वाणी
vāṇīस्त्री · fem.In 20 kośas: 24 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.
ब्राह्मी तु भारती भाषा गीर्वाग्वाणी सरस्वती ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वाग्वाणी भारती भाषा गौर्गीर्ब्राह्मी सरस्वती ।ओङ्कारः प्रणवः प्रोक्तस्त्रयो वेदास्त्रयी स्मृताः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वाणी केका शिखा चूडा चन्द्रको मेचकः स्मृतः ।प्रचलाकः शिखण्डश्च कलापो वर्ह उच्यते ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ब्राह्मी तु भारती भाषा गीर्वाग्वाणी सरस्वती ।ब्रह्मकैवर्तनी वाक्या वाकोवाक्यस्वरूपिणी ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कला वाणी महाविद्या मन्त्ररूपा महेश्वरी ।ब्राह्मी तु भारती भाषा गीर्वाग्वाणी सरस्वती ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लिड्गीर्भाषा वाणिगाथे जिह्वा वाणी द्वयोः पुमान् ।घोषः स्वरः स्वनोऽपि स्याद्गणो धेनाऽपि कारिका ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ब्राह्मी भाषा ब्राह्मणी गौर्गिरा गीर्-वाणी वाचा वाक्सरस्वत्यपीडा ।भारत्युक्ता शारदा शब्ददेवीभेद्याधीनं वाङ्मयं तद्विकारे ॥ ५५ ॥
शालिनी
genderस्त्रीfem.
क्षिपणिर्धारणी तूर्णा तिलपर्णी च सारणी ।वारुणी काकिणी वाणी वणीः शिखरिणी तथा ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बल्वजादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । बहुत्वं चैषां सदैव । इमे बल्वजाः शष्पाः । इमे लाजा भ्रष्टधान्यानि । असवः प्राणाः । एते शब्दाः नपुंसके भवन्ति । इदं स्थलमरण्यप्रदेशः । शाद्वलं हरिततृणम् । शिबिरं शकटस्थानम् । पृतनाशब्दः स्त्रियां भवति । इयं पृतना सेना ।ईर्ष्या रुचिः स्फुलिङ्गाः शय्या निःश्रेणी कोटिः कुटी वाणी ।पेशी वरूथिनी च स्त्रियां कुथा नाडिका कन्था ॥ ६१ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
अभ्रपुष्पः पत्रमाली वाणी वञ्जुलोऽपि च ।स्यादम्बुवेतसे भीरुर्नादेयी बालभीरुकः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (syllables merged)
genderस्त्रीfem.
शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सरस्वती श्रुतदेवी ब्राह्मी गौर्गीश्च भारती ।भाषा वाणी तु वाग्वाक्यं व्याहारवचने वचः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
भारती वाचका वाणी गीर्देवी परमेश्वरी ।आजिर्मनोजवो धीरो नारदः कलहाशनः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
देवी सरस्वती ब्राह्मी श्रुतदेवी च भारती ।वाग्गीर्वाणी तथा गौश्च भाषा च वचनं तु वै ॥ ३४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
इरा सरस्वती ब्राह्मी भाषा वाणी च शारदा ।गिरा गीश्च गिरांदेवी गीर्देवी भारतीश्वरी ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कुमारवाही दीप्ताङ्गो विचित्राङ्गो भुजङ्गभुक् ।वाणी केका केकिका स्याच्चन्द्रे चन्द्रक-मेचकौ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
तत्त्रञ्च तन्त्रवापोऽस्त्री तच्छलाका प्रवाणिका ।वाणिक्रियायां वाणिः स्त्री वाणी च व्यूतिरित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नदी सरित् शैवलिनी वाणी गीर्गोश्च वागपि ।वीणा विपञ्ची दिक्ककुप् स्याद्भूर्भूमिरवणि क्षितिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
दैत्येऽसुर आसुरश्च सरस्वत्यां गिरा गिरौ ।वाग्-वाचे वाणि-वाण्यौ च तालव्याद्या च शारदा ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
ब्राह्मी गौर्भारती भाषा वाग्वाणी गीः सरस्वती ।मरीचिरङ्गिरा दक्षः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्षुधा वाणी च वायुस्त्वग् हृद्गतः पुरुषोत्तमः ।यमुना यामुनेयश्च य-कारो मान्तिमः स्मृतः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्धेन्दुः सदाशिवः ॥
genderस्त्रीfem.
पद्मभूः प्राणदो वेधा द्रुघणो नाभिजो विधिः ।वाग्वाणी भारती भाषा गौर्गीर्ब्राह्मी सरस्वती ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शोणः कोकनदच्छवौ निगदितः शोणः समुद्रान्तरंशोणो लोहितघोटकोऽपि च तयोर्भेदे च शोणः स्मृतः ।वाणः स्यादसुरान्तरे कविवरे वाणी च वाग्देवतावाणौ केवलकाण्डयोश्च कथितौ वाणा स्मृता झिण्टिका ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
meaningsवाग्देवता
ज्ञेयं हुडुक्कहिक्कायां वाणी तु गिरि सा स्त्रियाम् ।वाद्यं तु क्लीबमातोद्ये त्रिर्वाद्ये वादनीयके ॥ १२३० ॥
अनुष्टुप्
meaningsगिर्
वाणी as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु गोगौरर्वनाकक्रतुभेदरश्मि- दृग्धेनुलोमाशनिनीरभूषु । दिग्बाणवाणीवृषभेषु गस्तु गणेशगन्धर्वकगातृषु स्यात् ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.3.90
- कोषकल्पतरु इडापात्रे वाजिविभूषणे च तटिनीपात्रेऽथ गोभूबुध- स्त्रीवाणीमखपात्रभित्स्वपि शिरासृष्ट्योरिडेले मते । क्रीडा खेलनहेलयोरथ भवेच्चूडा वलभ्यां शिखा- दोर्भूषास्वथ मौलिमाल्यसरलानुक्रोशमर्दार्तिषु ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.12.80
- कोषकल्पतरु भारतीस्याद्भारतं वृत्तिविभेदवाणी सत्पक्षिणीवाचि तु तत्स्त्रियां स्यात् । दुर्जातमन्त्ये व्यसनेऽथ सम्य- गज्ञातवस्तुन्यथ रस्य( ? )लिङ्गः ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऋच्ऊर्गन्नान्नरसोत्साहबलेषु स्याच्चतुर्ष्वपि । ऋशब्दस्त्वदितौ स्वर्गेऽप्यृग्वाण्यां पद्यमात्रके ॥ ५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप वाच्वाग्वाण्यां गौणवृत्त्या तु शब्दे वक्त्रे च केचन । श्रीरिन्दिरायां शोभायां स्यात् संपत्तिलवङ्गयोः ॥ ६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप गाथाप्राद्यूर्यादिप्रभृतिषु क्रियायुक्तेषु चेष्यते । गाथा तु वाण्यामार्यायां पिङ्गलानुक्तनामसु ॥ ३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.31
- परमानन्दीयनाममाला गीरश्मिवह्न्योश्च सत्याक्षिस्वर्गमातृषु भाषितः । गीश्च वाण्यां दिशाब्राह्म्योर्दुर्गायामथ घो घटे ॥ १४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.14
- परमानन्दीयनाममाला त्विष्त्विट् च वाण्यां प्रभायां च जिगीषाव्यवसाययोः । रुचौ तृट् च मता लोभतृष्णयोस्तुः स्मृतौ पुनः ॥ २३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.23
- परमानन्दीयनाममाला कादम्बरीकादम्बरी सुरा वाणी कोकिला सारिकापि च । कलध्वनिः कलायुक्ते परपुष्टमयूरयोः ॥ १४२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.142
- शब्दरत्नावली भारतीस्याद्भास्वान् भास्करे सूर्ये भारतं ग्रन्थवर्षयोः । भारती वचने वाण्यां पक्षिवृत्तिप्रभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.123
- शब्दरत्नावली सरस्वतीसदागतिर्ना वातार्कमोक्षेषु च सदीश्वरे । सरस्वान्नदभेदेऽब्धौ पुंसि स्याद्रसिकेऽन्यवत् ॥ सरस्वती च वाग्देवीवाणीस्त्रीरत्नगोषु च । सत्यवती व्यासमातृनारदर्च्चीकयोषिति ॥ समुद्रान्ता तु कार्यासीपृक्कादुरालभासु च । समाहितो निर्विवादे प्रतिज्ञातेऽभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.175
- शब्दरत्नावली सनातनीसदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127
- शब्दरत्नावली वारिदेशभेदे पुमानेव पिङ्गलेऽपि च वाच्यवत् । वक्रः शनौ पुटे क्लीबं कुटिलक्रूरयोस्त्रिषु ॥ वारी मतङ्गवन्धन्यां कलस्यामपि च स्त्रियाम् । वारिर्वाणीभ-वन्धन्योः स्त्रियां क्लीबेऽम्बुवालयौः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.36
- शब्दरत्नावली ईश्वरीआशरो राक्षसे पुंसि तथा वैश्वानरेऽपि च । इत्वरी कुलटायां स्त्री पथिकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ ईश्वरः शङ्करे कामे नाट्ये स्वामिनि वाच्यवत् । ईश्वरा चेश्वरी गौर्य्यां लक्ष्मीवाण्यादिशक्तिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.58
- शब्दरत्नावली इलाइला स्याद्बुधनार्याञ्च भूमिवाण्योरपि स्त्रियाम् । ओलः स्याच्छूरणेऽप्यार्द्रे ओलमप्यत्र न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.3
- शब्दरत्नाकर भारतीभरतं नाट्यशास्त्रे स्याद्भरतो मुनिभूभृतोः । भारती तुलसीवाण्योर्भैरवो रुद्रघोरयोः ॥ २१४१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2141
- तन्त्राभिधान ॠॠः क्रोधोऽतिथीशो वाणी वामनः श्रीश्च गोधृती । ऊर्ध्वमुखी निशानाथः पद्ममाला विनष्टधीः ॥ २६ ॥ Tantrābhidhāna 2.9.26
- तन्त्राभिधान ओआप्यायनी चोर्ध्वदन्तो लक्ष्मीर्वाणी सु(मु)खी द्विजः । उद्देश्यदर्शकस्तीव्रः कैलासो वसुधाक्षरः ॥ ४३ ॥ Tantrābhidhāna 2.14.43
- तन्त्राभिधान चचः पुष्करो हली वाणी चात्मशक्तिः सुदर्शनः । चतुर्मुण्डधरो भौमो महिषाचारसम्बिनी ॥ ७२ ॥ Tantrābhidhāna 2.23.72
- तन्त्राभिधान ययो वाणी वसुधा वायुर्विकृतिः पुरुषोत्तमः । युगान्तः श्वसनः शीघ्रं धूम्रार्चिः प्राणिसेवकः ॥ १३९ ॥ Tantrābhidhāna 2.43.139
- तन्त्राभिधान लखड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणी पतिः । शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥ १४९ ॥ Tantrābhidhāna 2.45.149
- तन्त्राभिधान नादअर्द्धमात्रा कला वाणी नादोऽर्द्धेन्दुः सदाशिवः । अनुचर्या तुरीय च विश्वमातृकला परा ॥नादः॥ Tantrābhidhāna 2.52.5
- त्रिकाण्डशेष अनुष्टुभ्स्वर्णारम्भाववष्टम्भौ वाणी छन्दोऽप्यनुष्टुभौ ॥ २८३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.283