात्फले परवत् । त्वष्टा धातरि सूर्ये रथकारे विश्वकर्मणि च ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.10.14
- कोषकल्पतरु भर्तृखे त्वन्तिमे मानकृतित्रये च पिता तु तातेऽप्यभयादिदे च । भर्ता प्रभौ धातरि चाथ नेता [289a] स्यान्नायके प्राप्तिकरे च भेद्ये ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.16.41
- कोषकल्पतरु अङ्कतिरात्रौ वासनिकेतयोश्च वसतिः स्त्री धातृवाय्वोः पुनः श्रौतेष्वग्निषु चाङ्कतिर्निर्गदितो रुक्त्यागयोस्त्र्यंहतिः । अश्रीदिग्धवयोरुपद्रवहृते स्यान्निर्ऋतिः पुंसि तु स्वाहायां तरणौ घृणौ च चतुरैः प्रोक्तो गभस्तिस्तथा ॥ ३० ॥ Koṣakalpataru 6.16.30
- कोषकल्पतरु ब्रह्मन्स्कन्धे च कालेऽथ गिरौ घने च ग्रावोपले धन्व तु चापवाचि । स्थले तथा जाङ्गलदेशवा[ची] ब्रह्मा तु ना धातरि भूसुरे च ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.86
- कोषकल्पतरु कञ्जार[57b] सोपाने च तथैव हस्तिनखके शालारमुक्तं बुधैः कञ्जारो रविधातृहस्तिषु मुनौ कुक्षौ मयूरेऽपि च । कोषाम्भोनिधिपारगैस्तु कनकालौ पुंसि विज्ञैर्मतो भृङ्गारोऽप्यथ स स्त्रियां निगदितो ज्ञैर्झिल्लिकायामपि ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.52
- कोषकल्पतरु शलकिट्टे पुरीषे कृपणे तु पापेऽन्यव- च्छलस्तु भृङ्गीगणधा[65b]तृवाची । अन्त्ये शलल्यां च खिलं तु वेधे स्यात्सारसंक्षिप्तकवाचि षण्ढे ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.28.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप धारणस्तने धातरि लोकेऽर्के सलिले तु नपुंसकम् । धर्णसिस्तु पुमाञ्छैले सलिले तु नपुंसकम् ॥ ९७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.977
- परमानन्दीयनाममाला ओलृर्देव्यां लॄस्तु वाराह्यां लताभेदेऽपि कीर्तितः । एर्विष्णुशैलयोरैश्च श[2]म्भावोर्धातरि स्मृतः ॥ ८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.8
- परमानन्दीयनाममाला धाधः पुनर्धनदे धीरेऽश्ववारकसुचित्रयोः । धं पृक्ते धीस्तु बुद्धौ स्यान्निषङ्गे धा तु धातरि ॥ २६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.26
- शब्दरत्नावली भर्तृभर्ता पत्यौ भवेत्पुंसि त्रिषु पोष्टरि धातरि । भक्तिर्विभागे सेवायां भ्रान्तिर्मिथ्यामतौ गतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.31
- शब्दरत्नावली धधं धने क्लीबलिङ्गं स्यात्पुमान् धातरि कीर्त्तितः ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.1
- शब्दरत्नावली अग्रजन्मन्ज्येष्ठभातृ-धातृ-विप्रेष्वग्रजन्मा निगद्यते । विसर्गेऽक्षरमात्रे स्यादभिनिष्ठानमित्यपि । चण्डाले प्रान्तगे शिष्ये चान्तेवासी भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.131
- तन्त्राभिधान ददोऽद्रीशो धात(न)किर्धाता दाता दलं कलत्रकम् । दीनं ज्ञानञ्च दानञ्च भक्तिराहवनी धरा ॥ १०९ ॥ Tantrābhidhāna 2.35.109
- तन्त्राभिधान धधिषणा धा(ध)रणा(णी) चिन्ता(त्रा) नेत्रयुग्मं प्रियो मतिः । पीतवासास्त्रिवर्णा च धाता धर्मप्लवङ्गमः ॥ ११४ ॥ Tantrābhidhāna 2.36.114
- तन्त्राभिधान धदं कलत्रे समाख्यातं दो दान-च्छेद-धातुषु । धं धने च धनेशे धो धा धातरि निदर्शितः ॥ २० ॥ Tantrābhidhāna 3.20
- तन्त्राभिधान त----------------------------------- वामपादादिकस्तीव्रो हस्त्यश्वतरलोऽङ्घ्रिकः । नीलकोऽप्यर्थको धाता तडित् तु ता-र्णको मतः ॥ ३३ ॥ Tantrābhidhāna 6.33
- वैजयन्ती वेधस्वेधसो विष्णुधातृज्ञाः शादः कर्दमशष्पयोः । शंभुर्धातृहरार्हत्सु शक्रः कुटजवज्रिणोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 6.1.57
- वैजयन्ती स्कन्दस्कन्दो धाता नदीकूलं साद्यश्वारोहसूतयोः । सालो मत्स्ये वृक्षभेदे प्राकारद्रुममात्रयोः ॥ ६५ ॥ Vaijayantī 6.1.65
- वैजयन्ती आद्यअस्त्र आस्रश्च पुंलिंगौ क्लेशे क्ली रुधिरेऽश्रुणि । आद्यो मुख्ये धातृपूर्वेष्वामोऽपक्वेऽपि रुज्यपि ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.5.7
- वैजयन्ती ध्रुवध्रुवो धात्रीशकीलर्क्षनित्येषु स्त्री तु भूस्त्रुचोः । क्ली तर्के निश्चिते व्योम्नि धीरोऽब्धौ मंथरे बुधे ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 6.5.44
- वैजयन्ती ब्रह्मन्फली ताम्रादिफलके बर्हिर्नाग्नौ नपुं कुश । ब्रह्मा रुद्रेंद्रभृग्वादिविप्रर्त्विग्यज्ञधातृषु ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 6.5.53
- वैजयन्ती आत्मभूआशिरः क्षीरविकृतौ भोजने पावके रवौ । आवापो न्यास आवाले स्मरे धातरि चात्मभूः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 7.1.6
- वैजयन्ती ईशानअप्याकर्षणमाक्षेप आलंभः स्पर्शहिंसयोः । ईशानौ हरिधातारावुत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ १० ॥ Vaijayantī 7.1.10
- वैजयन्ती द्रुघणसपिण्डपुत्रौ दायादौ द्वापरौ युगसंशयौ । दिवौकाश्चातके देवे द्रुघणौ धातृमुद्गरौ ॥ ३० ॥ Vaijayantī 7.1.30
- वैजयन्ती द्रुहिणद्रुहिणौ हरिधातारौ शास्त्रोदाहरणयोस्तु दृष्टान्तः । दोषज्ञौ बुधभिषजौ धरुणाः स्तनधातृलोकार्काः ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 7.1.32
- वैजयन्ती पुरुषपिण्याकः सिह्लके किण्वे श्रीवासतिलकल्कयोः । पुरुषो धातृपुन्नागपुंस्वात्मपरमात्मनोः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 7.1.46
- वैजयन्ती अक्षरअक्षरोऽसौ हरौ धातर्यक्षरं प्रणवे विधौ । धर्मे वर्णे तपःक्रत्वोः खे मोक्षे मूलकारणे ॥ ३ ॥ Vaijayantī 7.5.3
- वैजयन्ती प्रजापतिदक्षादिष्वग्निजामात्रो राज्ञि ब्रह्मणि धातरि । ब्रह्मपुत्रस्तु रुद्रेऽपि बाहुलेयो गुहे वृषे ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 8.1.35
- वैजयन्ती ककाश्चित्तात्मार्कधीधातृवाता मूर्ध्नि सुखेऽप्सु कम् ॥ ३६ ॥ Vaijayantī 8.5.36