रजस्
rajasक्ली · neut.In 22 kośas: 43 synonym verses, 14 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
राका तु सरजाः कन्या स्त्रीधर्मः पुष्पमार्तवम् ।रजस्तत्कालस्तु ऋतुः सुरतं मोहनं रतम् ॥ ५३६ ॥संवेशनं संप्रयोगः संभोगश्च रहो रतिः ।ग्राम्यधर्मो निधुवनं कामकेलिः पशुक्रिया ॥ ५३७ ॥व्यवायो मैथुनं स्त्रीपुंसोर्द्वंद्वं मिथुनं च तत् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुड्मले मुकुलं गुञ्छे गुच्छस्तबकगुत्सकाः ।गुलुञ्छोऽथ रजः पौष्पं परागोऽथ रसो मधु ॥ ११२६ ॥मकरन्दो मरन्दश्च वृन्तं प्रसवबन्धनम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रपुणि श्वेतरूप्यं स्यात्सठं सलवणं रजः ।परासं मधुकं ज्येष्ठं घनं च मुखभूषणम् ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशेषः कालिकोऽवस्था गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विप्रश्निका त्वीक्षणिका दैवज्ञाथ रजस्वला ।स्त्रीधर्मिण्यविरात्रेयी मलिनी पुष्पवत्यपि ॥ २० ॥ऋतुमत्यप्युदक्यापि स्याद्रजः पुष्पमार्तवम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रेणुर्द्वयोः स्त्रियां धूलिः पांसुर्ना न द्वयो रजः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पौष्पं रजः परागः स्यान्मकरन्दो मधुः स्मृतः ।स्तवको गुच्छको गुच्छो गुलुञ्छः परिकीर्तितः ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रंहस्तरः स्यदः स्यात्प्रसरो वेगो रयो जवो वाजः ।पांशुः क्षोदो रेणुश्चूर्णं धूली रजश्च तुल्यार्थाः ॥ ४४३ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
इष्टका लोष्टका तु स्यादूपरस्तु … मृत्तिका ।धूलिश्चापि रजः पांसू रेणुः स्यादनिलध्वजः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रीपुष्पे गुणधूल्योश्च रजोऽयं रजसा सह ।गुणेऽदन्तं तमः सान्तं तमश्चाहुर्मनीषिणः ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्चभाला मरुण्डा स्यात्षण् रजः पुष्पमार्त्तवम् ।स्त्रीधर्मो ना रजोऽपि स्यादथ जाया कुटुम्बिनी ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संशप्तका अथ रजः क्षोदः सान्ते उभे च षण् ।रेणुस्त्रिषु रजः क्लीबे धूलिर्धूली स्त्रियामुभे ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षेत्रं तमः प्रसूनं स्यात् पुंसि सत्त्वं रजः पुमान् ।रजस् क्लीबे तमः पुंसि तमस् क्लीबेऽथ जन्म षण् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जीवजन्युं प्राणिनोऽस्मिन्नंशुमान्सत्त्वमस्त्रियाम् ।क्लीबे प्रकाशार्कसत्त्वं रजो ना रञ्जकं रजः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋतुमत्यप्युदक्यावीः स्त्रीधर्मिण्यार्तवः पुनः ।[77a]स्त्रीधर्मश्च रजः पुष्पमृतुस्तत्समयो भवेत् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रेणुस्त्रिषु स्त्रियां धूली रजनं शूक-पांशकः ।पांशुश्च न रजो द्वंद्वे क्षोदश्चूर्णो न योषिति ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शारीरा मनसस्तु स्याद्द्वौ दोषौ हि रजस्तमः ।संसर्गः संनिपातश्च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः ।रसाद्याः समला दूष्याश्चयो वृद्धिः स्वधाम्नि या ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परागं मधु किञ्जल्कं मकरन्दं च कौसुमम् ।उपचाराद्रजःपांशुरेणुधूलीश्च योजयेत् ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धूली रेणू रजः पांशुश्चूर्णं क्षोदः खलं पुनः ।खलधानं दलिर्लोष्टे लेष्टुलोष्टू तु कुत्रचित् ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुकुलं कुड्मलं ज्ञेयं गुलुञ्छो गुच्छगुत्सकौ ।स्तबकोऽथ रजः पौष्पं परागोऽप्यथ तद्रसः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुस्तं मेघो वराहोऽब्दो नादेयो नागरः पृथक् ।पर्पटस्तु रजो रेणुः कवचो ब्रह्मसण्टकः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुणाः सत्त्वं रजश्चैव तमः सांख्यमतानुगाः ।स्पर्धा द्रोहस्तथा बन्ध्यं निष्फलं मोघमित्यपि ॥ ३८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रजः पुष्पं स्त्रियो धर्म आर्तवं मोहनं रतम् ।सुरतं संप्रयोगश्च संवेशनं रहोरती ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पांशुर्धूली रजो रेणुः केतुमद्वैजयन्तिका ।अग्रेसरः पुरोयायी वभयं? विजयो जयः ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तमिस्रमन्धतमसं भूछाया तामसं रजः ।क्षणः पलं घटी यामदिनमासर्तवोऽयनम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मकरन्दः पुष्परसः परागं पुष्पजं रजः ।पत्रं पर्णं दलं बर्हं पलाशं छदनं छदः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पाषाणः प्रस्तरो ग्रावा दृषदश्मोपलः शिला ।रेणुर्धूली रजः पांशुः पङ्कश्चिखिल्लकर्दमौ ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्चि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आर्त्तवं कुसुमं पुष्पं स्त्रीधर्मश्च रजस्तथा ॥ ८५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धूलिर्धूली रजो रेणु पांशुः पांशुश्च मन्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कस्तीरं चक्रसंज्ञं च घनं ज्येष्ठं शठं रजः ।एतन्नामानि सर्वाणि मन्यन्ते पण्डितास्त्रपोः ॥ १८०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
अस्त्रियामन्धकारः स्यात्तिमिरन्तु तमस्तमम् ।नीलपङ्कं निशाचर्म तमिस्रञ्च रजो रजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अव्यात्रेयी ऋतुमती पुष्पहासा रजस्वला ।ऋतुः स्यात् कुसुमं पुष्पमार्तवञ्च रजोरजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उल्कासमय इत्येवं संग्रामादनिवर्तिनः ।पुंसि पांशुर्द्वयोरेणुर्धूलिर्धूली रजो रजम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निष्कल्यपि च स्त्रीधर्मे आर्तवं ऋतुसंयुतम् ।रजः सान्तं रजोऽदन्तो ना गुणेऽप्यथ मैथुने ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
धूलि-धूल्यौ पांशु-पांसू रजो ना सान्तषण् रजः ।दलौ लोष्टो लेष्टुर्लोष्टुर्नाकौ कुलक-कूलकौ ॥ २३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 ले (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रणिधानं प्रसंख्यानं ध्यानं सत्त्वं रजस्तमः ।गुणास्तत्त्वं प्रकृत्याद्यमविद्या स्यादहंमतिः ॥ २७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुष्कृतमघमेनोंऽहः किल्बिषमलदुरितपापरेपांसि ।दुष्कर्म कलुषरजसी वृजिनं पाप्मा तु पुंसि पङ्कोऽस्त्री ॥ २८६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
स्यात् स्त्रीधर्मिण्युदक्याविरात्रेयी मलिनी तथा ।रजस्वला पुष्पवती ऋतुमत्यार्तवं रजः ॥ १०४१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
योधानां क्रन्दनं घोषः पटहाडम्बरौ समौ ।पांसुः क्षोदः स्त्रियां धूली रेणुः स्त्रीपुंसयो रजः ॥ १३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कस्तीरं शोभनं नागमरिजं हेमजं शठम् ।गुरुपत्रं तमरकं घनं सलवणं रजः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
असदक्षरमव्यक्तं तमः सदसदात्मकम् ।अलिंगं गुणसामान्यं गुणाः सत्त्वं रजस्तमः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
झरुका त्विष्टकाया विडूषस्तु क्षारमृत्तिका ।धूलिः स्त्रियां रजः पांसू रेणुः पुंस्यथ कर्दमे ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अहन्यथ रहः शब्दो मैथुने विजने तु तत् ।अव्ययं वाथ राधः स्यात् प्ररूढे च धनेऽपि च ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअहन्
doubtful
रजस् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् परागपरागः कौसुमे रेणौ स्नानीयादौ रजस्यपि । Amarakośa 3.3.43
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) परागह्यस्तनदिनेऽपि कल्यं नेत्रं मूले रजस्यपि परागः । भ्रूणो गर्भिण्यामपि भूतिर्विभवे बलः काके ॥ ८०९ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.809
- धरणिकोश परागपरागः कौसुमे रेणौ स्नानीयरजसोरपि ॥ Dharaṇikośa 3.2.6
- धरणिकोश रेणु[27] वेणुर्नृपान्तरे वंशे रेणुः स्वल्पे रजस्यपि । कीर्णं छन्ने परिक्षिप्ते शीर्णे तनुविशीर्णयोः ॥ Dharaṇikośa 14.1.5
- धरणिकोश तीर्थतीर्थः स्यादवतारे च पात्रोपाध्यायमन्त्रिषु । स्त्रीणां रजसि शास्त्रे च क्षेत्रोपायाध्वरेषु च ॥ Dharaṇikośa 16.3.2
- धरणिकोश आर्तवआर्तवमृतुसंभूते स्त्रीणां रजसि चार्तवम् । भार्गवः कथितः शुक्रे चापिपरशुरामयोः ॥ Dharaṇikośa 28.2.14
- कोषकल्पतरु तूस्तवातं प्रवाते पवने तु पुंसि तूस्तं जटाधूलिरजःसु पापे । अस्तः पुमान्पश्चिमपर्वतेऽथ क्षिप्ते गते स्यादिह भेद्यलिङ्गः ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.27
- कोषकल्पतरु क्षोदमूलेऽपि पादोऽयव( ? )सूपकारे सूदस्तथा व्यञ्जनसूपयोश्च । क्षोदो रजःपेषणयोरथ स्या- च्छादोऽपि शष्पे नरि कर्दमे च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.26
- कोषकल्पतरु पांशु* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * [पांशुस्तु]ना पांसुसमो रजःसु ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.30.11
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षोदमुखप्रसेके च क्लेदः क्षोदो रजसि चूर्णने । क्षोदशब्दः समाम्नाये पठितो जलवाचकः ॥ ३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.37
- नानार्थार्णवसंक्षेप रागरागोऽनुरागे मात्सर्ये रक्तवर्णे रजस्यपि । लाक्षादिरञ्जनद्रव्ये दीप्तौ क्लेशादिकेऽपि च ॥ १०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.103
- नानार्थार्णवसंक्षेप परागअहीनक्रतुभेदानां त्रिरात्राणां तथा क्वचित् । दूरे खड्गे परागस्तु पुष्परेणौ रजस्यपि ॥ १४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.149
- नानार्थार्णवसंक्षेप आर्तवआर्द्रासंज्ञकनक्षत्रयुक्तकालोद्भवेऽथ नप् । आर्तवं रजसि स्त्रीणां पुष्पे च रभसोऽपठीत् ॥ १९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.193
- नानार्थार्णवसंक्षेप आदित्यअदित्यादित्यसम्बन्धिन्यथ क्ली रजसि स्मृतम् । आभीलं क्ली भवेत् कष्टे त्रि तु तद्वति भीकरे ॥ २१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.216
- नानार्थार्णवसंक्षेप त्रसरेणुत्रसरेणुः प्रभाख्यायां (पत्न्यां) स्त्री रजसि त्वयम् । जालसूर्यमरीचिस्थे त्रिरथो तालपर्ण्यसौ ॥ २५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.251
- शिवकोष पर्पटीपूगादिनूतनफले प्लक्षपिप्पलभेदयोः । पर्पटी जतुकृष्णायां रजःपिष्ठभिदोर्द्वयोः ॥ १३२ ॥ Śivakoṣa 8.2.132
- शिवकोष तिक्ततिक्तं रजसि कठिल्ले भूनिम्बे चापि तिक्ता तु । काण्डरुहा कटुतुम्बीकट्वीकाकाकणन्तीषु ॥ १७९ ॥ Śivakoṣa 12.1.179
- शिवकोष पांशुकुशं जलेऽस्त्रियां दर्भे निशा दार्वीहरिद्रयोः । पांशू रजसि सस्यार्थविरसञ्चितगोमये ॥ ५१२ ॥ Śivakoṣa 25.1.512
- शब्दरत्नावली क्षोदअब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
- शब्दरत्नावली हिरण्यसामर्थ्यं क्लीबलिङ्गं स्याद्योग्यतायां बलेऽपि च । सौरभ्यमपि चारुत्बे सौगन्ध्ये गुणगौरवे ॥ हिरण्यं शातकुम्भे स्यादक्षये मणिभेदके । रजते रजसि द्रव्ये धनेऽपि च नपुंसकम् ॥ हृदयं स्यादुरोवुक्कमानसेषु च न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.52
- शब्दरत्नाकर क्षोदपेषणे रजसि क्षोदः क्षारस्तु गुडभस्मनोः । काण्डोऽस्त्री दण्डवर्गेषुनालावसरवारिषु ॥ १८८७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1887
- त्रिकाण्डशेष क्षोदस्त्री गभ्भार्यां क्लीबमब्जे दिङ्नागे कुमुदः कपौ । पुष्पे क्लीबं भ्रमौकुन्दः क्षोदो रजसि पेषणे ॥ २०५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.205
- वैजयन्ती क्षोदकण्ठो गलेऽन्तिके शब्दे कपयोऽर्केभवानराः । गुडभस्मरसाः क्षाराः क्षोदो रजसि पेषणे ॥ १३ ॥ Vaijayantī 6.1.13
- वैजयन्ती परागपरागः पुष्परेणौ च स्नानीयादौ रजस्यपि । पर्जन्यो गर्जदभ्रेऽभ्रध्वाने शक्रेऽस्त्रयन्त्रके ॥ ४२ ॥ Vaijayantī 7.1.42