पुरोडाश
puroḍāśaपुं · masc.In 8 kośas: 7 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
आदीनवावयवयोर्दावमाधवयोरपि ।पणवध्रुवहावानां पुरोडाशांशयोरपि ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्रीहीणां तु पुरोडाशो भवेद्व्रीहिमयो हि सः ।अद्ग[100b]स्तृप्रः पुरोडाशो कपालेष्वष्टसु ह्यसौ ।संस्कृतोऽष्टाकपालोऽथ तप्तक्षीरगतं दधि ।स्यादामिक्षा क्षीरसरः पयस्या मस्तु वाजिनम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
आदीनवो हाव इहाथ राशि-वराशि-वंश-स्पश-कोटिशांशाः ।कुशः पुरोडाश-विशौ शिशुः स्या-दुदो दिशिवत्प्रदिशमादिशेच्च ॥ २५ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 2, syllable 6 त्प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
एते शब्दाः सदा पुंसि भवन्ति । यथा पाषाणः प्रस्तरः । उपलः शिला पाषाण एव । शृङ्गारो विदग्धता । प्रस्थः परिमाणम् । भृङ्गारः सुवर्णमयः कलशः । मस्तकः शिरः । स्तबकः पुष्पोत्करः । शब्दो ध्वनिः । रसो माधुर्यादिः । स्पर्शो मृदुकर्कशादिः । गन्धो नासिकाग्राह्यः कुसुमादेः । रूपं मुक्त्वा रूपं विहाय ।रूपं नपुंसके भवति । इदं रूपं चक्षुर्ग्राह्यम् ।शेखरयूपपुरोडाशकूपसूपलवशष्पाः ।धर्ममयवासोदशादाराः पुंसि बहुत्वं चैषाम् ॥ ५५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं शेखरः पुष्पसङ्घातः उत्तुङ्गो वा । यूपो यज्ञभाण्डम् । पुरोडाशो यज्ञपिण्डकिः । कूपोऽवटः । सूपो व्यञ्जनम् । लवो लेशः । शष्पो बालतृणम् । धर्म उपवासादिः । मयो वेश्म । वासांसि वस्त्राणि तेषां दशाः । दाराः स्त्रियश्च पुंसि भवन्ति बहुत्वं चैषां सदा भवति । इमे वासोदशाः वस्त्रान्तसूत्रम् । इमे दाराः स्त्रियः । वास इति किम् । दशा अवस्था ।मांसविवराभिधानं नपुंसके विद्धि तीर्थतुण्डे च ।यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
होमेन्धनं स्यादिध्मोऽस्त्री पुमानेधः समित्स्त्रियाम् ।पुरोडाशस्तु तृप्रको होमपात्रं हविश्चरुः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सान्नाय्यं तु दधिक्षीरं पृषदाज्यं पृषातकः ।पृषतोऽपि च दध्याज्ये पुरोडाशस्तु तृप्रकः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यादाश्रयाशस्त्रिषु चाश्रयघ्ने-ऽथो नागपाशः करणे वधूनाम् ।पत्युर्जलानां गदितश्च पाशेहोम्ये पुरोडाशमुशन्ति पुंसि ॥ २८ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsहोम्य
स्यात्पिष्टवर्त्याह्वयभक्ष्यभेदेस्यात्सोमवल्लीरसहोमशेषे ।प्रतिष्कशः पुंसि सहायवार्ता-हराग्रगार्थे परिधौ तु पुंसि ॥ २९ ॥
उपजातिः
doubtful
जीवितेशः प्राणनाथे यमे विधुविवस्वतोः ।नागपाशः स्त्रीकरणे दुर्बुद्धौ वरुणायुधि ॥पञ्चदशी पौर्णमास्यां अमावस्यातिथावपि ।प्रतिष्कशः पुरोगे स्याद्वार्ताहरसहाययोः ॥परिवेशः सूर्यपार्श्वमण्डले परिवेष्टने ।पादपाशी खुतुक्कायां शृङ्खलायामपि स्त्रियाम् ॥पुरोडाशो हविर्भेदे पिष्टके हुतशेषके ।भूमिस्पृक्मानुषे वैश्ये चौरभेदेऽन्धखञ्जयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 स्त्री (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 द (wrong syllable)
पुरोडाश as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप जुहूस्रुग्विशेषे पुरोडाशेऽप्यथ ज्योत्स्ना शशिद्युतौ । ज्योतिष्मद्रजनौ चाथ झिल्ली चीर्याख्यकीटके ॥ ४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप अब्दउरस्यर्घस्तु पूजायां मूल्येऽप्यब्दस्तु वारिदे । वत्सरे मुस्तकेऽथाब्दः(?) पुरोडाशर्षिभेदयोः ॥ ७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप तृप्रक्ली पापदुःखयोर्ना तु पुरोडाशे तृणं पुनः । क्लीबं स्यान्मल्लिकाभेदे सुरूपासंज्ञकेऽथ तत् ॥ ५६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.561