दार
dāraपुं · masc.In 18 kośas: 23 synonym verses, 9 as a meaning of another word.
सुवासिनी वधूटी स्याच्चिरिण्ट्यथ सधर्मिणी ।पत्नी सहचरी पाणिगृहीती गृहिणी गृहाः ॥ ५१२ ॥दारा क्षेत्रं वधूर्भार्या जनी जाया परिग्रहः ।द्वितीयोढा कलत्रं च पुरंध्री तु कुटुम्बिनी ॥ ५१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्नी पाणिगृहीती च द्वितीया सहधर्मिणी ॥ ५ ॥भार्या जायाऽथ पुंभूम्नि दाराः स्यात्तु कुटुम्बिनी ।पुरन्ध्री सुचरित्रा तु सती साध्वी पतिव्रता ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दाराः क्षेत्रं कलत्रं च भार्या सहचरी वधूः ।सधर्मचारिणी पत्नी जाया च गृहिणी गृहाः ॥ ४९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भार्या दाराः पुंसि भूम्नि स्यादेकत्वे स्त्रियामियम् ।पत्नी पाणिगृहीती च पुरन्ध्रिश्च पुरन्ध्र्यपि ।अन्या पाणिगृहीता स्यात् द्वितीया सहधर्मिणी ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दरोऽस्त्रियां साध्वसं च दार उत्त्रास इत्यपि ।त्रासातङ्कौ च भयनं क्लीबे चाथ भयानकम् ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भार्या जाया च गृहिणी द्वितीयोढा जनी वधूः ।क्षेत्रं परिग्रहो भूम्नि दाराः पुंसि गृहा गृहम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तः सूर्येन्द्वाह्वयेभ्योऽयसोऽपिप्रायो भूम्नि प्राणदारासवोऽपि ।वैकल्पेन स्याच्च रज्जुः समासेकाव्ये शुक्रो मद्यपात्रे च कोषः ॥ १२ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
एते शब्दाः सदा पुंसि भवन्ति । यथा पाषाणः प्रस्तरः । उपलः शिला पाषाण एव । शृङ्गारो विदग्धता । प्रस्थः परिमाणम् । भृङ्गारः सुवर्णमयः कलशः । मस्तकः शिरः । स्तबकः पुष्पोत्करः । शब्दो ध्वनिः । रसो माधुर्यादिः । स्पर्शो मृदुकर्कशादिः । गन्धो नासिकाग्राह्यः कुसुमादेः । रूपं मुक्त्वा रूपं विहाय ।रूपं नपुंसके भवति । इदं रूपं चक्षुर्ग्राह्यम् ।शेखरयूपपुरोडाशकूपसूपलवशष्पाः ।धर्ममयवासोदशादाराः पुंसि बहुत्वं चैषाम् ॥ ५५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं शेखरः पुष्पसङ्घातः उत्तुङ्गो वा । यूपो यज्ञभाण्डम् । पुरोडाशो यज्ञपिण्डकिः । कूपोऽवटः । सूपो व्यञ्जनम् । लवो लेशः । शष्पो बालतृणम् । धर्म उपवासादिः । मयो वेश्म । वासांसि वस्त्राणि तेषां दशाः । दाराः स्त्रियश्च पुंसि भवन्ति बहुत्वं चैषां सदा भवति । इमे वासोदशाः वस्त्रान्तसूत्रम् । इमे दाराः स्त्रियः । वास इति किम् । दशा अवस्था ।मांसविवराभिधानं नपुंसके विद्धि तीर्थतुण्डे च ।यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
भार्या जाया जनिः कुल्या कलत्रं गेहिनी गृहम् ।महिला मानिनी पत्नी तथा दाराः पुरन्ध्रयः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वधूटी च चिरण्टी स्यात्सुवासिन्यपि कथ्यते ।पत्नी पाणिग्रहीत्री तु गृहा दाराश्च भूमनि ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दारासुबल्वजा भूम्नि तलस्तालचपेटयोः ।सूर्यचन्द्रायसामग्रे कान्तशब्दः पुमान् स्मृतः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गृहिणी गेहिनी दाराः पुरन्ध्री रमणीकुलम् ।प्रेमा मदयिनी कुल्या सुन्दरी स्वा नितम्बिनी ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भार्या सहचरी पत्नी वल्लभा प्रेयसी प्रिया ।कान्ता जाया जनी जानिर्गृहं दाराः परिग्रहः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वधूः जाया तथा दाराः दारा दारश्च गेहिनी ।पुनः सहचरी चेति कथ्यते सहचारिणी ॥ ८०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
असंख्यैकाधिबले दारास्तु पुंसि भूमनि ॥
genderपुंmasc.
अन्यत्र दार एकश्च दारौ द्वाविति चेष्यते ॥
genderपुंmasc.
पत्न्यां सधर्मिणी सहधर्मिणीगृहिणीगृहाः ।कलत्रं कडत्रं दारः पुंसि वा भूम्नि दारया ॥ ११८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 स (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्युः पुंसि भूम्नि दाराः स्याच्च पुरन्ध्री कुटुम्बिनी गृहिणी ।क्लीबे कलत्रमध्यूढाधिविन्नाथ स्वयंवरा ॥ १०३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
दारो विदारणे हारो हृतौ वारः कदम्बके ।प्रवासो दूरगमनं परिसर्पः परिक्रया ॥ १७०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तर्कसंपर्कगल्वर्कालर्कोदर्कार्कमर्कटाः ।भर्गगर्गस्वर्गवर्गसर्गपुत्स(द्ग)लमुद्गराः ।दारबल्बजलाजायु(सु?)प्राणाः पुंसि च भूम्नि च ॥ २३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आनापजननाडीभ्यो युगमङ्गं पदं व्रणम् ।अनक्षे दुन्दुभिरथ बहुत्वेऽप्यसवो ग्रहाः ।सक्तवो वल्कजालाजा दाराः प्राणा दशा इति ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सधर्मचारिणी पाणिगृहीती पालुषी वधूः ।पत्नी क्षेत्रं कलत्रं च गृहाः पुंभूम्नि दारवत् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दार as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् तल्पतल्पं शय्याट्टदारेषु स्तम्बेऽपि विटपोऽस्त्रियाम् । Amarakośa 3.3.248
- नामलिङ्गानुशासनम् गृहदारेषु च गृहाः श्रोण्यामप्यारोहो वरस्त्रियाः । Amarakośa 3.3.464
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) तल्पगिरिसानुन्यपि वप्रं तल्पं दारेषु चक्षुषि ज्योतिः । चौर्यादावपि हिंसा प्रसरः प्रणयेऽपि निर्दिष्टः ॥ ८१० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.810
- धरणिकोश गृहवहो वाहे गवां स्कन्धे गृहा दारा गृ[107]हा गृहम् । वैदेही पिप्पली सीता वाराही च महौषधी । निरूहः स्नेहने तर्के कलहः कलियुद्धयोः ॥ Dharaṇikośa 32.1.2
- कोषकल्पतरु तल्पलेपः सुधालेपन-भोजनेषु तल्पस्तु न स्त्री शयनीयवाची । प्राकारदारेषु नपुंसकेऽथ । स्तूपोऽपि चैत्ये भुव उच्छ्रये च ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.22.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्षेत्रं पृथिव्यामाकाशे शरीरे योनिवृन्दयोः । केदारदारागारेषु नक्षत्रे पुरि राशिषु ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप तल्पतल्पं शय्याट्टदारेषु मङ्गे युद्धेऽप्यथ त्रपु । वङ्गे सीसेऽप्यथ तरो बले वेगे तनुस्त्विदम् ॥ २८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.28
- शब्दरत्नाकर क्षेत्रक्षेत्रं तु दारकेदारपुण्यस्थानात्ममूर्तिषु । पुरे योनौ समूहेऽथ मेदिन्यां च क्षये क्षितिः ॥ १८९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1897
- त्रिकाण्डशेष तण्डकतिलकं चित्रके क्लोम्नि ना तरौ तिलकालके । गृहदारौ तण्डकोऽस्त्री समासप्रायवाचि च ॥ २५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.25