आद्य

ādyaवि · adj.

In 14 kośas: 11 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1459 · p. 55

एकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न (wrong syllable)

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.80

पुंस्यादिः पूर्वपौरस्त्यप्रथमाद्या अथास्त्रियाम् ॥ ८० ॥

अनुष्टुप्

आदिपुं पूर्ववि पौरस्त्यवि प्रथमवि आद्यवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.775 · p. 89

आद्यमादिममन्त्यं स्यादन्तिमं चाग्र्यमग्रिमम् ।मध्यमं मध्यमीयं च मध्यन्दिनमुदाहृतम् ॥ ७७५ ॥

अनुष्टुप्

आद्यवि आदिमवि अन्त्यवि अन्तिमवि अग्र्यवि अग्रिमवि मध्यमवि मध्यमीयवि मध्यन्दिनवि

genderविadj.

गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त राशिसञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 4.40 · p. 3

प्रथमंतनुश्च मूर्त्तिराद्यं देहशरीरकम् ।द्रविणं धनं द्वितीयं च द्रव्यं चसमर्थं विधिः ॥ ४० ॥

metre not recognised

तनुस्त्री मूर्त्तिस्त्री आद्यक्ली देहपुं शरीरकक्ली द्रविणक्ली धनक्ली द्रव्यक्ली स्वक्ली अर्थपुं विधिपुं

genderक्लीneut.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.95 · p. 21

पुंस्यादि-पूर्व-पौरस्त्य-प्रथमे चाद्य आदिमः ।अग्रं च मध्यमीयं तु मध्यमं माध्यमं तथा ॥ ९५ ॥

अनुष्टुप्

आदिपुं पूर्ववि पौरस्त्यवि प्रथमवि आद्यवि आदिमवि अग्रक्ली मध्यमीयवि मध्यमवि माध्यमवि

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 114 · p. 57

वर्षीयान् वृषभो ज्यायान् पुरुराद्यः प्रजापतिः ।ऐक्ष्वाकुः(कः) काश्यपो ब्रह्मा गौतमो नाभिजोऽग्रजः ॥ ११४ ॥

अनुष्टुप्

वर्षीयस्पुं वृषभपुं ज्यायस्पुं पुरुपुं आद्यपुं प्रजापतिपुं ऐक्ष्वाकुपुं ऐक्ष्वाकपुं काश्यपपुं ब्रह्मन्पुं गौतमपुं नाभिजपुं अग्रजपुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.99 · p. 44

पौरस्त्यः प्रथमः पूर्व आदिराद्यादिमोऽग्रिमः ।जघन्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च पाश्चात्त्यश्चरमोऽन्तिमः ॥ ९९ ॥

अनुष्टुप्

पौरस्त्यवि प्रथमवि पूर्ववि आदिवि आद्यवि आदिमवि अग्रिमवि जघन्यवि पश्चिमवि अन्त्यवि पाश्चात्त्यवि चरमवि अन्तिमवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2652 · p. 428

आद्यमादिममादिश्च पौरस्त्यं प्रथमं पुनः ।पूर्वमग्रं तथा प्राक् च वाक्ये प्रथमवाचकः ॥ २६५२ ॥

अनुष्टुप्

आद्यवि आदिमवि आदिवि पौरस्त्यवि प्रथमवि पूर्ववि अग्रवि प्राक्अ

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.55 · p. 254

एकात्सर्गागा-ऽयन-ताना-ऽग्राण्ययनगतं तथा ।एकाग्रं, पूर्वे त्वाद्या-ऽऽदी आदिमं प्रग्रमग्रवत् ॥ ५५ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण्यय (syllable split); pāda 3, syllable 5 र्वे (wrong syllable)

एकसर्गवि एकागवि एकायनवि एकतानवि एकाग्रवि एकायनगतवि आद्यवि आदिवि आदिमवि प्रग्रवि अग्रवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1679 · p. 201

आदिराद्योऽग्रिमः पूर्वः पौरस्त्यः प्रथमादिमौ ।अन्तो जघन्यः पाश्चात्यश्चरमोऽन्त्योऽन्तिमोऽपरः ॥ १६७९ ॥

अनुष्टुप्

आदिवि आद्यवि अग्रिमवि पूर्ववि पौरस्त्यवि प्रथमवि आदिमवि अन्तवि जघन्यवि पाश्छात्यवि चरमवि अन्त्यवि अन्तिमवि अपरवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.76 · p. 207

जघन्यं तु कुपूयं स्यादसारं लघु फल्गु च ।पुंस्यादिराद्यपौरस्त्यप्रथमप्रमुखादिमाः ॥ ७६ ॥

अनुष्टुप्

जघन्यवि कुपूयवि असारवि लघुवि फल्गुवि आदिपुं आद्यवि पौरस्त्यवि प्रथमवि प्रमुखवि आदिमवि

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.69 · p. 48

आर्द्रा स्त्री रुद्रनक्षत्रे तद्युक्ते कालमात्रके ।क्लिन्ने तु स्यात् त्रिराद्यं तु त्रिषु पूर्वप्रधानयोः ॥ ६९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsपूर्व प्रधान

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.70 · p. 49

अदनीयेऽपि ना तु स्याद् विरिञ्चेऽथामवाक् त्रिषु ।अपक्वे ना तु रोगेऽथो आयस्त्रिष्वययोगिनि ॥ ७० ॥

अनुष्टुप्

meaningsअदनीय विरिञ्च

doubtful

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.4.2 · p. 228

अन्यौ विभिन्नासदृशावार्यः साधुकुलीनयोः ।आद्यमादिभवे भक्ष्येऽप्युत्पत्तिरहितेऽप्यृजुः ॥ २ ॥

अनुष्टुप्

meaningsआदिभव भक्ष्य उत्पत्तिरहित

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.7 · p. 230

अस्त्र आस्रश्च पुंलिंगौ क्लेशे क्ली रुधिरेऽश्रुणि ।आद्यो मुख्ये धातृपूर्वेष्वामोऽपक्वेऽपि रुज्यपि ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमुख्य धातृ पूर्व

आद्य as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् प्रथमसूक्ष्ममध्यात्ममप्याद्ये प्रधाने प्रथमस्त्रिषु ॥ १४४ ॥ Amarakośa 3.3.144
नामलिङ्गानुशासनम् मूलशोणितेऽम्भसि कीलालं मूलमाद्ये शिफाभयोः ॥ २०० ॥ Amarakośa 3.3.200
धरणिकोश मूलमूलमाद्यान्तिकशिफासूक्ता मूला तु तारका । तूलः पिचुः ब्रह्मदारु तूलं तूली सुखासनम् ॥ Dharaṇikośa 27.2.7
कोषकल्पतरु अग्रक्रूरेऽन्यवत्स्यात्कुटिलेऽप्यथाग्र- मालम्बने स्यान्निकरेऽधिके च । प्रान्ते पुरस्तादुपरि प्रधाने- ऽप्याद्ये तथा[48a]र्द्धे च पलप्रमाणे ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.43
कोषकल्पतरु पूर्वप्रागाद्ययोरन्यवदेव पूर्वः स पूर्वजे पुंसि वहौ च वां नः (?) । कण्वो मुनौ ना कुकृतेऽन्तिमे स्या- त्किण्वं सुराबीजकपापयोश्च ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.29.1
कोषकल्पतरु अहिविपुले त्र्यादिकसंख्यार्थको बहुः स्याद्विशेष्यघ्नः । वृत्रासुरेऽहिराद्ये वप्रे द्वंद्वे तु सर्पे स्यात् ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.32.42
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रथमप्रस्तुता प्रकृते तु त्रि प्रथमं तु त्रिषु स्मृतम् । आद्यप्रधानयोः स्त्री तु प्रथमा प्रतिपत्तिथौ ॥ १११२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1112
शब्दरत्नावली मुखभवेत् प्रेङ्खा हयगतौ समनाटहयोरपि (?) । मुखमाद्यप्रधानास्यशब्दनाटकसन्धिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.3
शब्दरत्नावली प्रमुखप्रमुखः श्रेष्ठ आद्ये च त्रिषु मान्यसमूहयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.11
शब्दरत्नावली घृतगुप्तन्तु रक्षिते गूढे सङ्गतेऽप्यभिधेयतत् । घातः प्रहारे कान्ते स्यात्तालावस्थान इत्यपि । घृतं नीले क्लीबमाद्ये दीप्तिसेचनयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.12
शब्दरत्नावली पूर्वडिम्बो वारिप्लवप्लीहाफुस्फुसाण्डभयस्वने । दर्वी सर्पफणायान्तु खजाकायामपि स्त्रियाम् । पूर्वस्तु पूर्वजे पुंसि पूर्वं प्रागादपयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.5
शब्दरत्नावली प्रथमनैगमो नागरे पुंसि वणिज्युपनिषद्यपि । प्रथमस्तु भवेदाद्ये प्रधानेऽप्यभिधेयवत् ॥ प्रतिमाऽनुकृतौ कुम्भिदन्तवन्धेऽपि च स्त्रियाम् । पञ्चमो रागभेदे स्यात्स्वरभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.38
शब्दरत्नावली मूलमालः क्षेत्रजातिभिदोर्माला पृक्कास्रजोरपि । मूलमाद्ये शिफायाञ्च निकटेभेतु नास्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.32
शब्दरत्नाकर प्रभवआद्योपलब्धिस्थाने च मूले च प्रभवोऽम्भसाम् । पुलकः कृमिरोमाञ्चहीररत्नास्त्रराजिषु ॥ २१२५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2125