आशय
āśayaपुं · masc.In 17 kośas: 18 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
आशयाशशुष्मबर्हिर्बहिरुत्थदमूनसः ॥ ९९ ॥अग्नौ क्षणप्रभा विद्युद्गन्धवाहसदागती ।वायौ चरणपोऽपि द्रुस्त्वक्त्वचा स्तबके पुनः ॥ १०० ॥गुलुञ्छुलुम्बी माकन्दरसालावपि चूतवत् ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
विधुरं तु प्रविश्लेषेऽभिप्रायश्छन्द आशयः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथावृतं त्वाशयः स्यादपज्ञानमपात्ययः ।निभालनं निशमनं द्योतनं चावलोकनम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विधा समृद्धौ स्फुरणं स्फुलनं स्फुरितेऽपि च ।उत्कर्षोऽतिशये संधिः श्लेषे विषय आशये ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिसर्पोऽथ विधुरं परिश्लेषेऽप्यथाश्रयः ।छन्दाशयौ समसनं संक्षेपणमथापि च ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रमादोऽनवधानत्वं पुंस्याधिः स्यान्मनोव्यथा ।अभिप्रायाशयच्छन्दा आकूतच्छन्दसी मतम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृपाऽनुकम्पानुक्रोशोऽहन्तोक्तिः करुणा दया ।शेमुषी धिषणा प्रज्ञा मनीषा धीस्तथाऽशयः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चतुर्वर्गो धर्मकाममोक्षवित्ताख्यभेदतः ।अभिप्रायाशयौ तुल्यौ मताकूतेऽपि सम्मते ॥ २७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावो मतमभिप्रायश्छन्द आकूत आशयः ।शीलं स्वभावः सहजो निसर्गः प्रकृती रुचिः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिप्रायस्तथा भाव आकूतमाऽऽशये मतम् ।छन्दश्चेति हि नामानि मन्यन्ते विदुषां गणे ॥ २५१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उत्कर्षः स्यादतिशये कथितो जयने जयः ।आशयो विषयोऽपि स्यात् द्वितयो नित्यसेविते ।क्षेपणे तु क्षिपाश्लेषे सन्धिः गूण्णमुद्यमे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रविश्लषस्तु विधुरं दुःस्थितत्वे द्वयं भवेत् ।छन्दाशयावभिप्राये स्थितौ चास्यासनापि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिणामो विकारः स्याच्छन्दोऽभिप्राय आशयः ।उपभोगस्तु निर्वेशः संनिधिः संनिकर्षणम् ॥ १७१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथाशयः स्यादाकूतं समे ग्रन्थनगुम्फने ।काण्डस्तृतीयोऽनुक्रान्तः साङ्गोपाङ्गैः सविस्तरैः ॥ १८५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्म्मिर्गभस्तिरशनिवैपार्ष्णीषुधिराशयः ।वस्तिश्च किष्कुः कन्दुश्चरेणुतन्वीबाहवः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
आकूतिर्मतमाकूतं भावोऽभिप्राय आशयः ।चित्ताभोगो मनस्कार उत्प्रेक्षा स्वमनीषिका ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कदर्ये कृपणक्षुद्रकिंपचानमितंपचाः ।आशयश्चाप्यदाता च दरिद्रे स्यादकिंचनः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तेजस्यपि धाम स्यादाधारेऽप्याशयो घटा गोष्ठ्याम् ।कुल्या कुलस्त्रियामपि तारो मुक्तागुणेऽप्युक्तः ॥ ७९८ ॥
metre not recognised
meaningsआधार
सङ्घे चेतसि चेत्याह सज्जनो विभवे त्वमुम् ।अजयः प्राह रूपेण पुनर्जीर्णे च भेद्यवत् ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अनयो व्यसने दैवे विपत्त्यशुभयोरपि ॥अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः ।अवध्यमवधार्हे स्यादनर्थकवचस्यपि ॥अव्ययो ना हरौ शब्दभेदेऽस्त्री निर्व्यये त्रिषु ।अहार्यः पुंसि शैले स्यादहर्त्तव्येऽभिधेयवत् ॥अभिख्यानाम्नि शोभायां यशस्याख्यान इत्यपि ।अभया स्त्री हरितक्यां वीरणेऽपि च न द्वयोः ॥निर्भये वाच्यलिङ्गं स्यात्प्रसादेऽपि च कुत्रचित् ।अगस्त्यो वङ्गसेनाख्यतरौ कुम्भोद्भवेऽपि च ॥आशयः स्यादभिप्रायाधारयोः पनसेऽपि च ।आत्रेयो ना मुनौ पुष्पवतीनद्योरपि स्त्रियाम् ॥आम्नायः पुंसि वेदे स्यादुपदेशे कुलक्रमे ।उदयस्तून्नतौ दीप्तौ मङ्गले पूर्वपर्वते ॥उपायः स्यादुपपन्तौ सामभेदादिके पुमान् ।ऊर्णायुः क्षणभङ्गे ना मेषे च मेषकम्बले ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 च (wrong syllable)
आशय as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु आशीअनुतापेऽनुबन्धेऽनोर्द्वेषेऽधेस्तूपरिस्थितौ । सुप्तावाङस्त्व * धाराशययोरतितः पुनः ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.25
- परमानन्दीयनाममाला भावभवो रुद्रे च सत्तायां संसारे प्राप्तिजन्मनोः । भावः सत्तास्वभावात्मकर्मचेष्टाशयेष्वथ ॥ ३३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.331
- तन्त्राभिधान ललः श्लेषे चाशये चैव प्रलये साधनेऽपि लः । मानसे वरुणे चैव ल-कारः सान्त्वनेऽपि च ॥ ३१ ॥ Tantrābhidhāna 3.31