घृत
ghṛtaक्ली · neut.In 19 kośas: 23 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
जले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
तक्रमरिष्टमुदश्विद्दण्डाहतकालशेयमथितानि ।द्रप्सं दध्यघनं स्यात्सर्पिर्घृतमाज्यमाघारः ॥ २७५ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
हैयङ्गवीनं सरजं क्षीरोत्थं दधिसंभवम् ।मन्थजं नवनीतं स्यात्सारोत्थाभ्यञ्जनं घृतम् ॥ २२४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृपीटं कमलं सारं क्षीरं विषमिदं घृतम् ।कबन्धमुदकं पाथः कीलालं पुष्करं सरम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुहूर्त्तरतमुस्तानां शतस्यैवायुतस्य च ।द्यूतपुस्तघृतानां च वरूथप्रस्थयोरपि ॥ १६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्त्रियामापो वारो बहुषु सलिलं वारि सरिलंजलं पाथः पीथं दकमुदकमम्भोऽम्बु च पयः ।कबन्धं कं पाथं घृतममृतमर्णो जनहितंकृपीटं पानीयं जलदकुसुमं पावन-वने ॥ १ ॥
शिखरिणी
genderक्लीneut.
शार्क्वको दुग्धतालीयं दुग्धफेनश्च सम्मतः ।शृतं पक्वे घृतक्षीरे शीनं तु स्त्यानमित्यपि ॥उष्णीकृतं विलीनं स्याद्धृतं स्त्यानादयोऽन्यवत् ।गोरसो दधिदुग्धोत्थं द्रप्सं स्यात्प[134b]त्तलं दधि ॥अजातं दधि मन्दं स्यान्मस्त्वन्त्ये दधिमण्डकः ।दध्युत्तरो दधिसरो दध्यग्र्यः कट्वरोऽपि सः ॥दधिस्नेहो घृतं त्वस्त्री हविः सर्पिर्हविष्यवत् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
अयं मुण्डो मुण्डितशिराः ।नितम्बः पश्चाद्भागः स्त्रीकट्याः । ह्रस्वशाखामूलको वृक्षः क्षपः । गुल्मः शाखापत्रप्रावरणः । सानुः पर्वतैकदेशः । अङ्कश्चिह्नम् । वंशोऽन्वयः । पूगः क्रमुकः । शङ्खः कम्बुः । रथः स्यन्दनः । नपुंसकाधिकारात् जघनादयो नपुंसके स्युः । इदं जघनं कटिप्रदेशः । अम्बरमाकाशं वस्त्रं च । फलं वृक्षादीनाम् । मूलं शिफा । अङ्गमवयवः ।क्षीरोदस्विन्नवनीतवर्षकुण्डाण्डघृतभगगगनानि ।विद्यान्नपुंसकान्योदनश्च पुंसि स्त्रियां ज्या च ॥ ३९ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
स्नेहो तिलानां तैलं स्यादन्येषां नामपूर्वकम् ।घृतमाज्यं हविः सर्पिः कौम्भं त्वाज्यं दशाब्दकम् ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कूर्चिका च किलाटी च परमान्नं तु पायसम् ।क्षैरेयी घृतनामानि तुल्ये द्वे घृतसर्पिषी ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृषणं प्रवणं चूर्णं रणः किणघृते अपि ।पारतं प्रयुतं पूर्तनिकेतान्तयुतान्यपि ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
फाण्टं तक्रं दधिसुता नवनीतं सुधासितम् ।आज्यं रेतो घृतं हव्यं तेजो ज्योतिः सुधान्तिकम् ॥ २५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घृतमाज्यं हविः सर्पिः नवनीतं तु म्रक्षणम् ।उदश्विन्मथितं तक्रमारनालं तु काञ्जिकम् ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
घृतमाज्यं हविः सर्पिः तथाऽऽधारो हविष्यकम् ॥ ६०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पयो यादोनिवासश्च घनरसस्तथोदकम् ।इरा दिव्यं विषं सेव्यं षड्रसं घृतमऽरङ्कुरम् ॥ १८५७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
इरा कमन्धं नारोदं जडपीथ-घृत-क्षरम् ।ऋतमूर्जं काण्ड-सरं कोमलं सोम इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderक्लीneut.
घृतं हविः सर्पिराज्यं नवनीतं नवोद्धृतम् ।ह्यो गोदोहोद्भवं घृतं हैयङ्गवीनमुच्यते ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुग्धं तु क्षीरमूधस्यं पयः स्तन्यं नवं तु तत् ।पीयूषोऽथ हविः सर्पिर्घृतमाज्यं समार्थकम् ॥ ७६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तत्र केचिद्घृतादीनां पुंस्त्वं वैदिकमूचिरे ।पिशा[चा]दिषु भूतोऽस्त्री तिलकं च विशेषकम् ॥ २३३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दधिक्षीरघृताह्वः स्याद्धूनको वह्निवल्लभः ।शालवेष्टः सर्जमणिः कस्तूरी गन्धचेलिका ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
genderक्लीneut.
घृतमाज्यं हविः सर्पिः कौंभं त्वाज्यं दशाब्दिकम् ।हैयंगवीनं पीथं च नवनीतं च तक्रजम् ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घृत as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) रसशृङ्गारादिषु नवसु च लवणादिषु षट्सु पारदे रागे । निर्यासवीर्यगुणधातुविषघृतादौ रसः प्रोक्तः ॥ ८६१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.861
- धरणिकोश अमृतअमृतं पयोघृतजले त्वयाचिते त्रिदशान्नयज्ञविशेषमुक्तिषु । अमृतो दिवौकसि च तच्चिकित्सके- ऽप्यमृताभयामृतकं त्रिकास्वपि ॥ Dharaṇikośa 15.3.30
- धरणिकोश तोयदकौमुदः कार्तिको मासः कौमुद्यौ चन्द्रिकोत्सवौ । तोयदो मुस्तके मेघे तोयदं घृतमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 17.2.6
- कोषकल्पतरु वाजवाजो मुनौ निस्वनपक्षयोर्ना जवे मखान्ने तु घृते च षण्ढे । व्याजोऽपदेशे शठकर्मणि स्या- त्पाणौ सुबाहौ च भुजो द्विलिङ्गः ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.24
- कोषकल्पतरु अमृतअयाचिते स्याच्च घृते सुधायां स्त्रियां गुडूच्यामलकाभयासु । असत्यकृष्योरनृतं हरौ तु प्रोक्तोऽजितो निर्जितकेऽन्यवत्स्यात् ॥ ७० ॥ Koṣakalpataru 6.16.70
- कोषकल्पतरु ?क्लीबे तु काष्ठे च घृते च दुःखे- ऽथौड्रो जने स्यादपि देशभेदे । जपातरौ पुण्ड्रमुशन्ति दैत्य- [49a]भेदेऽतिमुक्तेक्षुविशेषयोश्च ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.55
- कोषकल्पतरु हविस्ज्यायांस्तु वृद्धे च तथा प्रशस्ये घृते हविः स्याच्चरमे च होम्ये । रेपस्त्ववद्ये कृपणेऽधमे च क्रूरेऽन्यवत्स्यादथ पुंसि वेधाः ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.31.98
- नानार्थार्णवसंक्षेप आज्यकालायसे सुवर्णे च स्यादाज्यं तु घृते युधि । श्रीवेष्टाह्वयनिर्यासे स्तोत्रेषु च चतुर्ष्वपि ॥ १० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप हविस्अग्निसामविशेषेषु पञ्चस्वथ हविर्घृते । हव्ये जलेऽथ होत्वं स्याद् यजमानसमुद्रयोः ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्नेहस्नेहस्तैलघृतादौ च प्रेम्णि चाह त्वतः पृथक् । सौहार्दै शाश्वतः क्ली तु वैजयन्ती समामनत् ॥ १५५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1557
- नानार्थार्णवसंक्षेप खजकखजकस्त्वपि मन्थाने घृते चाप्यथ खर्बरः । भिक्षापात्रे कपाले च करे चाप्यथ खण्डिकः ॥ ७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.78
- नानार्थार्णवसंक्षेप कैतवकैशिकी तु स्त्रियां वृत्तिविशेषे नृत्तकारिणाम् । कैतवं तु च्छले क्लीबं घृते चाथ निबोधत ॥ ५८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.589
- परमानन्दीयनाममाला आज्यश्रीवासधृतयोराज्यमालिः श्रेणिः सखी पुनः । आप्तः सत्ये हिते लब्धेऽथार्यो बुद्धे च कोविदे ॥ ५५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.55
- परमानन्दीयनाममाला रसरसस्तु पारदे वीर्ये घृते शृङ्गारिके तथा । रथ्या प्रतोल्यां मार्गे च राशिर्मेषादिपूरयोः ॥ ३४६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.22.346
- परमानन्दीयनाममाला होमिही? लक्ष्म्यामथो रुद्रे वासरेऽसौ हरो मतः । होमिर्वह्नौ घृते क्षीरे होरा राश्यर्धलग्नयोः ॥ ३७४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.28.374
- शब्दरत्नावली वाजबहुत्वे पुंसि लाजाः स्युर्व्याजोऽपदेशशाठ्ययोः । ब्रजो गोष्ठे पथिच्छन्दे वाजः पक्षे च निस्वने । मुनौ पुमान् जले क्लीबं यज्ञे चैव घृतान्नयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.16
- शब्दरत्नावली अमृतअमृतं स्यात्तु पीयूषे यज्ञशेषे जले घृते । मोक्षायाचितयोर्ना तु धन्वन्तरिसुधाभुजोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.71
- शब्दरत्नावली होमिहोमिः पुमान् वीतिहोत्रे घृते च सलिलेऽपि च । Śabdaratnāvalī 7.25.30
- शब्दरत्नावली हविस्हविर्होतव्यमात्रे स्याद्घृतेऽपि च नपुंसकम् । Śabdaratnāvalī 7.32.39
- वैजयन्ती सर्पिस्यज्ञभेदे सदादाने सत्रमाच्छादने वने । सर्पिर्घृते च तोये च सान्त्वे दाक्षिण्यसान्त्वने ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 6.3.35
- वैजयन्ती हविस्स्रोतोंऽबुनिर्गमद्वार इन्द्रियेऽप्सु जलस्रुतौ । हविर्हव्ये घृते तोये हेम्नी काञ्चनवेतने ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.3.37