भृङ्गार
bhṛṅgāraपुं · masc.In 14 kośas: 16 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
स्थगी ताम्बूलकरङ्को भृङ्गारः कनकालुका ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटाहः कर्परो ज्ञेयो भृङ्गारः कनकालुका ।शालाजिरो वर्धमानः शरावः स्मर्यते बुधैः ॥ ३१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लवङ्गं देवपर्यायपुष्पपर्यायकं फलम् ।लक्ष्मीपर्यायपुष्पार्थं भृङ्गारं वान्तसम्भवम् ॥ ४०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लवं लवङ्गं भृङ्गारं शि(शे?)खरं वारिसंभवम् ।श्रीसंज्ञं देवकुसुमं दिव्यं चन्दनपुष्पकम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सौवर्णं पादपीठं तु पदासनमथास्त्रियाम् ।भृङ्गारः कनकालुः स्त्री भद्रकुम्भो भृतो घटः ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः नपुंसके भवन्ति । इदं भयं त्रासः । बीजमङ्कुरोत्पत्तिकारणम् । सिध्मं कुष्ठविशेषः । पदं स्थानम् । बर्हं मयूरपिच्छम् । शुक्रं रेतः । तक्रं[क्र] मथितम् । सुखं भोगः । दुःखं पीडा । शिखरं शृङ्गम् । असृक् रक्तम् । सदैवेति वचनाद्भयादीनां व्यभिचारः । अयं भयः ।पाषाणोपलशृङ्गारप्रस्थभृङ्गारमस्तकस्तबकाः ।रूपं मुक्त्वा शब्दरसस्पर्शगन्धादयश्चोक्ताः सदा पुंसि ॥ ५४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते शब्दाः सदा पुंसि भवन्ति । यथा पाषाणः प्रस्तरः । उपलः शिला पाषाण एव । शृङ्गारो विदग्धता । प्रस्थः परिमाणम् । भृङ्गारः सुवर्णमयः कलशः । मस्तकः शिरः । स्तबकः पुष्पोत्करः । शब्दो ध्वनिः । रसो माधुर्यादिः । स्पर्शो मृदुकर्कशादिः । गन्धो नासिकाग्राह्यः कुसुमादेः । रूपं मुक्त्वा रूपं विहाय ।रूपं नपुंसके भवति । इदं रूपं चक्षुर्ग्राह्यम् ।शेखरयूपपुरोडाशकूपसूपलवशष्पाः ।धर्ममयवासोदशादाराः पुंसि बहुत्वं चैषाम् ॥ ५५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कोलं कोषफलं कोरं मारीचं द्वीपमित्यपि ।लवङ्गे शिखरं दिव्यं भृङ्गारं वारिजं लवम् ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मण्डूकपर्ण्यर्कभक्ताऽऽदित्यवल्ली सुखोद्भवा ।भृङ्गराजे भृङ्गरजो भृङ्गारः केशरञ्जनः ॥ ३४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रकीर्णकं रोमगुच्छो बालव्यजनचामरे ।स्थगी ताम्बूलकरङ्को भृङ्गारः कनकालुकः ॥ ३४३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो नृपद्वारपरे घटे ।गलन्तिकायां हैम्यायां भृङ्गारः पूर्णमानसः ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गारः कनकालुका हेमकुम्भो हि कथ्यते ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 लु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विष्वक्सेनप्रिया घृष्टिर्गृष्टिर्विष्णुप्रियेत्यपि ।भृङ्गराजो भृङ्गरजो भृङ्गारो भृङ्ग इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भृङ्गारोऽपि च गड्डुको गड्डुकः करकालुका ।अथ सैन्यरक्षणे स्यात् सर्जनं चोपरक्षणम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ड्डु (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 न्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भृङ्गारो हेमकरकः करंको नालिकेरजः ।निपो घटः कुटः कुंभः करीरः कलशी त्रयी ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गारः कनकालुः स्याद्भृङ्गारी झिल्लिका मता ।गान्धारोऽपि च सिन्दूरो ग्रामरागविशेषयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsकनकालु
[57b] सोपाने च तथैव हस्तिनखके शालारमुक्तं बुधैःकञ्जारो रविधातृहस्तिषु मुनौ कुक्षौ मयूरेऽपि च ।कोषाम्भोनिधिपारगैस्तु कनकालौ पुंसि विज्ञैर्मतोभृङ्गारोऽप्यथ स स्त्रियां निगदितो ज्ञैर्झिल्लिकायामपि ॥ ५२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
meaningsकनकालु
भृङ्गारः कनकाल्यां स्याद् भृङ्गारी तु स्त्रियामियम् ।-ल्लिकासंज्ञके कीटे चक्रे तु भृमलं नपि ॥ १३१० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsकनकाली
भृङ्गार as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप भृङ्गभृङ्गराजे परस्त्वाह भृङ्गारेऽन्यो लवङ्गके । अन्ये तु वर्णभेदे त्रिः पुनस्तद्वति नप् पुनः ॥ ९१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.917
- शब्दरत्नावली भृङ्गभृङ्गः षिड्गे च धूम्याटे भृङ्गराजे मधुव्रते । भृङ्गारे भृङ्गरोले च भृङ्गं क्लीबे गुडत्वचि ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.15