प्रिय
priyaपुं · masc.In 23 kośas: 38 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 30 as a meaning of another word.
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
genderपुंmasc.
अभीष्टेऽभीप्सितं हृद्यं दयितं वल्लभं प्रियम् ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चक्षुष्यः सुभगो ज्ञेयो वल्लभो दयितः प्रियः ।गेहेनर्दी गेहेशूरः पिण्डीशरश्च कथ्यते ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
अरातिरहितः शत्रुः दूषणः शात्रवः परः ।मित्रं निजात्मीयजनौ वयस्येष्टहितप्रियाः ॥ ३४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्युप्तकेशस्त्रिष्वथ स्याद्भर्ता वरयिता वरः ।धर्मकीलो रतगुरुः प्राणनाथः पतिः प्रियः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपि स्यात्सुषमं चाथाभीप्सितं दयितं प्रियम् ।अभीष्टं वल्लगहृद्यमथासेचनकं हि तत् ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ग (wrong syllable)
genderविadj.
जीवको जीवनो जीव्यः शृङ्गाख्यः प्राणदः प्रियः ।चिरञ्जीवी च मधुरो मङ्गल्यः कूर्चशीर्षकः ॥ ५३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋक्षः प्रियोऽथ श्रमणा भिक्षुः श्रवणशीर्षकः ।शुण्डिनी श्रावणी चाथ महामुण्डी तु लोचनी ॥ ५३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रिष्टं हितं शर्म सुखं प्रियं चजोषं च कं शं मतमव्ययाह्वम् ।त्रिष्वानु[5a]कूल्येन सुखादिकारीप्रियाकरोऽसौ च सुखाकरश्च ॥ ४५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 प्रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
भार्याटिकः स्त्रीजितः स्याच्चक्षुष्यस्तु सुदर्शनः ।सुभगो वल्लभो रुच्यो दयितः प्रिय इत्यपि ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कान्तं मनोज्ञं रुचिरं रुचिष्यं ।रुचिर्मनोहारि मनोहरं च ।हृद्यं प्रियं बन्धुर-सुन्दराभि-रामाणि वामं रमणीयमाहुः ॥ ६० ॥
उपजातिः
genderविadj.
अभीष्टेऽभीप्सितं हृद्यं दयितं वल्लभं प्रियम् ।मिष्टं मृष्टं मधुरं स्वाद्यं स्वादिष्ठ-भल्लवत् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
दन्तशटो वक्त्रशोधी गम्भीरो रोचनोऽपि च ।करुणे तु छागलाख्यो मल्लिकाकुसुमः प्रियः ॥ ५२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शिवमल्ल्यां पाशुपतः सुव्रतो वसुको बुकः ।कुलपुष्पः किण्वमूलः पाण्डुराङ्गः प्रियः कुलः ॥ २८९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मनोहरमनोज्ञे तु रुचिरं मञ्जुमञ्जुले ।कान्तं वल्गु प्रियं रुच्यं शोभनं चारुपेशले ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तुरुष्कः शीलहः कल्लो बहुलः सरसः प्रियः ।सल्लकी त्वङ्मुख्यवस्तुसंपादितसुधूमनि ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईप्सितेऽभीप्सितं चैत्यं दयितं वल्लभं प्रियम् ।निकृष्टे तु कुपूयः स्याद्गर्हणः खेट इत्यपि ॥ ६८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कनिष्ठोऽग्रजनु? ज्येष्ठो देवरः पतिसोदरः ।धवः प्रियः पतिर्भर्त्ता वल्लभो दयितोऽसुपः? ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिपक्षो विपक्षश्च दुर्हृद्द्वेष्यभियातिकः ।मित्रं स्निग्धो वयस्यश्व हितोऽत्मीयो निजः प्रियः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भर्ता विवोढा रमणो भोक्ता नाथः पतिर्धवः ।वरो वरयिता कान्तो वल्लभो दयितः प्रियः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पतिः प्राणसमः प्रेयान् प्राणेशः प्रणयी प्रियः ॥ ८०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरयिता विवोढा च रुच्यश्च रमणो वरः ।दयितो हृदयेशश्च सेक्ता चेति प्रियः पतिः ॥ ८११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 यि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मनोज्ञं मधुरं रम्यमऽभिरामं मनोरमम् ।कमनीयं प्रियं काम्यं कम्रञ्च सुषमं पुनः ॥ २६२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पतिः कान्तः प्राणनाथो भरुर्भर्त्ता धवः प्रियः ।हृदयेशो जीवितेशो जामाता च सुखोत्सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रामञ्च रुचिरं रुच्यमभिरामञ्च नन्दितम् ।विज्ञेयमासेचनकमासेचनकमित्यपि ॥यस्य दर्शनतस्तृप्तेरन्तो नास्ति द्वयन्तु तत् ।दयितं वल्लभं हृद्यमभीष्टाभीप्सितप्रियम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रिया, कान्ते प्रियः प्रेयान् प्रेष्ठष्ट-ठद्वयान्वितः ।वरो वरयितोद्वाहे विवाहे यम-यामकौ ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्ट (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नीपकश्च प्रियश्चाथ सन्नकद्रुर्धनुष्पटः ।प्रियालो दीर्घवृन्तस्तु वेत्रो दुर्धर्षणश्च सः ॥ ४९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाथः कामयिता पतिर्वरयिता कभ्रो धवः कामनोभर्ता प्राणसमः प्रियः सहचरः कान्तोऽभिकः कामुकः ।प्राणेशः कमितानुगो रतिगुरुर्नेता वरो वल्लभोनिर्वेष्टा परिणायकश्च कमनोऽभीकश्च सध्य्रङ् सुहृत् ॥ १०४९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
वल्लभदयिताभीप्सितहृद्यप्रियरुचिररुच्यकान्तेष्टाः ।मञ्जुलमञ्जुमनोरमसुन्दरकमनीयचारुसुषमाश्च ॥ १५८१ ॥
गीतिः
genderविadj.
ध-कारो वामजङ्घा च प्रियश्च दर्शनस्तथा ।नेत्रयुग्मञ्च संज्ञा च स्थाणुरस्थानुरीश्वरः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शीतेऽभ्रपुष्पो वानीरो वञ्जुलो वेतसो रथः ।विदुले प्रिय आम्राते द्वौ पीतनकपीतनौ ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मित्रं नपुं त्रिषु स्निग्धवयस्येष्टहितप्रियाः ।निजात्मीयाप्तसुहृदः सहायः सद्रुचिः सखा ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भ्रातृवर्गस्य या भार्या यातरस्ताः परस्परम् ।रुच्यः प्रियः पतिर्भर्ता सेक्ता वरयिता धवः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्षुष्यः सुभगः कान्तो दयितो वल्लभः प्रियः ।गेहेनर्दी गृहेशूरः पिण्डीशूरो गृहे प्रभुः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शोभनं सुषमं चारु हृद्यं चौक्षं मनोहरम् ।न्युंखं हारि प्रियं साधु लडहं च मनोरमम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धवे मनोज्ञे त्रिषु वृद्धिवल्ल्यांस्त्रियां स्वभावे तु तनौ च कायः ।संघे च लक्ष्ये परवत्कदैवेक्लीबे नृतीर्थेऽप्यथ सायमस्त्री ।प्रियो धवे सुन्दरवाचकश्चवृद्ध्यौषधौ मानवतीर्थके तु ।देहे च शङ्खे निकरे च कायोलक्ष्येऽपि सायं तु दिनान्तवाचि ॥ ६ ॥
उपजातिः
सूर्ये प्रियस्तु करुणसंज्ञवृक्षे धवे त्रि तु ।वल्लभे सुन्दरे स्त्री तु प्रियाभीप्सितयोषिति ॥ ७६७ ॥
अनुष्टुप्
प्रायस्तुल्ये च बाहुल्ये मृत्यावनशनेऽपि च ।प्रियो वृद्धौषधे पुंसि हृदये स्यादभिधेयवत् ॥पीयुर्यूके रवौ काले पुंसि क्लीबं रतस्वने ।पुण्यं धर्मे च सुकृते क्लीबं स्याच्छोभने त्रिषु ॥पुष्यो मासे ऋक्षभेदे तथा कलियुगे पुमान् ।पूज्यस्तु श्वशुरे पुंसि वन्द्ये च भवति त्रिषु ॥वन्ध्या स्यादप्रजस्त्रीषु पुमानफलभूरुहे ।वर्या पतिम्बरायां स्त्री श्रेष्ठे त्रिषु पुमान् स्मरे ॥बल्यं प्रधानधातौ स्यात्क्लीबं बलकरेऽन्यवत् ।वीर्यं तेजसि सामर्थ्ये दीप्तौ शुक्रप्रभावयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 हृद (syllable split)
प्रिय as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मधुरस्वादुप्रियौ च मधुरौ क्रूरौ कठिननिर्दयौ । Amarakośa 3.3.359
- नामलिङ्गानुशासनम् जीवितेशनाशः क्षये तिरोधाने जीवितेशः प्रिये यमे ॥ Amarakośa 3.3.419
- धरणिकोश कान्तकान्तौ प्रस्तरलोहकौ प्रियधवौ कान्ते प्रियङ्गुस्त्रियौ केतुश्चिह्नपताकयोश्च करणे केतुश्च शेषग्रहे । अन्तो नाश[स]मीपयोर्निगदितः प्रान्ते स्वरूपेऽप्यसौ द[न्तः] [34] सानुनिकुञ्जयोश्च दशने दन्ती स्मृता चौषधिः ॥ Dharaṇikośa 15.1.12
- धरणिकोश हृद्यहृद्यं स्याद्धृद्भवं हृद्यं हृद्धितं तत्प्रियं च यत् । वशीकरणमन्त्रोऽपि वैदिको मन्त्र इष्यते ॥ Dharaṇikośa 25.3.10
- धरणिकोश जीवितेशपक्षीशो गरुडे विष्णावद्रीशोऽद्रिपती शिवे । अम्बरीशं रणे भ्राष्ट्रे जीवितेशो यमे प्रिये ॥ Dharaṇikośa 29.1.4
- कोषकल्पतरु रमणक्षेत्रे साधन इन्द्रियेऽङ्गहरणे क्षेत्रे च गीते तथा क्लीबे स्याद्बवबालवप्रभृतिषु स्यात्त्वन्तिमे हिङ्गुनि । जी[281a]रे स्याल्लवणान्तरेऽपि जरणं मानान्तरे धारणे क्षोण्यां स्त्री धरणं प्रिये तु रमणः पाटोलमूलेऽन्तिमे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.15.20
- कोषकल्पतरु कान्तकान्तोऽश्मभेदे नरि तत्पटस्थ(?) प्रिये मनोज्ञे त्रितयेऽथ योषित् । नारीफलिन्योरथ पुंसि शान्तो रसेऽतिमुक्ते दमितेऽन्यवत्स्यात् ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.33
- कोषकल्पतरु मधुरस्वादौ प्रिये स्याद्रसभाजि भेषे मेदामधूलीमधुयष्टिकासु । स्त्रियां शताह्वानगरीभिदोश्च मिश्रेयिकायामपि तद्वदेव ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप कान्तचम्पकप्रसवे तु क्ली तथा दमनके त्रि तु । प्रिये मनोज्ञे कामस्तु कन्दर्पे काम्यवाञ्छयोः ॥ १८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.188
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रोथप्रोथोऽस्त्री हयघोणायां त्रिः प्रिये यूनि तु द्वयोः । प्रोष्ठः पुंस्यृषभे प्रोष्ठी शफर्यां स्त्र्यथ पौरवाक् ॥ ८२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.822
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्वादुपतिव्रतायां तु स्त्री स्यात् साध्वी स्वादुस्तु पुंस्ययम् । मधुराख्यरसे त्रिस्तु तद्युक्ते प्रियमृष्टयोः ॥ १५०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1503
- नानार्थार्णवसंक्षेप मधुरस्वादुसंज्ञे तद्वति तु त्रिषु स्याच्छोभने प्रिये । स्त्रियां तु मधुरासंज्ञपुर्यामित्याह यादवः ॥ १३३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1336
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्राणनाथपादावर्तः पुनः पादस्यावर्तेऽप्यरघट्टके । प्राणनाथस्तु विज्ञेयो धर्मराजे तथा प्रिये ॥ ९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.91
- परमानन्दीयनाममाला कान्तकन्तुः कामे कुसूलेऽथ कान्तिः शोभेच्छयोर्मता । कान्तः प्रिये मनोज्ञे च कालो वर्णे यमे मृतौ ॥ ९५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.95
- परमानन्दीयनाममाला जीवितेशजूहूराणो हये वह्नौ जीवितेशः प्रिये स्मृतः । कालेऽथ जलसूचिस्तु शुङ्गाटे शिशुमारके ॥ २०८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.208
- परमानन्दीयनाममाला धवधन्वी धनुर्धरे छेके ध्रुवः कीलकशर्वयोः । धवः प्रिये तरौ भीरौ धीदा कन्यामनीषयोः ॥ २५६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.17.256
- शिवकोष जीवकलाक्षागुग्गुलुपालाशपर्पटेष्वपि हिङ्गुनि । जीविका जीवनीयायां जीवकः प्रियसर्जयोः ॥ २८ ॥ Śivakoṣa 1.3.28
- शब्दरत्नावली रमणमार्गणो याचके बाणे क्लीबमन्वेषणार्थयोः । यन्त्रणं स्यान्नियमने बन्धने रक्षणेऽपि च ॥ रवणः शब्दने तीक्ष्णे भण्डके चञ्चलेऽपि च । रमणं पटुमूले स्यान्नार्यां स्त्री स्यात्प्रिये पुमान् ॥ रोषणः क्रोधने हेमघर्षणाश्मनि पारदे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.57
- शब्दरत्नावली कान्तकान्तिः शोभेच्छयोः स्त्री तु क्रतुर्यज्ञे मुनौ पुमान् । कान्ता प्रियङ्गौ नार्यां स्त्री प्रिये ना शोभने त्रिषु ॥ लोहं च चन्द्रसूर्ययोः पर्यायान्तशिलासु ना । क्षितिः क्षये निवासे च पृथिवी कालभेदयोः ॥ कीर्तिः प्रसादे यशसि शब्दे दीप्तौ च योषिति । कुन्तो गर्वधुकायां स्यात्पुमान् प्रासायुधेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.8
- शब्दरत्नावली इनअग्निश्चिताख्यकोषध्यां वीतिहोत्रे भवेत्पुमान् । अन्नं भक्ते च भुक्ते स्यादिनः सूर्ये नृपे प्रिये । उन्नञ्च सुरते क्लिन्ने कृत्स्नं सर्वाम्बुकुक्षिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.2
- शब्दरत्नावली जीवञ्जीवजीवञ्जीवः पक्षिभेदे प्रियवृक्षभिदोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.38
- तन्त्राभिधान डडः स्मृतिर्दारुको नन्दिरूपिणी योगिनी प्रियः । ----------------------------------- कौमारी शङ्करस्त्रासस्त्रिवक्त्रो(क्रो) नदको ध्वनिः ॥ ९५ ॥ Tantrābhidhāna 2.30.95
- तन्त्राभिधान णणो निर्गुणो रतिज्ञानं जृ(ज)म्भणः पक्षिवाहनः । जया शम्भुर्नरकजित् निष्कला योगिनी प्रियः ॥ १०० ॥ Tantrābhidhāna 2.32.100
- तन्त्राभिधान धधिषणा धा(ध)रणा(णी) चिन्ता(त्रा) नेत्रयुग्मं प्रियो मतिः । पीतवासास्त्रिवर्णा च धाता धर्मप्लवङ्गमः ॥ ११४ ॥ Tantrābhidhāna 2.36.114
- तन्त्राभिधान फउमा विहङ्गमः कालः कुब्जिनी प्रिय-पावकौ । प्रलयाग्निर्नीलपादोऽक्षरः पशुपतिः शशी ॥ १२६ ॥ Tantrābhidhāna 2.39.126
- तन्त्राभिधान बक्लेदिनी तापिनी भूमिः सुगमिन्द्रो बलिः प्रियः । सुरभिर्मुख-विष्णू च संहारो वसुधाधिपः ॥ १३० ॥ Tantrābhidhāna 2.40.130
- तन्त्राभिधान षलम्बोदरो यमोऽजेशः कामधुक् काम(ल)धूमकः । सुश्रीरुष्मा वृषो लज्जा मरुद्भक्ष्यः प्रियः शिवः ॥ १५७ ॥ Tantrābhidhāna 2.48.157
- त्रिकाण्डशेष इष्टकाके निम्बे च लशुने गर्त्ते कूपे खलेऽवटः । अत्यर्थक्षौमयोरट्टः कृताविष्टं प्रिये त्रिषु ॥ ९१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.91
- त्रिकाण्डशेष कान्तऐरावतो नागरङ्गेऽप्यथ कान्तिर्द्युतीच्छयोः । किरातौ म्लेच्छभूनिम्बौ कान्तस्तु प्रियरम्ययोः ॥ १५३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.153
- वैजयन्ती प्राणनाथनीचे व्रीहाविन्द्रनीले प्राणनाथो यमे प्रिये । पुण्डरीकं सितच्छत्रे कुष्ठभेदे सितांबुजे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.5.16