सौम्य
saumyaपुं · masc.In 23 kośas: 48 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
आरो वक्रो लोहिताङ्गो मङ्गलोऽङ्गारकः कुजः ॥ ११६ ॥आषाढाभूर्नवार्चिश्च बुधः सौम्यः प्रहर्षुलः ।ज्ञः पञ्चार्चिः श्रविष्ठाभूः श्यामाङ्गो रोहिणीसुतः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
करमध्ये सौम्यं तीर्थमथ स्यान्नियमे तपः ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
रजते त्रापुषं वङ्गं जीवनं वसु भीरुकम् ।स्वभ्रं सौम्यं च शोध्यं च रूप्रं भीरु जवीयसम् ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
वक्रमङ्गारकं भौमं लोहिताङ्गं धरात्मजम् ।रौहिणेयं बुधं सौम्यमाहुश्चान्द्रमसायनम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
रोहिणं रोहिणी ब्राह्मं प्राजापत्यं च धातृभम् ।मृगशीर्षं मृगशिरं सौम्यं मृगश्च शोभनम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 मृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रोहिणीनन्दनः सौम्यश्चन्द्रसुतो बुधः ।इंदुजो ज्ञश्च शशिजो रोहिणीजो शशाङ्कजः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भौमशुक्रबुधेन्द्वर्कसौम्यशुक्रारसूरयः ॥ १२० ॥
genderपुंmasc.
कन्यायां तिथयो भागाः स्वोच्चं पञ्च ततः परम् ।त्रिकोणसंज्ञा सौम्यस्य ततः स्वगृहमुच्यते ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वामं सौम्यं तदितरत्सौरं स्यादथ वीक्षणम् ।निशामनं निभालनं निध्यानमवलोकनम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ल (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सकर्मकारैरष्टाङ्गं प्रतप्तस्तु प्रतापवान् ।सौम्योधिगम्योऽथ शुचिरुपधातीतकः समौ ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दुग्धं प्रस्रवणं धारि सौम्यमूधस्यमित्यपि ।पयोमृतं तन्नारीणां दुग्धे स्तन्यमतः परम् ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स तु पञ्चजनीनः स्याद्भाण्डादिनिरतो हि यः ।अनुग्रे सोम्यसौम्यौ द्वौ दीर्घे व्यायत आयतः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कालस्कन्धः शीतवल्कः क्षीरवृक्षः पवित्रकः ।हेमदुग्धः काण्डफलः सौम्यः क्षीरी च काञ्चनः ॥ १०७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 का (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वसुद्रुमो हरिद्राक्षः सौम्यो जन्तुफलश्च सः ।सचक्षुः शीतवृक्षोथ लघुपत्रफला स्त्रियाम् ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौम्योऽदितिस्तु ब्राह्मोऽथ वाक्पतिर्द्वादशो रविः ।त्रयोदशोऽप्यथापि स्युस्त्वष्टृब्रह्मसमीरणाः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौमी स्यात्सोमदेवत्या सौम्या सोमीयमन्यवत् ।चन्द्रातपश्चन्द्रगोली चन्द्रिका कौमुदी तथा ।ज्योत्स्ना च षोडशोऽस्यांशः कलाऽसौ षोडशी ध्रुवा ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रोहिणी त्वत्र जातायां सौम्यं तु मृगशीर्षकम् ।न पुंसि स्यान्मृगशिरः स्त्रियां स्यादाग्रहायणी ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्र[च?]क्षाः प्रचक्षा वाग्वाग्मी [गी]रथश्च महामतिः ।रविरिन्दुः कुजः सौम्यो वागीश उशनाः शनिः ।राहुः केतुश्चेति नव ग्रहाः खेटाश्च कीर्त्तिताः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौम्यो भद्रमुखश्च स्मा(स्या?)दधमोक्तौ नृपात्मजः ॥ ४७ ॥
genderपुंmasc.
अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ द्वाविमौ नरलि[87b]ङ्गकौ ।वामं तु नयनं सौम्यं भानवीयं तु दक्षिणम् ।क्रूरे त्वस्मिन्नदृष्टिः स्त्री तथानक्षि नपुंसके ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
करमध्ये तु सौम्यं स्याद्वानप्रस्थस्त्वरण्यगः ।वैखानसोऽप्य[103b]थो भिक्षुर्भवेत्सांन्यासिको यतिः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
मनोरमं मञ्जुल-मञ्जु-वल्गु-काम्यानि सौम्यं मधुरं च हारि ।स्याच्छोभनं चारु च साधु कम्रंरम्यं सुरूपं सुषमं च दृश्यम् ॥ ६१ ॥
उपजातिः
genderविadj.
द्वादशाहे तु पराकं षोडशाहे तुरायणम् ।तुरायणद्वयं सौम्यं चातुर्मास्ये परायणम् ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कान्तं च कमनं कम्रं कमनीयं मनोहरम् ।अभिरामं रमणीयं रम्यं सौम्यं च सुन्दरम् ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
अङ्गारको नवार्चिश्च वक्रोऽपि कथितो बुधैः ।बुधः प्रहर्षुलः सौम्यो रोहिणीतनयोऽपि च ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूजः कुजो लोहिताङ्गो भौमोऽङ्गारक इत्यपि ।गौरः सौम्यो बुधे शौरिः शौरी सेव्यः शनैश्चरे ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्ञो बुधश्चन्द्रतनयो सौम्यो वैबोधनाह्वयः ।गुरुर्जीवः पीतवर्नो धिषणो देवतार्चितः ॥ ३२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुधस्तु सौम्यो ज्ञश्चान्द्रिर्गुरुर्जीवो बृहस्पतिः ।वाचस्पतिः सुराचार्यो गीष्पतिर्धिषणोऽङ्गिराः ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुधः सौम्यः श्रविष्ठाभूः श्यामाङ्गश्च प्रहर्षुलः ।चन्द्रात्मजस्तथा ज्ञश्च पञ्चार्चिः रोहिणीसुतः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौम्यं वामाक्षि नामास्ति भानवीयञ्च दक्षिणम् ।अनक्षि दोषवन्नेत्रं ख्यातं लोके सदा बुधैः ॥ ९२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तर्जन्यङ्गुष्ठान्तः पित्र्यं दैवतं त्वङ्गुलीमुखे ।हस्तस्य च मध्यमात्रे सौम्यं तीर्थं निगद्यते ॥ १४०१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष्ठा (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
खर्जूरं भीरु शुभ्रञ्च शोध्यं सोध्यं जवीयसम् ।सौम्यं सर्वाणि नामानि रूपस्य कथयन्ति च ॥ १८०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रुचिरं चारु रुच्यं च लडहं हारि वल्गु च ।रमणीयं तथा सौम्यं पेशलं साधु बन्धुरम् ॥ २६२५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वर्षार्चिर्लोहिताङ्गश्च खोन्मुखः स्यादृणान्तकः ।बुधः सौम्यो रौहिणेयो राजपुत्रः प्रहर्षणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एडमूकोऽनेडमूकः श्रोतुं वक्तुमशिक्षिते ।साम्यः सौम्यो हितप्राये दीर्घे तु व्यायतायतौ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
रम्यं रमणीयं सौम्यं सोमं बन्धुर-बन्धुरे ।नम्रेऽपि कमनीयं स्यात् काम्यं कम्रं मनोरमम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 णी (wrong syllable)
genderविadj.
रुधिरो लोहिताङ्गोऽथ सौम्यश्चान्द्रमसायनिः ।रौहिणेयो बुधः शक्रसचिवस्तु बृहस्पतिः ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्यावापृथिव्यवायव्यकायपित्र्याग्निवारुणाः ।अग्निषोम्यसुनासीर्यशुक्रीयाग्नेयसौम्यकाः ॥ ११७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सौम्यं मृगशिरोऽस्त्रियाम् ॥ ३० ॥
genderपुंक्लीm. n.
कर्षको रुधिरो भौमः प्रव्यालोऽप्यथ र्हषुलः ।बुधः श्यामांग एकांगः सौम्यश्चान्द्रमसायनिः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वत्सवायव्यसौर्याश्च वर्षोऽस्त्री स्त्री शरत् समाः ।कृतं सत्ययुगं सौम्यं त्रेताग्नेयी विसर्जिका ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पशुबन्धास्तु पशवः सोमाः सौम्याश्च सोमिनः ।सवनैस्त्रिभिरेकाहास्तैरावृत्तैरहर्गणाः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वासवो वैष्णवस्त्वाष्ट्रः सौम्यो माधुरवेजनौ ।संघातिकारणिर्न क्ली कुशा वरुणकाष्ठिका ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुरायणद्वये सौम्यं चातुर्मास्ये परायणम् ।पारायणं जलेनैतत् क्षीरेणैतत् परावसु ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संबोधनीये [36b] सलिले तु षण्ढेप्रकीर्तितो योषिति चेल्वलासु ।रम्यो भवेच्चम्पकवाचको नारात्रौ स्त्रियां स्यात्त्रिषु सुन्दरे च ॥ २२ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 प्र (wrong syllable)
doubtful
सौम्या सोमासोमराजीसुमनापर्णिनीषु च ।ऋद्धौ वृद्धावपि स्त्री स्यान्न द्वयोः सोमगन्धिके ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसोमगन्धिक
गणदेवविशेषे ना साधनीयेऽभिधेयवत् ।सूर्या सूर्यप्रियौषध्योः सूर्येऽर्कपर्णसूरयोः ॥स्थेयः पुरोहिते वादपक्षनिर्णेतरि स्मृतः ।सेव्यं त्रिषु च सेवार्हे क्लीबं वीरणमूलके ॥सैन्यं क्लीबं बले सेनासमवेतेऽभिधेयवत् ।सौम्यो ना ज्ञे तिष्वनुग्रे सोमदेवमनोज्ञयोः ॥हार्यस्त्रिषु च हर्त्तव्ये पुमान् विभीतके द्रुमे ।हृदयं हृदि हिते हृज्जे हृत्प्रिये त्रिषु च द्वयोः ॥भरणे स्त्री वृद्धिनामौषधे मन्त्रान्तरे पुमान् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
सौम्य as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश ज्ञज्ञः स्याद्ब्रह्मणि सौम्ये च पण्डिते च महीसुते । Dharaṇikośa 9.2.1
- कोषकल्पतरु बुद्धधीरे च सौम्ये बुधिते पराभो- ऽथार्धं समेंऽशे शकले तु पुंसि । अन्धं तमस्यप्सु विदृक्षु भेद्ये बन्धस्तु चेतोरुजि बन्धने च ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.20.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप मुग्धमूढे सौम्ये च मेध्यं तु बलाहकभवे तथा । मेघसाधौ च याप्यं तु यापनीये विगर्हिते ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.20
- शिवकोष सुपर्णीपुंस्याविग्ने च वानीरे सुपर्णः कृतमालके । सुपर्णा कमलिन्यां च सुपर्णी पर्णसौम्ययोः ॥ १६५ ॥ Śivakoṣa 11.2.165
- शब्दरत्नाकर मृगमृगस्तु हरिणे सौम्ये नक्षत्रेऽन्वेषणे गजे । मार्गो मृगशिरोमासान्वेषणाध्वसु याचने ॥ १९८१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1981
- शब्दरत्नाकर अलसब्रह्मण्यव्यक्तमस्पष्टे त्रिषु स्यात् सौम्यमन्दयोः । अलसोऽथाङ्गजः कामे प्राणादौ तनये रुजि ॥ २०४० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2040
- वैजयन्ती मुग्धमुग्धं सौम्ये नवे मूढे मूढो मोहिनि तंद्रिते । मृद्वतीक्ष्णे कोमले च बद्धोपरतयोर्यतः ॥ १२ ॥ Vaijayantī 6.4.12
- वैजयन्ती वामलोलं चले लोलुपे च व्यग्रो व्यापृत आकुले । वल्गु मंजौ च वामस्तु सौम्ये सव्यप्रतीपयोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.4.16
- वैजयन्ती वर्ष्मन्वर्ष्म न स्त्री शुभाकारे सौम्ये देहप्रमाणयोः । विभुः सर्वगते पत्यौ चन्द्रे रविकुबेरयोः ॥ ८१ ॥ Vaijayantī 6.5.81
- वैजयन्ती शुभ्रिशुभ्रिर्नार्केऽर्थवत्सौम्ये शूरौ विक्रान्तकुक्कुटौ । शूलोऽस्त्री रुजि शस्त्रे च श्वेतं धवलरूप्ययोः ॥ ९२ ॥ Vaijayantī 6.5.92
- वैजयन्ती साधुस्पर्शः संस्पर्शने स्प्रष्टर्युपतापप्रदानयोः । साधुस्त्रिषूचिते सौम्ये सज्जने वार्धुषौ पुमान् ॥ ९६ ॥ Vaijayantī 6.5.96
- वैजयन्ती सुरभिसुरभिर्वाच्यवत् सौम्ये सुगन्धौ स्त्री त्वसौ गवि । पुमांश्चैत्रे वसन्ते च सेवकौ स्यूतभाजकौ ॥ ९३ ॥ Vaijayantī 7.5.93