राशि
rāśiपुं · masc.In 20 kośas: 26 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 37 as a meaning of another word.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पशूनां समजोऽन्येषां समाजोऽथ सधर्मिणाम् ।स्यान्निकायः पुञ्जराशी तूत्करः कूटमस्त्रियाम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
गुहनेत्र-राशि-मासाः सङ्क्रान्त्यादित्य-चक्रिराजानः ।चक्रि-बृहस्पतिहस्ताः सभासदो द्वादश भवन्ति ॥ २२ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
षष्ठिभिर्विकलाभिस्तु कलिकैका च कथ्यते ।कलाभिः षष्ठिभिर्भागो राशिरंशैश्च खाग्निभिः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशिर्द्वयोः स्त्रियां राशी पुञ्जी पुञ्जश्च पुञ्जकः ।पुंसि क्लीबे च कूटं स्यादुत्करोऽपि च पुंस्ययम् ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
ग्रहावर्त्तद्वादशोंशो राशिः पुंस्यथ ते क्रमात् ।मेषो वृषश्च मिथुनं क्लीबे कन्यातुले स्त्रियौ ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नरासिराशिवमतिदुन्दुभीनामृषेरपि ।वृष्णिपाण्यञ्जलिज्ञातिगिरीणां कलिना सह ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेषादयो द्वादश राशयो भ-क्षेत्राभिधाना उदयस्तु तेषाम् ।लग्नोऽस्त्रियामर्द्धकमस्य होराद्रेक्काणको लग्नतृतीयभागः ॥ १०६ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
सधर्मणामेष निकाय उक्तःस्कन्धो नराणां करिणां हयानाम् ।पु[73a]ञ्जोत्करौ राशिरिमे समार्थाःकूटोऽस्त्रियां धान्यसमुच्छ्रयार्थः ॥ २६ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
genderपुंmasc.
नल्वणः कलशस्त्रय्यां राशिर्नोन्मनमन्तिमे ।द्रोणाभ्यां शूर्पकुम्भौ *[ च ] चतुःषष्टिशरावकः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आदीनवो हाव इहाथ राशि-वराशि-वंश-स्पश-कोटिशांशाः ।कुशः पुरोडाश-विशौ शिशुः स्या-दुदो दिशिवत्प्रदिशमादिशेच्च ॥ २५ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 2, syllable 6 त्प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । लोहादिसञ्ज्ञा नपुंसके भवन्ति । इदं लोहमायसम् । मुखं लपनं तुण्डमाननमित्यादि । इदं पर्णं पलाशमित्यादि । वनं विपिनं काननमित्यादि । इदं धनं द्रविणं वस्वित्येवमादि । शीरार्थौ शब्दौ पुंसि भवतः । अयं शीरोऽलङ्कारः । अर्थो द्रव्यम् । अटवी तूक्ता स्त्रियामेव । इयमटवी वनम् ।राशिपलाण्डुकमण्डलुगडुतूलमुहूर्त्तपरशुशङ्कूनाम् ।दृतिसीधुकङ्कटानां पुंसि च गदितः प्रयोगो हि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
राशिर्विस[र]पुञ्जौ च संदोहो व्यूहपेटके ।उत्करः समवायोऽपि यूथं तिर्यग्गणे मतम् ॥ ३०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुल्माषमाधवौ पक्षराशिदुन्दुभिरालयः ।निष्कुहः कलहो ज्ञातिपाणिवृष्ण्यविकुक्ष्यः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समाजस्त्वन्यजन्तूनां निकायः समवृत्तिनाम् ।धान्यादिवृन्दे राशिः स्यादुत्करश्च करो विसत् (?) ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धान्योच्चयः खललको राशिर्निस्तुषधान्यकः ।अयोग्रं मुसलः शूर्पः प्रस्फोटनमुलूखलम् ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लग्नानि राशयश्चैव मेषाद्या द्वादश स्मृताः ।अहर्दिनं दिवं घस्रं दिवसो वासरो दिवा ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशिः पुञ्जोत्करौ कूटं जातं यूथं भरः कुलम् ।ग्रामो वर्गः समाहारो निकायो निचयोऽपि च ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
व्यूहो राशिस्तथा स्तोमः पुञ्जश्च पटलं पुनः ।ओघश्चेति हि नामानि समुदायस्य सन्ति वै ॥ २५६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिरश्चां तु कुलं यूथमस्त्रियामथ जन्तुभिः ।सजातीयैः सार्थवर्गौ कूटोऽस्त्री राशिरुत्करः ॥ ८३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सप्तर्षयस्तु वे तारारूपाश्चित्रशिखण्डिनः ।ज्योतिषामयनं ज्योतिः शास्त्रं राशिर्ग्रहाह्वयः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बृन्दं जातं चक्रवालं जालकं पेटकं जटा ।धान्यादिबृन्दे कूटोऽस्त्री राशिपुंजोत्करा नरि ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वात्रिंशत्पलकोऽन्येषां द्वादशैव पलानि सः ।चतुष्प्रस्थः पुना राशिर्महोद्रेको बृहाणकः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशि as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कूटमायानिश्चलयन्त्रेषु कैतवानृतराशिषु ॥ ३६ ॥ अयोघने शैलशृङ्गे सीराङ्गे कूटमस्त्रियाम् । Amarakośa 3.3.73
- धरणिकोश कूटकूटं लोहमये दम्भे निश्चलासत्ययोरपि । राशिमायाद्रिशृङ्गेषु सीरावयवयन्त्रयोः ॥ Dharaṇikośa 10.3.1
- धरणिकोश कन्याकन्ये राश्यौषधीभेदौ कन्ये कुमारिकास्त्रियौ । रथ्यो रथस्य वोढा रथ्या रथौघविशिखयोः ॥ Dharaṇikośa 25.2.1
- धरणिकोश मकररुधिरः स्यान्महीपुत्रे रुधिरं कुङ्कुमासृजोः । मकरो जलचरे राशौ निधिभेदे च कीर्तितः ॥ Dharaṇikośa 26.2.26
- कोषकल्पतरु कर्क[247b]कर्कस्तु शुक्लाश्वघटानलेषु राशौ तथा दर्पण ईरितोऽयम् । तर्को वितर्केच्छययोः(?)क्रियाया भेदे च शल्कं शकले च वल्के ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.8
- कोषकल्पतरु वृश्चिकद्रुणे वृश्चिकः शूककीटे च राशौ द्वयोरोषधीभेदके स्यान्नृलिङ्गः । भ[254a]वेदंशुकं सूक्ष्मवस्त्रे च वस्त्रे तथैवोत्तरीये मयूखे तु पुंसि ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.1.87
- कोषकल्पतरु कूटकूटं निश्चलयन्त्रकैतवपुरद्वाराद्रिशृङ्गानृत- मायातुच्छहलाङ्गराशिषु तथा स्त्री रोचनेऽयोघने । लाटो देशविशेषके च वसने झाटो निकुञ्जे वने सम्मृष्टावरुषोऽथ ना पथि वृतौ वाटस्त्रये वास्तुभित् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.7
- कोषकल्पतरु मिथुनस्पृक्कार्थकं स्त्री शकुनस्तु पुंसि खगान्तरे पक्षिणि षण्ढके तु । शुभाशुभाशंसिनिमित्तवाची स्त्रीपुंसयुग्मे मिथुनं च राशौ ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.26
- कोषकल्पतरु कन्याव्रज्या भवेत्पर्यटने च वर्गे स्यात्प्रस्थितौ, तल्पगता तु शय्या । शब्दस्य गुम्फेऽथ कुमारिकायां कन्या च नार्यौषधिराशिषु स्यात् ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.26.50
- कोषकल्पतरु सिंहसिंहः स्यात्पञ्चास्ये राशौ श्रेष्ठे स उत्तरपदगतः । स्त्री राहुमातृवासाबृहती द्वैद्वे( ? )बुधैः कथितः ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.32.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षेत्रक्षेत्रं पृथिव्यामाकाशे शरीरे योनिवृन्दयोः । केदारदारागारेषु नक्षत्रे पुरि राशिषु ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेश्मन्वेश्म स्यान्मन्दिरे लग्नादपि राशौ तुरीयके । वैष्ट्रं तु यकृति स्वर्गे गेहेऽपि परमात्मनि ॥ ६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप मीनखस्याभ्रके ब्रह्मणि च मीनमेषविषाणिनाम् । मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप धनुस्धनुर्मकरकुम्भानां क्रमाद्द्वादशराशिनि । ध्वजधूममृगेन्द्राणां श्वोक्षरासभहस्तिनाम् ॥ १० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊककैश्चिदन्यैः पुना राशौ राशिस्थाने परैः पुमान् । शाकटायनपूर्वार्यैरुक्तो द्वे तु विहङ्गमे ॥ ११२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.112
- नानार्थार्णवसंक्षेप मेषसर्वेषां प्रथमे राशावुरभ्रे तु द्वयोरयम् । हिमोत्सर्गार्थरश्मीनां शतेषु त्रिषु कुत्रचित् ॥ १०२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1028
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिच्छूलपिच्छोला ना तु पिच्छूलो राशौ लिङ्गत्रये पुनः । पिच्छूली स्यात् तृणस्तम्बे पिप्पलं तु जले नपि ॥ ११७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1175
- नानार्थार्णवसंक्षेप मिथुनमधुर्सर्पिर्द्वये राशौ तृतीये स्याद्द्वयोर्गणे । युग्माख्ये तद्वति पुनस्त्रिषु स्यान्मिथुनं पुनः ॥ १४२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1424
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवकरसम्मार्जनीनिरस्तस्य तृणपांस्वादिवस्तुनः । राशावुत्ककटाभिख्येऽप्यथावस्कन्द इत्ययम् ॥ २२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.22
- परमानन्दीयनाममाला भभः काव्ये भ्रमरे भं तु धिष्ण्यराश्योश्च भाः करे । प्रभावे साध्वसे भीः स्यात्स्थित्युत्पत्तिमहीषु भूः ॥ ३३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.33
- परमानन्दीयनाममाला कर्ककर्को घटेऽनिले राशौ श्वेताश्वे दर्पणेऽपि च ॥ ८३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.83
- परमानन्दीयनाममाला तुलापरित्यागे तुला तूक्ता राशौ [24] सादृश्यभाण्डयोः । पलानां शतमानेऽथ तमः खेदतमिस्रयोः ॥ २२१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.221
- परमानन्दीयनाममाला सिंहसुधा गङ्गेष्टिका पृथ्वी भोजने तु दिवौकसाम् । सिंहो हर्यक्षराश्योश्च [32] श्रेष्ठार्थे चोत्तरस्थितः ॥ ३६८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.368
- शब्दरत्नावली कूटकूटोऽस्त्रियां स्थिरे राशौ दम्भे च लोहमुद्गरे । मायायां गिरिशृङ्गेऽपि सीराङ्गेऽनृतयन्त्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.8
- शब्दरत्नावली कुम्भकुम्भो ना कुम्भिमूर्द्धांशे राशौ च राक्षसान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.3
- शब्दरत्नावली धनुस्तेजः क्लीबं पराक्रान्तिप्रभाववीर्यदीप्तिषु । धनुः पियाले राशौ ना चापेऽस्त्री धन्वनि त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.24
- शब्दरत्नावली सिंहसहा पृथ्वीमुद्गपर्णीकुमारीषु नखौषधे । सिंहः कण्ठीरवे राशौ चोत्तरत्थो भवेद्वरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.14
- शब्दरत्नावली निन निषेधे तूपमायां शिरश्चालन इत्यपि ॥ नि सामीप्ये निवेशेऽतिशये दाने च संशये । नित्यार्थे कोशले क्षेपे बन्धेऽन्तर्भावमोक्षयोः ॥ आश्रये राश्यधोभावविन्यासोयरमेष्वपि । नु प्रश्नातीततर्कानुनयोपमानहेतुषु ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.39
- शब्दरत्नाकर मेषस्याद्राश्येलकयोर्मेषो मोहो वैचित्र्यमौर्ख्ययोः । मरुर्धन्वनि देशे च मारस्तु मरणे स्मरे ॥ १९७८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1978
- त्रिकाण्डशेष कर्कटकुलीरे कर्कटो राशौ कृष्टिः कर्षे बुधे पुमान् । अप्रियेऽपि कटुः कुम्भे कुटो ना भवने द्वयोः ॥ ९४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.94
- त्रिकाण्डशेष निर्वृतिदितिः खण्डनदैत्याम्बे धृतिस्तुष्टौ क्रतावपि । राशौ च धातुनिर्वाणे सुस्थितत्वे च निर्वृतिः ॥ १६१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.161
- त्रिकाण्डशेष मिथुनमातुलानी तु भङ्गायां मातृभ्रातृस्त्रियामपि । राशौ युग्मे च मिथुनं विष्ण्वली मधुसूदनौ ॥ २५३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.253
- त्रिकाण्डशेष कुम्भकुम्भो वारस्त्रियाः कान्ते रक्षोराशिप्रभेदयोः । वीणा प्रसेवे ककुभो रागभेदेऽर्ज्जुनद्रुमे ॥ २८५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.285
- त्रिकाण्डशेष मकरमहेन्द्रो भूधरे शक्रे मन्दे वक्रे च मन्थरः । विघ्नमन्मथयोर्मारो मकरो राशिथादसोः ॥ ३६८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.368
- उत्पलिनी मिथुनसम्बन्धे सुरते युग्मे राशौ मिथुनमिष्यते ॥ ५७ ॥ Utpalinī 57
- वैजयन्ती मीनसंख्याभेदेऽपि शंखस्य मीनमेषविषाणिनाम् । मिथुनस्य कुलीरस्य सिंहकन्यातुलालिनाम् ॥ १४ ॥ Vaijayantī 8.6.14
- वैजयन्ती धनुस्धनुर्मकरकुंभानां क्रमाद्द्वादशराशिषु । सर्पस्य सीसके नागकेसरे द्विपसर्पयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.6.15