शष्प
śaṣpaक्ली · neut.In 17 kośas: 17 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
शष्पं बालतृणं घासो यवसं तृणमर्जुनम् ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उलपस्तम्बगुल्माश्च वीरुधो विटपाः स्मृताः ।शष्पं बालतृणं प्रोक्तं सर्वं च तृणमर्जुनम् ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अस्त्री शष्पं बालतृणां यवसं तृणमर्जुनम् ।तृणानां संहतिस्तृण्या नड्या तु नडसंहतिः ॥ ३६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चापावायस्तूपसूर्यकुणपानां तिपस्य च ।विटपोडुपशष्पाणां मण्डपद्वीपयोरपि ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शष्पं बालतृणं घासस्तृणता त्रिणता [62a]समे ।तृण्या स्त्री यावससंघे नड्मा तु नडसंहतिः ॥ २१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
द्वीपो निपः कुणपमण्डपबाष्पशष्प-यूपानि विष्टपयुतः कुतपोष्मपौ च ।तल्पः शफोऽप्यथ च कम्बु सडिम्ब[बि]म्बंजम्भः कुसुम्भकलभौ ककुभो निभश्च ॥ ५४ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः सदा पुंसि भवन्ति । यथा पाषाणः प्रस्तरः । उपलः शिला पाषाण एव । शृङ्गारो विदग्धता । प्रस्थः परिमाणम् । भृङ्गारः सुवर्णमयः कलशः । मस्तकः शिरः । स्तबकः पुष्पोत्करः । शब्दो ध्वनिः । रसो माधुर्यादिः । स्पर्शो मृदुकर्कशादिः । गन्धो नासिकाग्राह्यः कुसुमादेः । रूपं मुक्त्वा रूपं विहाय ।रूपं नपुंसके भवति । इदं रूपं चक्षुर्ग्राह्यम् ।शेखरयूपपुरोडाशकूपसूपलवशष्पाः ।धर्ममयवासोदशादाराः पुंसि बहुत्वं चैषाम् ॥ ५५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं शेखरः पुष्पसङ्घातः उत्तुङ्गो वा । यूपो यज्ञभाण्डम् । पुरोडाशो यज्ञपिण्डकिः । कूपोऽवटः । सूपो व्यञ्जनम् । लवो लेशः । शष्पो बालतृणम् । धर्म उपवासादिः । मयो वेश्म । वासांसि वस्त्राणि तेषां दशाः । दाराः स्त्रियश्च पुंसि भवन्ति बहुत्वं चैषां सदा भवति । इमे वासोदशाः वस्त्रान्तसूत्रम् । इमे दाराः स्त्रियः । वास इति किम् । दशा अवस्था ।मांसविवराभिधानं नपुंसके विद्धि तीर्थतुण्डे च ।यवमाषाद्या व्रीहयः पुंसि प्रियङ्गवश्च स्त्रियामेव ॥ ५६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो दृढत्वग्ब्रह्ममेखलः ।अथ बालतृणे शष्पं शुकं शालिकमङ्गुलम् ॥ ३७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दूर्वा सहस्रवीर्या तु शतवीर्या तु सा सिता ।शष्पं बालतृणं शादः सर्वं तु तृणमर्जुनम् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निपानं शयनं द्वीपिगृञ्जनौ कुणपो निपः ।विष्टपद्वीपशष्पानि मण्डपो विटपोऽपि च ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
घासः शष्पं बालतृणं यवसं गिरिवालकम् ।नीलत्वक् नीलरुक्कोषः पिस्ताकः पिच्छिलद्रुमः ॥ २१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तृणं नडादि नीवारादिकं शष्पं तु तन्नवम् ।कत्तृणं रौहिषं पौरं देवजग्धं सौगन्धिकम् ॥ २१५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 सौ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अथ मालातृणकर्णभूस्तृणं गन्धखेडके ।शष्पं बालतृणञ्चेति नवीनतृणके द्वयम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ण (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तृण्या तु तृणसंघाते शाद्वलं तु तृणाङ्कुरे ।पुञ्जीलस्तु तृणस्तम्बः शष्पं बालतृणं समे ॥ ६६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुञ्जीलस्तु तृणस्तंब इषीका तूलिका समे ।शष्पं बालतृणं शादः सर्वं तु तृणमर्जुनम् ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शष्पं बालतृणं प्रोक्तं शष्पं स्यात्प्रतिभाक्षयः ।कलापः संहतौ बर्हे काञ्चितूणीरयोरपि ॥
अनुष्टुप्
बाष्पोऽस्त्रियामूष्मणि नेत्रतोयेचुपो लये मन्दगतौ पराभः ।स्त्रियां न बाले यवसेऽस्ति शष्पंपुंसि त्विदं स्यात्प्रतिभावहानौ ॥ ७ ॥
उपजातिः
शष्प as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् शादनिर्वादो जनवादेऽपि शादो जम्बालशष्पयोः । Amarakośa 3.3.174
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) शादप्रतिपत्प्रतिपत्तावपि शादः शष्पे घृणा जुगुप्सायाम् । उत्तालमुन्नतेऽपि श्रेष्ठेऽपि निगद्यते सुरभिः ॥ ८०० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.800
- धरणिकोश शादछन्दावभिप्रायवशौ मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । स्वेदः स्यात्स्वेदने घर्मे शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.2
- कोषकल्पतरु छादमूलेऽपि पादोऽयव( ? )सूपकारे सूदस्तथा व्यञ्जनसूपयोश्च । क्षोदो रजःपेषणयोरथ स्या- च्छादोऽपि शष्पे नरि कर्दमे च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप शादशादस्तु शष्पे पङ्के च शदने स्वर्णबन्धयोः । ना त्रिस्तु शत्तरि शदसम्बन्धिनि च सा पुनः ॥ १३४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1346
- शिवकोष शादग्रन्थिपर्णे तमालेऽपि मदो मार्गे च शीधुनि । मदा तु शीधुपुष्पायां शादो जम्बालशष्पयोः ॥ २२१ ॥ Śivakoṣa 14.1.221
- शब्दरत्नावली शादवेदः स्यात्केशवश्रुत्योः शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.7
- शब्दरत्नाकर शादशष्पकर्दमयोः शादो वेदश्रवणयोः श्रुतिः । श्लोकस्तु पद्ययशसोः शुण्डा मद्येभहस्तयोः ॥ २०१४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2014
- वैजयन्ती शादवेधसो विष्णुधातृज्ञाः शादः कर्दमशष्पयोः । शंभुर्धातृहरार्हत्सु शक्रः कुटजवज्रिणोः ॥ ५७ ॥ Vaijayantī 6.1.57