कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

पेशल

peśalaवि · adj.

In 16 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.50 · p. 19
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 न्द (wrong syllable)
यद्भविष्यविदैवपरविआलस्यविशीतकविअलसविमन्दवितुन्दपरिमृजविअनुष्णविदक्षविपेशलविपटुविउष्णविउष्णकविसूत्थानविचतुरवितत्परविआसक्तविप्रवणविप्रह्वविप्रसितविपरायणवि
genderविadj.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1445 · p. 55
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
चारुविहारिविरुचिरविमनोहरविवल्गुविकान्तविअभिरामविबन्धुरविवामविरुच्यविसुषमविशोभनविमञ्जुविमञ्जुलविमनोरमविसाधुविरम्यविमनोज्ञविपेशलविहृद्यविसुन्दरविकाम्यविकम्रविकमनीयविसौम्यविमधुरविप्रियवि
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह शूद्रवर्गः Amarakośa 2.10.32
दक्षे तु चतुरपेशलपटवः सूत्थान उष्णश्च ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
दक्षपुंचतुरपुंपेशलपुंपटुपुंसूत्थानपुंउष्णपुं
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.689 · p. 79
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राग्र्यविप्राग्रहरविप्रवेकविवर्यविवरेण्यविवरविश्रेष्ठविप्रेष्ठविअनुत्तमविमधुरविमञ्जुविप्रियविमञ्जुलविहृद्यविहारिन्विमनोहरविरुचिरविकान्तविसुन्दरविसौम्यविसाधुविवल्गुविचारुविसुषमविवामविशुभविपेशलवि
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव शूद्रादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.8.34 · p. 205
सूत्थान उष्णश्चतुरः पेशलः पेसलः पटुः ।चण्डालोऽपि च चाण्डालः श्वपाचः श्वपचः श्वपक् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
सूत्थानविउष्णविचतुरविपेशलविपेसलविपटुविचण्डालपुंचाण्डालपुंश्वपाचपुंश्वपचपुंश्वपच्पुं
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.100 · p. 225
सुन्दरं रुचिरं चारु कान्तं वल्गु च पेशलम् ।अभिरामं रामवामे मञ्जुलं मञ्जु पेसलम् ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
सुन्दरविरुचिरविचारुविकान्तविवल्गुविपेशलविअभिरामविरामविवामविमञ्जुलविमञ्जुविपेसलवि
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.33 · p. 4
मन्दस्तु तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ।दक्षे तु चतुर-पेशल-पटूष्णकोष्णा धृषुश्च सूत्थानः ॥ ३३ ॥
गीतिःmetre not read in every line
मन्दवितुन्दपरिमृजविआलस्यविशीतकविअलसविअनुष्णविदक्षविचतुरविपेशलविपटुविउष्णविकोष्णविधृषुविसूत्थानवि
genderविadj.
नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 155 · p. 75
कठोरं कठिनं स्तब्धं कर्कशं परुषं दृढम् ।अश्लीलं काहलं फल्गु कोमलं मृदु पेशलम् ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
कठोरविकठिनविस्तब्धविकर्कशविपरुषविदृढविअश्लीलविकाहलविफल्गुविकोमलविमृदुविपेशलवि
genderविadj.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.332 · p. 93
मनोहरमनोज्ञे तु रुचिरं मञ्जुमञ्जुले ।कान्तं वल्गु प्रियं रुच्यं शोभनं चारुपेशले ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्
मनोहरविमनोज्ञविरुचिरविमञ्जुविमञ्जुलविकान्तविवल्गुविप्रियविरुच्यविशोभनविचारुविपेशलवि
genderविadj.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.49 · p. 107
यद्भविष्यस्तथा दैवपरो दैवमतिर्मतः ।चतुरः पेशलो दक्षः पटूष्णावुष्णकोऽपि च ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
यद्भविष्यपुंदैवपरपुंदैवमतिपुंचतुरपुंपेशलपुंदक्षपुंपटुपुंउष्णपुंउष्णकपुं
genderपुंmasc.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.589 · p. 102
आलस्यः शीतकोऽनुष्णश्चतुरे पेशलः स्मृतः ।पटुः सूत्थान उष्णश्च चतुरो दक्ष एव च ॥ ५८९ ॥
अनुष्टुप्
आलस्यपुंशीतकपुंअनुष्णपुंपेशलपुंपटुपुंसूत्थानपुंउष्णपुंचतुरपुंदक्षपुं
genderपुंmasc.
शब्दचन्द्रिका Śabdacandrikā · वामनभट्टबाण भूम्यधिकारस्तृतीयस्सर्गः Śabdacandrikā 3.24 · p. 40
महेन्द्रनीलरत्नं तु पारावत इतीर्यते ।पक्षिकं पेशलं गाढं गारुत्मतमितीर्यते ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
महेन्द्रनीलरत्नक्लीपारावतपुंपक्षिकक्लीपेशलक्लीगाढक्लीगारुत्मतक्ली
genderक्लीneut.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.96 · p. 44
सुन्दरं रुचिरं रुच्यं xxxx मनोहरम् ।मनोज्ञं मञ्जुलं मञ्जु पेशलं वल्गु बन्धुरम् ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: xxxx
सुन्दरविरुचिरविरुच्यविमनोहरविमनोज्ञविमञ्जुलविमञ्जुविपेशलविवल्गुविबन्धुरवि
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.570 · p. 73
दक्षस्तु पेशलः पटुः ॥ ५७० ॥
metre not recognised
दक्षपुंपेशलपुंपटुपुं
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2625 · p. 423
रुचिरं चारु रुच्यं च लडहं हारि वल्गु च ।रमणीयं तथा सौम्यं पेशलं साधु बन्धुरम् ॥ २६२५ ॥
अनुष्टुप्
रुचिरविचारुविरुच्यविलडहविहारिन्विवल्गुविरमणीयविसौम्यविपेशलविसाधुविबन्धुरवि
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश शूद्रवर्गप्रक्लाशः Śabdaratnāvalī 3.8.28 · p. 155
चतुरः पेशलो दक्षः सूत्थानः पटुरुष्णकः ।अथ चण्डालमातङ्गप्लवान्तवासिपुक्कसाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
चतुरविपेशलविदक्षविसूत्थानविपटुविउष्णकविचण्डालपुंमातङ्गपुंप्लवपुंअन्तवासिन्पुंपुक्कसपुं
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.3 · p. 163
मनोज्ञं मञ्जुलं चारु बन्धूरमपि वन्धुरम् ।पेशलं पेमलं वामं सुषमञ्च मनोहरम् ॥
अनुष्टुप्
मनोज्ञविमञ्जुलविचारुविबन्धूरविवन्धुरविपेशलविपेमलविवामविसुषमविमनोहरवि
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1572 · p. 190
कुशलप्रवीणकृतमुखशिक्षितकृतकर्मनिपुणनिष्णाताः ।पटुचतुरदक्षपेशलवैज्ञानिकविज्ञसुकलसूत्थानाः ॥ १५७२ ॥
गीतिः
कुशलविप्रवीणविकृतमुखविशिक्षितविकृतकर्मन्विनिपुणविनिष्णातविपटुविचतुरविदक्षविपेशलविवैज्ञानिकविविज्ञविसुकलविसूत्थानवि
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.54 · p. 205
वैरंगिको विरागार्ह उत्पश्यः पुनरुन्मुखः ।चतुरः पेशलो दक्षः सूत्थानः पटुरुष्णकः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
वैरंगिकविविरागार्हविउत्पश्यविउन्मुखविचतुरविपेशलविदक्षविसूत्थानविपटुविउष्णकवि
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.137 · p. 212
अतिरिक्तोऽतिशयितो दृढः समधिकोऽधिकम् ।चतुरं पेशलं दक्षं कटु तूल्बणमुत्कटम् ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
अतिरिक्तविअतिशयितविदृढविसमधिकविअधिकविचतुरविपेशलविदक्षविकटुविउल्बणविउत्कटवि
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.205
करालो दन्तुरे तुङ्गे चारौ दक्षे च पेशलः ॥ २०५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsचारुदक्ष
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास लपादः Dharaṇikośa 27.1.6 · p. 188
पेशलं चतुरे चारौ पुद्गलो वपुरात्मनोः ।कल्लोलौ रिपूल्लोलौ सरलौ वृद्धपापकौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 क (syllables merged)
meaningsचतुरचारु
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ लान्ताः Koṣakalpataru 6.28.33 · p. 349
स्यात्कामलो निर्जलदेशवाची ।कम्रेऽपि भेद्ये कुसुमाकरे ना ।रम्ये च दक्षे त्रिषु पेशलः स्या-द्गोकीलो ना मुसले हलेऽपि ॥ ३३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा
meaningsरम्यदक्ष
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.42 · p. 44
खण्डेऽप्याह प्रार्दितं तु हतयाचितयोरपि ।अभियुक्ते पेशलस्तु चारौ दक्षे च कीर्तितः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअभियुक्तचारुदक्ष
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश लान्ताः Śabdaratnāvalī 7.28.79 · p. 282
शिंशपायां स्त्रियामेव विजिले पिच्छिलं त्रिषु ।पुङ्गलः सुन्दराकारे त्रिष्वात्मदेहयोः पुमान् ॥पेशलं रुचिरे धूर्ते चतुरेऽपि च वाच्यवत् ।बहुलः कृष्णपक्षाग्न्योर्वाच्यवद्भूरिकृष्णयोः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्म (wrong syllable)
meaningsरुचिरधूर्तचतुर
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.19 · p. 255
पिण्डितौ घनसंख्यातौ प्रसिद्धौ ख्यातभूषितौ ।पेशलौ चारुचतुरौ पूर्णश्रेष्ठौ तु पुष्कलौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsचारुचतुर

पेशल as a meaning in nānārtha verses