अपान
apānaक्ली · neut.In 15 kośas: 23 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
सीवनी तदधःसूत्रं स्थदण्डं पेलमण्डकः ॥ ६११ ॥मुष्कोऽण्डकोषो वृषणोऽपानं पायुर्गुदं च्युतिः ।अधोमर्म शकृद्द्वारं त्रिवलीकबुली अपि ॥ ६१२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ।हृदि प्राणो गुदोऽपानः समानो नाभिमण्डले ॥उदानः कण्ठदेशे स्याद्व्यानः सर्वशरीरगः ।(अन्नप्रवेशनं मूत्राद्युत्सर्गोऽन्नविपाचनम् ॥भाषणादि निमेषादि तद्व्यापाराः क्रमादमी) ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
गुदः पायुरपानं स्यात्कटिप्रोथौ स्फिजौ पुतौ ।कुकुन्दरौ समाचष्टे जनो जघनकूपकौ ॥ ५१३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुषिर्महाबलो वेगी नभोजातः सदागतिः ।प्राणोपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शकृद्द्वारं गुदोऽस्त्री स्फिक् न स्त्रियामासनं च षण् ।अपानं ना कटिप्रोथः स्त्रियामपि चुलिश्च्युतिः ॥ २१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्राणो नासाग्रहृन्नाभिपादाङ्गुष्ठान्तगोचरः ।अपानः पृष्ठपृष्ठान्तपार्श्वमन्यागतिस्ततः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्राणापान-समानोदान-व्यानाः शरीरगा मरुतः ।हृदये पायौ नाभौ कण्ठे सर्वे च विष्ठिताः क्रमशः ॥ १५९ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
अण्डकः पेलकः पेलमस्त्रियामण्डकोषवत् ।मुष्काण्ड-वृषणाः पायुः स्याद्गुदोऽपानमस्त्रियाम् ।पेलमण्डं गुदस्त्वस्त्री पायुः पुं पुंसि विण्मुखम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अधोमर्म शकृद्द्वारं त्रिवलीकं बुलिश्च्युतिः ।शृधुः क्लीबे त्वपानं स्यात्पुतमाधारचक्रकम् ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अपानः पृष्ठपार्ष्णिस्थ उदानो हृच्छिरोऽन्तरे ।प्राणो हृन्नाभिनक्रस्थः समानो नाभिहृद्गतः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पेलाण्डे वृषणो मुष्को गुदं पायुश्च्युतिः स्त्रियाम् ।शकृद्वारमपानं चाधोमर्म बुलिनाम तु ॥ २७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चरणोऽङ्घ्रिः पदः पादः पादाग्रं प्रपदं कुधम् ।शङ्खावर्त्तं गुदं पायुरपानं गुह्यगोपने ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंश्चिह्नं मेहनं मेढ्रं शिश्नं शेफ इति स्मृतम् ।अपानं तु गुदं पायुरूरू सक्थि समे उभे ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गुदं पायुरपानञ्च त्रिवलीकं च्युतिर्बुलिः ।शकृद्वारमधो मर्म गुदनामानि मन्यते ॥ ९८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिदेशके ।उदानः कण्ठदेशे स्याद् व्यानः सर्वशरीरगः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लीबे सक्थि पुमानूरुरूरुसन्धौ तु वङ्घणः ।गुदं तलू हृदः पायुर्मार्गोऽप्यपानमित्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सदागतिर्गन्धवहो नभस्वानग्निसारथिः ।प्राणापानव्यानोदानसमानाः शरीरगाः पवनाः ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
उपस्थं वागपानं चेत्येतत्कार्मणमिन्द्रियम् ।त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्लानि धातवः ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्सन्धावथ पायुर्ना गुदापाने अथ द्वयोः ।वस्तिर्नाभेरधो नाभिर्द्वयोरेवं कटः कटी ॥ १०६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अंकस्तूपस्थ उत्संगः पीठीवं त्वण्डमूलकम् ।पायुस्तु ना गुदापाने त्रिवलीकं बुलिश्च्युतिः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरण्यके सामभेदेऽप्यथ स्यादक्षयो नरि ।विष्णोरकारवाच्यस्य गृहादौ च त्रिषु त्वयम् ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अवकाशेऽवधौ भेदे विनार्थच्छिद्रयोरपि ।अपानः पुंसि देहस्थवायौ पायौ नपुंसके ॥ २०३९ ॥
अनुष्टुप्
अपान as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु विनिपातनिष्कासितो धिक्कृत ऊहिते च स्यान्निर्गतेऽथो विनिपात उक्तः । दैवादिजन्यव्यसने त्वपाने( ? ) घाते तथास्त्रे परिघात उक्तः ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.17.58