कुण्ड
kuṇḍaपुं · masc.In 19 kośas: 34 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
स्वजाते त्वौरसोरस्यौ मृते भर्तरि जारजः ।गोलकोऽथामृते कुण्डे भ्राता तु स्यात्सहोदरः ॥ ५५० ॥समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजा अपि ।सोदरश्च स तु ज्येष्ठः स्यात्पित्र्यः पूर्वजोऽग्रजः ॥ ५५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थाल्युखा पिठरं कुण्डं चरुः कुम्भी घटः पुनः ।कुटः कुम्भः करीरश्च कलशः कलसो निपः ॥ १०१९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
पिठरः स्थाल्युखा कुण्डं कलशस्तु त्रिषु द्वयोः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अङ्गारशकटीं प्राहुर्हसन्तीं च हसन्तिकाम् ।उखा स्थाली चरुः कुम्भी पिठरं कुण्डमुच्यते ॥ ३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुलटः कुक्कुटो गर्तकुक्कुटः पेचिका पुनः ।उलूकः पेचकः कुण्डः काकारिर्हरिलोचनः ॥ २९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलसः कलसी च स्यात् कलशः कलशी अपि ।सरावः स्यात् शरावोऽपि कुण्डं कुण्डी च कथ्यते ॥ २२८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृते जारोद्भवो गोलः कुण्डो जारोद्भवोऽमृते ।दत्तको दत्रिमः पुत्रः पौत्रिकेयोऽभिसंधितः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घृतादिना क्लेदिनि स्यात्कटाहस्त्रिष्वलिञ्जरः ।अस्त्रियां पिठरं कुण्डं क्लीब आस्थाल्युखे स्त्रियौ ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पटपेटकटानां च तथैव मठकुण्डयोः ।नीडस्य च विषाणस्य तूणकङ्कतयोरपि ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्त्रियां पुष्करिणी तल्लो बिल्लं खातं तलोऽस्त्रियाम् ।कुण्डं देवजलाधारे न स्त्री स्याद्देवखातकः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्वजाते त्वौरसोरस्यौ सुतादौ क्षेत्रजोऽन्यजे ।अमृते जारजः कुण्डो मृते भर्त * [रि] गोलकः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाटः कवाटः शकटः कटश्चषष्टिर्मठः कुण्डनिभश्च नीडः ।रेणुर्विषाणोऽपि च तूणयुक्तोमुस्तस्तथा कङ्कतवत्कुथश्च ॥ ८७ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंस्त्रीक्लीm. f. n.
अयं मुण्डो मुण्डितशिराः ।नितम्बः पश्चाद्भागः स्त्रीकट्याः । ह्रस्वशाखामूलको वृक्षः क्षपः । गुल्मः शाखापत्रप्रावरणः । सानुः पर्वतैकदेशः । अङ्कश्चिह्नम् । वंशोऽन्वयः । पूगः क्रमुकः । शङ्खः कम्बुः । रथः स्यन्दनः । नपुंसकाधिकारात् जघनादयो नपुंसके स्युः । इदं जघनं कटिप्रदेशः । अम्बरमाकाशं वस्त्रं च । फलं वृक्षादीनाम् । मूलं शिफा । अङ्गमवयवः ।क्षीरोदस्विन्नवनीतवर्षकुण्डाण्डघृतभगगगनानि ।विद्यान्नपुंसकान्योदनश्च पुंसि स्त्रियां ज्या च ॥ ३९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
[70] गोलकश्च मृते पत्यावमृते कुण्ड एव सः ।एते शब्दाः पुंसलिङ्गाः सगर्भः सोदरः समौ ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तटपुटवटवाटाः कुण्डपेटौ कपाटःकटशकटविडङ्गास्तारकस्तूणनीडौ ।पटपिटकविषाणा आढको मण्डलस्तुकुवलपिठरछत्राः कङ्कतः कन्दलोऽपि ॥ १७६ ॥
मालिनीmetre not read in every linenearly मालिनी: pāda 2, syllable 6 र (wrong syllable)
genderविadj.
सनाभयः सपिण्डाः स्युर्ज्ञातेयं ज्ञातिता स्मृता ।सति भर्तरि कुण्डः स्यान्मृते भर्तरि गोलकः ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णपत्रे कर्णिका स्यात्कुण्डले कुण्डमिष्यते ।प्रालम्बिका तु ग्रैवेये ललन्ती च ललन्तिका ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुण्डे तु पिठरः स्थाली पिठरी चाप्युखा सुखा ।घटे तु कुमुदः कुण्डी निपातः(वः?) कुट इत्यपि ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जार उपपतिः कुण्डो जारजो गोलकोऽन्यजः ।गर्भो दोहदकं भ्रूणः पोतो बालोऽर्भकः शिशुः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 उ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
उखा चरुरुषा स्थाली कुम्भी कुण्डं च पिठरम् ॥ १७५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
भाण्डभेदे तु चल्लक उष्ट्रिका चुल्लकेत्यपि ।स्थाली कुण्डञ्च कुण्डा च पिठरं कुण्ड्युखापि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ल्ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कुण्डं कुण्डी कुण्डिका च, यजमाने तु याजकः ।यष्टाऽथ सोमपे सोमा सोमात्पीती पीथी च नान्तगौ ॥ २९९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उखः स्थालं स्थालिः स्थाली कुण्डकुण्डी च कुण्डिवत् ।कुण्डी कुम्भिः कुम्भी घटे घटी कुटोऽस्त्रियां कुडः ॥ ६० ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
खलीनोऽस्त्री समानौ तु वेसराश्वतरौ समौ ।वडवायां समुत्पन्नौ मूकः कुण्डश्च वेसरात् ॥ ७४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवगाहो जलद्रोणिः कटाहः कर्परः समौ ।स्थाल्युखा पिठरः कुण्डं मणिकं तु त्रिलिङ्गकम् ॥ ८९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुतो मातृष्वसुश्चैवं कुण्डगोलौ च जारजौ ।अमृते च मृते पत्यौ कृपाकन्या त्वलंकृता ॥ ११३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्वांहश्छेदि यज्जप्यं त्रिषु स्यादधमर्षणम् ।अभाषणं तु मौनं स्यात् कुण्डं त्वनलगर्तके ॥ ११९९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवरेटः सवर्णायां जाराज्जातः सवर्णकात् ।पत्यौ जीवति कुण्डोऽसौ भर्तर्यसति गोलकः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविवाह्यासु जाताश्च तथा स्युः कुण्डगोलकाः ।ये च प्रव्रजितापुत्रास्तथा प्रव्रजितस्य ये ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खर्जनी कृष्णविषाणा वेदिर्भूमिः परिष्कृता ।कुण्डं हवित्री हवनी कुण्डे स्याद्वर्तुले परम् ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
खलिः स्त्री तण्डुलैः पिष्टैर्जले पक्वा घनद्रवा ।सौवीरं काञ्चिकं कुण्डमारनालं गृहोदकम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रुदिते क्ली त्रि तु क्रुष्टिक्रियायाः कर्मतां गते ।कुण्डं नपुंसकं स्थाल्यां काञ्जिके वह्निगर्तके ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
जलाशयविशेषे च देवतादेरथो पुनः ।सज्जनः प्राह कुम्भेऽपि कुण्डी तु स्त्री कमण्डलौ ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्
कुण्डा तु जाते जारात् तु पतिवत्नीसुते द्वयोः ।अविवाह्यासु जाते च कुल्या तु सरिति स्त्रियाम् ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
कुण्डी कमण्डलौ स्थाल्यां कुण्डो जारसुते पुमान् ।क्ष्वेडो ध्वनौ विषे कर्णरोगे ज्वालाकुलेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
meaningsजारसुत
स्थालिकायां जलाधारविशेषे वह्निगर्तके ।कुण्डं जारसुते कुण्डः कुशो दर्भे कुशं जले ॥ १८९६ ॥
अनुष्टुप्
कुण्डं स्थाल्यां जलाधारविशेषेऽनलगर्तके ।पिण्याको नग्नहूः किण्वं कृलं तीरे चमूकटौ ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
कुण्ड as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु भ्रमप्रोक्तः किंपुरुषेश्वरे विटपिनि स्यात्पारिजाते द्रुमः कुण्डे वारिविनिर्गमे भ्र[30b]म इति स्यान्मोहवाची द्वयोः । रामो दाशरथौ बले भृगुपतौ पश्वन्तरे वाच्यवत् त्वेष श्वेतमनोज्ञमेचकगतोऽन्त्ये वास्तुके कुष्टके ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.25.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुत्राणस्यात् कुत्राणं तु कुण्डे च शिक्ये चाथ कृपीटवाक् । उदरे सलिले चाथ ध्वजे चोपनिमन्त्रणे ॥ २४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.24
- शब्दरत्नाकर कुन्नानक्षारको मत्स्यपक्ष्यादिपिटके पुष्पजालके । कुररः शैलखगयोः कुन्नानं कुण्डशिक्ययोः ॥ २०८२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2082
- वैजयन्ती कुन्नानकुरीरं ग्राम्यधर्मेऽब्जे कुन्नानं कुण्डशिक्ययोः । कैतवं कपटे द्यूते कृपीटमुदरे जले ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.3.8