वृषभ
vṛṣabhaपुं · masc.In 22 kośas: 30 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 26 as a meaning of another word.
ऋषभो वृषभः श्रेयाञ्श्रेयांसः स्यादनन्तजिदनन्तः ।
आर्या
genderपुंmasc.
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्रिष्वाशितङ्गवीनं तद्गावो यत्राशिताः पुरा ।उक्षा भद्रो बलीवर्द ऋषभो वृषभो वृषः ॥ ५९ ॥अनड्वान्सौरभेयो गौरुक्ष्णां संहतिरौक्षकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्षानड्वान्वलीवर्दः ककुद्मान्वृषभो वृषः ।ऋषभः सौरभेयो गौर्वाडवेयोऽथ शाक्वरः ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माहेयी वञ्जुला तम्पा रोहिणी वृषवल्लभा ।वृषस्तु वृषभः शृङ्गी वाहो गोरक्षधूर्तिलः ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षुत् क्षुधा तृट् तृषा तर्षो जमनं जेमनं भवेत् ।ऋषभो वृषभः शण्ढः शण्डः षण्डश्च दृश्यते ॥ २३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृष्ठोदया कर्किधन्वी नक्राजवृषभं स्मृतम् ।अन्ये शीर्षोदया ज्ञेया मीनः स्यादुभयोदयः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री त्रिष्वाशितं गव्यं गावो यत्राशिताः पुरा ।गवीनं चाथ वृषभः शाक्करो गोवृषो वृषः ॥ ४३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिंहशार्दूलवृषभपुण्डरीकवृषा अपि ।वराहधुर्यधौरेयाः सपर्यायाः क्रमादमी ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मेषः क्रियोऽथ वृषभस्तावुरिनामाथ जितुमकं मिथुनम् ।कर्क-कुलीरौ लेयः सिंहः कन्या तु पार्थो[थो]नः ॥ १०७ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
ह्रस्वाङ्गः प्राणदः श्रेयान्दीर्घायुः स्वरदः शमी ।ऋषभो वृषभः शृङ्गी ककुद्मान्पृषतीपतिः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषः ककुद्मानृषभोऽप्यनड्वान्स्याद्वाडवेयो वृषभश्च भद्रः ।गौः सौरभेयो वहतुश्च धाको-ऽप्युक्षा बलीवर्द इहापि शक्वा ॥ २८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
वारुणी तस्करा स्नायुः काकतुण्डफला च सा ।पाषाणभेदे वृषभः शिलाभिच्चित्रपर्णकः ॥ २६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रजताद्रिश्च कैलासो हराद्रिर्महिषश्च सः ।वेङ्कटो वृषभः सिंहः केसरः केशवप्रियः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाक्वरो बाडबेयश्च वर्षभेयश्च वर्धकः ।ककुदी गोवृषो घोषः ककुद्मान्वृषभो वृषः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्षीयान् वृषभो ज्यायान् पुरुराद्यः प्रजापतिः ।ऐक्ष्वाकुः(कः) काश्यपो ब्रह्मा गौतमो नाभिजोऽग्रजः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्दभः शङ्कुकर्णश्च चक्रीवान् चिरमेह्यपि ।खररासभवालेया वृषे तु वृषभर्षभौ ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्षा वृषो बलीवर्द्दो वृषभो गौर्विषाणभृत् ।धेनुर्गौः सुरभिर्गृष्टिर्वत्सकस्तर्णकोऽर्णकः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अयनं सरणिः पथ्या रथ्या वीथी च संचरः ।उक्षा गौर्वृषभोऽनड्वान्भद्रः शार्करशर्करौ ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषभो वारणो वाजी कपिः क्रौञ्चाऽब्जस्वस्तिकाः ।चन्द्रमाः मकराङ्कः श्रीवत्सः खड्गी च सैरिभः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ब्ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ऋषभो वृषभोऽनड्वान् भद्रो बलीवर्दो वृषः ।शक्करः शाक्वर उक्षा सौरभेयश्च शाङ्करः ॥ २२६९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
गोमान् गोमी गोपतौ तद्व्रजे गोधनगोकुले ।स्यादाशितं गवीनं तत् तृप्तिस्थानं गवां पुरा ॥गोवृषो वृषभः शृङ्गी वलीवर्दर्षभौ वृषः ।उक्षाऽनड्वान् सौरभेयः ककुद्मान् भद्र इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषभर्षभौ नाभेये, शंभवे संभवोऽपि च ।एकादशजिने श्रेयान्, श्रेयांसो, द्वादशार्हति ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भौ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वृषे वृषक-वृषभावाटरूषोऽटरूषकः ।अटरुषोऽटरुषक आटरूषो अटाद्रुषः ॥ १५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ष (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 रु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शाङ्करश्च वृषा नान्तो वृषोऽपि वृषभर्षभौ ।शण्डे षण्डोऽपीड्वरः स्यादित्वरः विद्धनासिके ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विप्रतिसारो विप्रतीसारोऽथ सुकृते वृषः ।वृषभो धर्मधरीमा नान्तो धर्मोऽथ दिष्टके ॥ ७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
व्याप्यं कुष्ठं पारिभाव्यमुत्पलं व्याधिरित्यपि ।वृषा तु वृषभः शृङ्गी पालक्यां कुन्दकुन्दुरू ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषभस्तु बलीवर्दः पुंगवो वृषभो वृषः ।उक्षा भद्रः ककुद्मान् गौः सौरभेयश्च शाक्वरः ॥ ७५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रजताद्रिस्तु कैलासो हराद्रिर्महितश्च सः ।वेंकटो वृषभः सिंहः केसरः केशवप्रियः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषाणी वृषभः शृंगी वाहो गौरक्षधूर्तिलः ।उक्षा गौर्वृषलोऽनड्वान्वाह्यः स्कन्धवहो वही ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषभ as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वृषशुक्रले मूषिके श्रेष्ठे सुकृते वृषभे वृषः ॥ २२१ ॥ Amarakośa 3.3.221
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) भद्रशाखायामपि परिधिर्वसतिर्जैनाश्रमेऽपि निर्दिष्टा । अन्वेषणेऽपि मार्गो भद्रो वृषभे वके ध्वाङ्क्षः ॥ ८०७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.807
- धरणिकोश भद्रभद्रं मुस्तकसाधुनोः सुतसुखश्रेष्ठेषु भद्रा पुन- र्गम्भारीजघनेफलासुरसरिद्रास्नार्धचन्द्रासु च । भद्रो मेरुकदम्बके च वृषभे भद्रस्तथा खञ्जने भद्रः कुञ्जरजातिभेदकरणे भद्रं स्मृतं मङ्गलम् ॥ Dharaṇikośa 26.3.2
- कोषकल्पतरु गोगौरर्वनाकक्रतुभेदरश्मि- दृग्धेनुलोमाशनिनीरभूषु । दिग्बाणवाणीवृषभेषु गस्तु गणेशगन्धर्वकगातृषु स्यात् ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.3.90
- कोषकल्पतरु भद्रभद्रो हरे स्याद्वृषभे च मेरु- कदम्बके वारणजातिभेदे । स्याद्रामदूतेऽपि च खञ्जरीटे श्रेष्ठे तु साधुन्यपि वाच्यलिङ्गः ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.45
- कोषकल्पतरु पुंगवशृङ्गारलाक्षारसविस्तरेषु नवच्छदे स्याद्विटपे बले च । पलायने विद्रव एष बुद्धौ स्यात्पुंगवो ना वृषभेऽन्यवत्तु ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.29.17
- कोषकल्पतरु वक्षस्वक्षो हृदि स्याद्वृषभे तु पुंसि नोधा मुनौ स्तव्यगतोऽन्यवच्च । योगः समाधौ समये तथान्त्ये रोकोऽस्त्रियां नावि तरित्रयेऽपि ( ? ) ॥ Koṣakalpataru 6.31.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृषन्वृषा तु वृषभे शक्रे श्रेष्ठे पुंसि तुरङ्गमे । छन्दोभेदे निदानोक्तेऽप्यष्टपञ्चाशदक्षरे ॥ ११४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.114
- नानार्थार्णवसंक्षेप शृङ्गिन्भेषजे वृषभेऽश्वे च यस्य शृङ्गपदे भवेत् । मांसबुद्बुद उक्ता तु शृङ्गिणी सुरभौ स्त्रियाम् ॥ १४१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1414
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऋषभऋषभो वृषभे कर्णरन्ध्रे नक्रस्य पुच्छके । स्वराणामपि सप्तानां षड्जादीनां क्वचित् स्वरे ॥ २८४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.284
- नानार्थार्णवसंक्षेप ककुद्मत्ककुद्मान् वृषभे पुंसि षण्डसंज्ञे च गोपतौ । ककुद्मती तु श्रोण्यां स्त्री कण्टको तु पुमानयम् ॥ ४२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.427
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुतपकुतपः सूर्यवह्न्योर्ना वृषभेऽप्यतिथावपि । भागिनेये द्वे तु विप्रे पुन्नपुंसकयोः पुनः ॥ ४९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.494
- नानार्थार्णवसंक्षेप दुर्धरदुर्धरस्तु नृलिङ्गः स्याद् वृषभाह्वयभेषजे । भेद्यलिङ्गं तु दुर्वारे दुर्भरे च प्रकीर्तितम् ॥ ९४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.945
- नानार्थार्णवसंक्षेप धवलअष्टानामेकलेख्ये स्याद् धवलस्तु नृलिङ्गकः । वृषभे श्वेतवर्णे च त्रिस्तु श्रेष्ठेऽपि सुन्दरे ॥ ९६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.969
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोहितरोचत्यर्थे रोचयतेः पुनरर्थे न ना मता । रोचना रोहितस्तु स्याद् वृषभे रक्तवर्णके ॥ १५३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1530
- नानार्थार्णवसंक्षेप विषाणिन्विपाकवति ना तु स्याद् विषाणी वृषभे गजे । विषाणवति तु त्रि स्याद् विषयी तु महीपतौ ॥ १७३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1732
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृषलपुमांस्त्रिषु तु वीरस्य हन्तरि स्यादथ द्वयोः । वृषलो (द्वे ? ऽश्वे) भवेच्छूद्रे वृषभे तु पुमांस्त्रि तु ॥ १७३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1738
- नानार्थार्णवसंक्षेप शाकरवृषभे शक्वरीसंज्ञच्छन्दसि त्वेतदीरितम् । क्ली त्रिस्तु शक्वरीयोगिन्यथ स्याच्छाम्बरं त्रिषु ॥ १८१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1819
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाडबेयवालैः कार्यस्य वस्त्रस्य यः कर्ता तत्र कीर्तितः । वाडबेयस्तु वृषभे पुमान् स्यादश्विनोरपि ॥ ५५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.552
- नानार्थार्णवसंक्षेप सौरभेयगन्धद्रव्ये गन्धकाख्ये वातौ तु स्यान पुमानसौ । सौरभेयस्तु वृषभे ना स्त्री तु सुरभावियम् ॥ ६८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.689
- परमानन्दीयनाममाला ऋषभकक्षो भल्लूकवाच्यार्थे स्यादृषिर्मुनिवेदयोः । ऋतुर्वसन्ते स्त्रीपुष्पयृषभो वृषभे मतः ॥ ७८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.4.78
- शब्दरत्नावली गोगौ पुंसि वृषभे रश्मौ कुलिशे त्रिदिवेऽपि च । स्त्रियां गवीषु दृग्-वाग्-भूदिक्षु वारिणि भूम्नि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.1
- शब्दरत्नावली दक्षतृषा कामसुतावाञ्छापिपासास्वपि च स्त्रियाम् । पिपासितस्य वाञ्छायामपि तृट् सैव कीर्त्यते ॥ दक्षः पटौ ताम्रचूडे महेशे च प्रजापतौ । वृषभे वृक्षभेदे स्याद्दक्षा स्त्री चतुराभुवोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.8
- शब्दरत्नाकर वृषविश्वं जगति सर्वस्मिन् त्रिषु शुण्ठ्यामसौ न ना । मूषिके शुनके श्रेष्ठे वृषभे सुकृते वृषः ॥ २००२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2002
- शब्दरत्नाकर गोपतिगणिका करिणी वेश्या यूथिका कूटकारिका । गोपतिर्वृषभे प्राज्ञे सूर्ये भूभृति वज्रिणि ॥ २०८५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2085
- त्रिकाण्डशेष ऋषभआरम्भे उद्यमे दर्पे कामे ब्रह्मणि चाऽत्मभूः । ऋषभौ श्रेष्ठवृषभौ करभोऽधःकरोष्ट्रयोः ॥ २८४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.284