वणिज्
vaṇijपुं · masc.In 19 kośas: 22 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
सत्यानृतं तु वाणिज्यं वणिज्या वाणिजो वणिक् ।क्रयविक्रयिकपण्याजीवापणिकनैगमाः ॥ ८६७ ॥वैदेहः सार्थवाहश्च क्रायकः क्रयिकः क्रयी ।क्रेयदे तु विपूर्वास्ते मूल्ये वस्नार्घवक्रयाः ॥ ८६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वैदेहकः सार्थवाहो नैगमो वाणिजो वणिक् ।पण्याजीवो ह्यापणिकः क्रयविक्रयिकश्च सः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पण्याजीवा वणिजः प्रापणिका नैगमाश्च वैदेहाः ।द्वैगुणिको वार्धुषिको वृद्ध्याजीवः कुसीदिकः प्रोक्तः ॥ ५७१ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
छा(छ?)गलश्छागलश्छागस्तथा छगलको भवेत् ।वैदेहकः स्याद्वैदेहो वाणिजो वणिगुच्यते ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गजजाति-याम-सेनाङ्ग-दण्डहस्ता महाजने वणिजः ।दशरथपुत्रोपाय-ध्यान-कथा-ऽभिनय-रीति-गोचरणाः ॥ १० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
वणिक् तुला वाणिजश्च वृश्चिकोऽलिसरीसृपः ।चापो धनुश्च धनुषो कोदण्डकार्मुकोऽपि च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ण्ड (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यान्नागरो नैगमोऽपि वाणिजोऽपि वणिक् पणिः ।नीवी परिपणं चापि भाण्डं नीविरपि स्त्रियाम् ॥ ४७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वणिक् स्त्रियां वाणिजकं वाणिज्यं स्याच्च तत्र तु ।वास्नोप्यथ स्यान्नैमेयः स्यात् क्लीबे परिवर्त्तनम् ॥ ४८१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सर्जूः स्त्री वाणिजवणिक्तुलाधारश्च नीवरः ।क्रयिको नैगमः सार्थवाहो विक्रयिकश्च सः ॥पण्याजीवो ह्यापणिकः क्रयविक्रयिकोऽपि सः ।वैदेहिको वस्निकश्च क्रायिकः क्रयिकः क्रयी ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पण्याजीवः सार्थवाहो नैगमो वणिजो वणिक् ।वैदेहिकः प्रापणिकः क्रयविक्रयिकोऽपि च ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्ली नेत्ररोम्णि वप्ता तु त्रिषु व्रीह्यादिवापके ।कारके मुण्डनस्यापि ना तु ताते वणिक् पुनः ॥ १२०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वैदेहको वामधने तद्वाहे वहनः स्मृतः ।वाणिज्यवृत्तिजीवे तु सार्थवाहो वणिक्तथा ॥ ५११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैश्यो भूमिस्पृशोऽर्याश्च वणिग्गोरक्षकः स्मृतः ॥ ३९ ॥
genderपुंmasc.
वैदेहिकश्चापणिको नैगमो वाणिजो वणिक् ।पण्याजीवः सार्थवाहः क्रयविक्रयिकः क्रयी ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाणिजः सार्थवाहश्च वणिक् क्रयविक्रयिकः ।पण्याजीव आपणिको वैदेहश्च प्रापणिकः ॥ १४४९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ग्राम्याश्चः शङ्कुकर्णः स्याद् बालेयो वनरूषितः (?) ।वणिग्वैदेहकः सार्थवाह-नैगमवाणिजाः ।वाणिजको वाणिजिको वाणिज्यकार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वाणिज्यं तु वणिज्या स्याद् वाणिज्या वणिगित्यपि ॥
genderपुंmasc.
वणिज्या वणिज्यं क्रयविक्रयिके तु वाणिजः ।वणिक् प्रापणिकः प्रोक्त आङ्पराः पणिकस्तथा ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ते पञ्चधा वणिग्भिक्षुच्छात्रलिङ्गिकृषीवलाः ।आगोऽपराध उद्दानं बन्धनं दण्डनं दमः ॥ १२८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पण्याजीवः सार्थवाहो वैदेहो वाणिजो वणिक् ।नैगमश्च प्रापणिकः क्रयविक्रयिकोऽपि सः ॥ १५०४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 प्रा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यथार्हवर्णो मंत्रज्ञो भीमरो गूढपूरुषः ।चारोऽप्यथ वणिग्भिक्षुश्छात्रो लिंगी कृषीवलः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पण्याजीवः सार्थवाहो नैगमो वाणिजो वणिक् ।वैदेहकः प्रापणिकः क्रयविक्रयिकोऽपि च ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वनभूगजे च वनजोमुस्तकपाथोजयोः क्लीबे ।वनजा तु मुद्गपर्ण्यांवणिक् तु वाणिज्यजीवके पुंसि ॥ ३५ ॥
metre not recognised
meaningsवाणिज्यजीवक
क्रयविक्रयिके त्रि स्याद् वणिज्यायां पुनः स्त्रियाम् ।व(र्ष्मे?र्ष्म) न स्त्री परिच्छेदे शरीरश्रेष्ठयोरपि ॥ १२०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
वणिज् as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् नैगमवणिक्पथः पुरं वेदो निगमो नागरो वणिक् । नैगमौ द्वौ बले रामो नीलचारुसिते त्रिषु ॥ १४० ॥ Amarakośa 3.3.140
- धरणिकोश वाणिजिकवाणिजिकस्तथोर्वाग्निर्वणिग्वाणिजिकः स्मृतः । [9] आक्षेपको वातव्याधौ निन्दाहिंसाकरेऽपिच ॥ Dharaṇikośa 1.2.55
- धरणिकोश नैगमनैगमः स्याद्वणिज्यायां वणिङ्नागरयोरपि । विद्रुमस्तु समुद्रोत्थे प्रवाले रत्नवृक्षके ॥ Dharaṇikośa 24.2.16
- कोषकल्पतरु तुलाधारवणिजि तुलाधारः स्याद्राशौ तद्वत्तुलायाश्च । जलदे तु तोयधारः सुतिषणे (?) योषिति प्रोक्तः ॥ Koṣakalpataru 6.27.213
- नानार्थार्णवसंक्षेप पणिपचिस्तु नाग्नौ पचतौ बुभुक्षायां तु सा स्त्रियाम् । पणिस्तु वणिजि त्रि स्याद् धातौ ना पणनार्थके ॥ ७३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.731
- नानार्थार्णवसंक्षेप सर्जूवनस्पतौ विद्युति च कश्चिद्वणिजि तु द्वयोः । स्रष्टा तु सृष्टिकृन्मात्रे त्रिर्ना हरिविरिञ्चयोः ॥ १४७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1472
- नानार्थार्णवसंक्षेप निगमवेदे च निश्चये मार्गे पदानामर्थशासके । ग्रन्थभेदेऽथ रभसो वणिज्यपि कटेऽपि च ॥ १०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.103
- नानार्थार्णवसंक्षेप किराटतत्र द्वे तु किराटः स्यान्म्लेच्छे वणिजि चाप्यथ । किम्मीरः स्यात् पुमान् रक्षोविशेषे चित्रवर्णके ॥ ४७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.478
- नानार्थार्णवसंक्षेप नैगमवणिङ्नागरयोस्तु स्याद् भेद्यलिङ्गं तथैव च । भवेन्निगमसम्बन्धिमात्रे क्लीबं तु नैषधम् ॥ १०४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1049
- नानार्थार्णवसंक्षेप आपणिकअथो आपणिकः ख्यातो वणिक्पत्तनवासिनोः । शाकटायननिर्णीतस्तथैव व्यवहारके ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप आपतिकपादोष्णके वणिजि च द्वे तु श्येनमयूरयोः । पुंसि कालेऽथापदिको वणिजि त्रि पुमान् पुनः ॥ ६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप आपनिकवणिजि त्रिष्वथो आस्यप्रिया निष्पावसंज्ञके । धान्यभेदे स्त्रियां वत्क्रप्रिये तु त्रिष्वना पुनः ॥ ६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.65
- नानार्थार्णवसंक्षेप वैदेहकइमं पठन्ति द्वे तु स्याद् वैश्यायां शूद्रसम्भवे । वैदेहको मर्त्यजातिभेदे वणिजि चाप्यथ ॥ ५८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.589
- शब्दरत्नावली वाणिजिकवणिजि स्याद्वडवाग्नौ धूर्ते वाणिजिकः पुमान् । पुंसि देवे मनोज्ञे नु श्रेष्टे वृन्दारकस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.186
- शब्दरत्नावली सर्जूबीजं स्यादङ्कुरे हेतौ तत्त्वाधाने च शुक्रके । स्त्री सर्जूरभिसारे च हारे वणिजि विद्युति ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.17
- शब्दरत्नावली नैगमनैगमो नागरे पुंसि वणिज्युपनिषद्यपि । प्रथमस्तु भवेदाद्ये प्रधानेऽप्यभिधेयवत् ॥ प्रतिमाऽनुकृतौ कुम्भिदन्तवन्धेऽपि च स्त्रियाम् । पञ्चमो रागभेदे स्यात्स्वरभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.38