अभिधान
abhidhānaक्ली · neut.In 12 kośas: 14 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
बुद्धे तु भगवान् योगी बुधो विज्ञानदेशनः ॥ ७९ ॥महासत्त्वो लोकनाथो बोधिरर्हन्सुननिश्चितः ।गुणाब्धिर्विगतद्वन्द्वो वचने स्यात्तु जल्पितम् ॥ ८० ॥लपितोदितभणिताभिधानगदितानि च ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वार्ता प्रवृत्तिर्वृत्तान्त उदन्तः स्यादथाह्वयः ॥ ७ ॥आख्याह्वे अभिधानं च नामधेयं च नाम च ।हूतिराकारणाह्वानं संहूतिर्बहुभिः कृता ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ह्रादो नादः शब्दः स्वानो ध्वानः स्वरो रवो घोषः ।अभिधानव्याहारोदीरणकथनादयस्तु तद्भेदाः ॥ १३८ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
गोत्रं स्त्रियामभिख्याख्या संज्ञाह्वा ना समाह्वयः ।लक्षणं लक्ष्मणं क्लीबेऽभिधानमभिधा स्त्रियाम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निपानवातायनयोरभिधानखलीनयोः ।भुवनस्य रसोनस्य खलिनस्य ततोऽपि च ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
आख्याभिक्षा(ख्या?)भिधा संज्ञाह्वा गोत्रं नाम चास्त्रियाम् ।शर्माह्वया नामधेयमभिधानं च न स्त्रियाम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
श्राद्धो[232b]त्सेध-कबन्ध-सौध-मधु चान्धं चायुधं चौषधंमौनं मानविमानयानपुलिनापीनोदपानासनम् ।उद्यानं नलिनं खलीनखलिनस्थानाभिधानौदन-ब्रह्मप्रेमसमानजानुनिधनप्रस्फोटनं पक्ष्म च ॥ ५० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
श्राद्धपुंक्लीउत्सेधपुंक्लीकबन्धपुंक्लीसौधपुंक्लीमधुपुंक्लीअन्धपुंक्लीआयुधपुंक्लीऔषधपुंक्लीमौनपुंक्लीमानपुंक्लीविमानपुंक्लीयानपुंक्लीपुलिनपुंक्लीआपीनपुंक्लीउदपानपुंक्लीआसनपुंक्लीउद्यानपुंक्लीनलिनपुंक्लीखलीनपुंक्लीखलिनपुंक्लीस्थानपुंक्लीअभिधानपुंक्लीओदनपुंक्लीब्रह्मन्पुंक्लीप्रेमन्पुंक्लीसमानपुंक्लीजानुपुंक्लीनिधनपुंक्लीप्रस्फोटनपुंक्लीपक्ष्मन्पुंक्ली
genderपुंक्लीm. n.
वातायनाभिधानानुमानानि खलिनं तथा ।खलीनं भवनं चैव रसोनभुवने समे ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अभिधानं नामधेयं नामाख्या आह्वयोऽभिधा ।गोत्रं संज्ञा च संबुद्धिर्हूतिराकरणं हवः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भाषितं भणितं चैव जल्पितं लपितं वचः ।व्याहारश्चाभिधानं स्यादुदितं गदितं तथा ॥ ३४३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वार्ता प्रवृत्तिवृत्तान्त उदन्तः स्यादुदन्तकः ।नामाभिधानमाह्वानं नामधेयञ्च लक्षणम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विरावनादह्रासाः स्युरभिधानाभिधानकम् ।तथा कुहरितञ्चेति शब्दपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दाभिलापौ त्वभिधाऽभिधानं वाचको ध्वनिः ।ह्रासः कुहरितश्चाऽथ मन्मनो गद्गदध्वनौ ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हक्कारामंत्रणाह्वानं सहूतिर्बहुभिः कृता ।अभिधानं नामधेयं नामाख्याह्वाभिधाह्वयः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अभिधान as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु अभिख्यारसाञ्जने नेत्रहितेऽन्यवत्स्या- द्दन्त्यां विशल्याऽग्निशिखागुडूच्योः । एलागता चाथ यशस्यभिख्या तथाभिधाने छविवाचिका च ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.79
- कोषकल्पतरु प्रवरअर्चेय( ? )संतत्यभिधानवाची- श्रेष्टेऽन्यवत्स्याच्छबरस्तु पुंसि । शंभौ च चाण्डालकजातिभेदे क्लीबे तु तोयेऽथ निशाचरे स्यात् ॥ ८८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.88
- नानार्थार्णवसंक्षेप संज्ञासंज्ञाभिधाने सङ्केते हस्ताद्यैरर्थसूचने । सूर्यभार्यान्तरे बुद्धौ चेतनायां च तत्र च ॥ १११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.111