चित्र
citraक्ली · neut.In 23 kośas: 52 synonym verses, 14 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
जुगुप्सा तु घृणाथ स्याद्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ ३०३ ॥चोद्याश्चर्ये शमः शान्तिः शमथोपशमावपि ।तृष्णाक्षयः स्थायिनोऽमी रसानां कारणं क्रमात् ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तिलके तमालपत्त्रचित्रपुण्ड्रविशेषकाः ॥ ६५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
रङ्गाजीवस्तौलकिकश्चित्रकृच्चाथ तूलिका ॥ ९२१ ॥कूचिका चित्रमालेख्यं पलगण्डस्तु लेप्यकृत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
रक्तश्यामे पुनर्धूम्रधूमलावथ कर्बुरः ।किर्मीर एतः शबलश्चित्रकल्माषचित्रलाः ॥ १३९८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चित्रं किर्मीरकल्माषशबलैताश्च कर्बुरे ।गुणे शुक्लादयः पुंसि गुणिलिङ्गास्तु तद्वति ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विस्मयोऽद्भुतमाश्चर्यं चित्रमप्यथ भैरवम् ॥ १९ ॥दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमं भयानकम् ।भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रं तूग्रममी त्रिषु ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्रकिर्मीरकल्माषशबलोन्मिश्रकर्बुराः ।करम्बः कवरः शारः सम्पृक्तः खचितः समाः ॥ ७४१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
समाजः संसदास्थानी सभा स्यात्परिषत्सदः ।चित्रमद्भुतमाश्चर्यं विस्मयश्चोद्यमुच्यते ॥ ७४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्चलं मानसं चेतश्चित्रमुच्चलितं मनः ।स्वान्तं प्रबोधवद्धृच्च सङ्कल्पा मानसी क्रिया ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बीभत्सो विकृतं चित्रं त्वाश्चर्यं फुल्लमद्भुतम् ।भयानकं प्रतिभयं भीमं भीष्मं च भीषणम् ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दोहदी सुभगश्चित्रो विचित्रः कर्णपूरकः ।स्याद्धेमपिण्डयोः पुष्पो नटः कामाधिवासकः ॥ २४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुवुर्वातारिस्तरुणश्चित्रो गन्धर्वहस्तकः ।व्याघ्रपुच्छो वर्द्धमानः श्वेतैरण्डोऽपमण्डकः ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्रियां जुगुप्सा कुलेच्छा विस्मयः पुंस्यथापि च ।आश्चर्यमद्भुतं चोद्यं चित्रं पुंल्लकमित्यपि ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बभ्रुः पिशङ्गः कपिलः कापिलः पीतलोहितः ।कडारः कपिशः पिङ्गः कद्रुश्चित्रस्तु कर्बुरः ॥ १६७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चित्रल एतः शबलः कर्बुर-किर्मीर-कल्माषाः ।स्यात्सारङ्गश्चित्रः शार-करम्बौ तथा कबरः ॥ ३९ ॥
metre not recognised
genderविadj.
तदुत्तमं ध्वनिः पुंसि भवेद्व्यङ्गे(ङ्ग्ये)तिशायिनि ।गुणीभूते मध्यममं स्याच्चित्रं स्याद्व्यङ्गवर्जितम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कलमो लेखनी वर्णतूलिका वर्ण(र्णि?)का स्त्रियः ।तूलिका कूचिका चित्रलेखनी च स्त्रियो मताः ॥चरमे चित्रमालेख्यं लिषिः स्त्री चित्रलेखनम् ।लेखीलको लेखहारो चित्रयन्त्रेषु संचकः ॥लेखबर्हं लेखपत्रं वाचनं तु प्रहेलनम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
घृणा जुगुप्सा वीज्या स्यादृतीया च हृणीयमा(?) ।ऋतिर्ह्रणीयाथ शमः शमथोपशमावपि ।तृष्णा[58a]क्षयः स्त्रियां शीतिर्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
चित्र-वस्त्र-घुसृणागरु-हिङ्गु-गूथ-पिच्छ-दल-तालु-हलानाम् ।तुत्थदृङ्मरिचहृन्नलदानांयुद्ध-सिध्म-यकृदस्थि-फलानाम् ॥ ८० ॥
स्वागता
genderक्लीneut.
[231a] ********भे चित्र कील-पाटली ।जाटलिः शाल्मलिर्मौलिर्हलिः केलिः शली बलिः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
गन्धवीरा गन्धकारी सुरभिर्वनकर्णिका ।एरण्डे तरुणश्चित्रो दीर्घदण्डो व्यडम्बरः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रचापे मणिधनुश्चित्रं वल्मिकसंभवम् ।करको वर्षपाषाणो दन्तभेदी विमुक्तकः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सीवनं सेवनं सूती रङ्गाजीवस्तु चित्रकृत् ।लिखितं चित्तमालेख्यं पुस्तं लेख्यादिकर्मणि ॥ २३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्राश्चर्याद्भुतं चोद्यं विस्मयः कौतुकोऽप्यहो ।अभियोगोद्यमोद्योगा उत्साहो विक्रमो मतः ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आश्चर्यमद्भुतं चित्रं विस्मयश्चोद्यमेव च ।शमश्चोपशमः शान्तिः शमथोऽपि निगद्यते ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्माषशबलौ चित्रकिर्मीरौ चित्रलश्च सः ।[49] ध्वनिः स्वानो रवो नादः शब्दो निर्घोषनिःस्वनौ ॥ २९२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
[76] चित्रं तमालपत्रं च तिलकः पुण्ड्र एव सः ।उत्तंसशेखरापीडावतंसाः शिरसः स्रजि ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कडारः कपिशः पिङ्गपिशङ्गौ कद्रुपिङ्गलौ ।चित्रकिर्मीरकल्माषशबलैतास्तु कर्बुरे ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
आश्चर्यमद्भुते चित्रं चाथ दिव्ये भयानके ।स्याद्दारुणं प्रतिभयं भीष्मं घोरं भयकरम् ॥ १६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
जटा ज्वालो गृहमणिः स्नेही दीपोऽञ्जनध्वजः ।वर्षाम्बुदं शक्रधनुश्चित्रं रुगृजुरोहितम् ॥ ३१६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderविadj.
ललामकं ललाटस्थं कर्णपूरं तु कर्णगम् ।तिलकं तमालपत्रं चित्रं पुण्ड्रं विशेषकम् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आश्चर्यमद्भुतं चित्रं विस्मयश्चोद्यमित्यपि ।कौतूहलं च कुतुकं कौतुकं च कुतूहलम् ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ स्याद्विस्मयो मोहः चित्रं चोद्यं तथाऽद्भुतम् ।आश्चर्यं फुल्लकं वीक्ष्यं शान्तिस्तु शमथस्तथा ॥ ४४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आश्चर्यं विस्मयश्चित्रं स्थायी भावोऽद्भुते रसे ।शान्तरसे च तृष्णान्तः स्थायिभावश्च जायते ॥ ४४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चित्रं च चित्रकं पुण्ड्रः तिलकं च विशेषकः ।पुनस्तमालपत्रं स्यात् केशरादिसमाञ्चितम् ॥ १०५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आलेख्यं चापि चित्रं वै चित्रस्य नाम मन्यते ॥ १५५८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
रक्तश्यामस्तथा धूम्रो धूमलश्चापि मन्यते ।कल्माषः कर्बुरश्चैव चित्रश्च चित्रलः पुनः ॥ २५३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बभ्रुः कद्रुः कडारश्च पर्यायः पिङ्गले मतः ।चित्रं विचित्र-शारङ्ग-शवलाः कर्वुरोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अद्भुतञ्चित्रमाश्चर्यं त्रितयं त्रिषु विस्मयः ।करुणोऽपि च कारुण्यं करुणा च दया दयः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कौतुकं कुतूकं चित्रं कौतूहलः कुतूहलम् ।अथ विभ्रम-विव्वोक-विलासाललितं तथा ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पञ्चाङ्गुलश्चित्रकश्च चित्रो गन्धर्वहस्तकः ।शमीरोऽपि च शस्यार्कः द्वयं स्वल्पशमीतरौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याच्चित्रश्चित्रकः पाठी वह्निसंज्ञक इत्यपि ।अथार्कपर्णो वसुको गणरूपो विकीरणः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमालपत्रं चित्रं स्यात्तिलकञ्च विशेषकम् ।द्वयमस्त्री चित्रकञ्च तिलके चन्दनादिभिः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धूम्रोऽथ कर्बुरश्चित्रः चित्रलोऽपि कल्माषवत् ।कल्मासश्च, भवेत् शब्दो निस्वानो निःस्वनः स्वनः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 क (wrong syllable)
genderविadj.
कडारः कपिलः कद्रुः पिशङ्गः पिङ्गलश्च सः ।चित्रकर्बुरकिर्मीकल्माषैताः सशारकाः ॥ ८९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderविadj.
अत्याहितं महाभीतिः समौ संवेगसंभ्रमौ ।आश्चर्यमद्भुतं चित्रं चोद्यं पुंस्येव विस्मयः ॥ ९७२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्रं लिखितरूपाढ्यं स्यादालेख्यं तु यत्नतः ॥ २२२ ॥
genderक्लीneut.
दृढदुष्करचित्राणि कर्माणि हरणानि च ।मुचुटी सिंहकर्णी च पताका चेति मुष्टयः ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बीभत्सो विकृतश्चित्रं त्वाश्चर्यं फुल्लमद्भुतम् ।भयानकं प्रतिभयं भीमं भीष्मं भयंकरम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वदालस्त्वहिकश्चित्रः पाठीनो मृदुकण्टकः ।फलकी स्याच्चित्रफली लोहितस्त्वावतारिकः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च्चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थासको हस्तबिंबः स्यात् पत्तिच्छेदास्तु राजयः ।चित्रं तमालपत्रं क्ली तिलकोऽस्त्री विशेषकम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भे तु द्वयोः स्त्री तु नदीविभेदेदन्तीसुभद्रासुरवारुणीषु ।मायाखुपर्ण्योरपि चाप्सरःसुचैत्रं तु चैत्ये मृतकस्य दिष्टम् ॥ २९ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
देवतानुक्रमे प्रोक्त आखुराजे चिरन्तने ।कर्बुराख्यगुणेऽथ स्त्री चित्रा हेमन्तरात्रिषु ॥ ४१७ ॥
अनुष्टुप्
तद्युक्ते कालमात्रेऽन्ये तत्कालोत्पन्नयोषिति ।द्वयोस्तु पाठीनाभिख्यमत्स्यभेदेऽथ चिल्लवाक् ॥ ४२० ॥
अनुष्टुप्
meaningsपाठीन
doubtful
शस्त्रे दम्भान्तरे दुष्टे चित्रा दन्तीसुभद्रयोः ।दिव्यस्त्रियां च नक्षत्रमेदे चित्रमथाद्भुते ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअद्भुत
तिलके कर्बुरेऽप्येवं चन्द्रः कर्पूरचन्द्रयोः ।काम्पिल्ये मेचके स्वर्णे चीरं गोस्तनवस्त्रयोः ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
चित्रो हुतभुजि स्त्री तु दन्त्यैन्द्रीशम्बरीषु च ।चुक्र्यम्बष्टाचिञ्चयोर्ना वेतसाख्येऽम्लवेतसे ॥ ३७७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsहुतभुज्
कुम्भकारोपकरणे क्लीबं ना चक्रवाकके ।चारो गतौ पियालद्रुबन्धापसर्पणेषु च ॥चित्रा नक्षत्र गोडुम्बा नदी भिद्दन्तिकासु च ।मायासर्पाखुपर्णीषु नाडीसुभद्रयोः स्त्रियाम् ॥आलेख्यतिलकाश्चर्यकर्बुरेषु च न द्वयोः ।चीरं वस्त्रान्तरे रेखागोस्तनलेखनेषु च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 सु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
चित्र as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कारुजबलजं गोपुररणयोः क्षेत्रे सस्ये स्त्रियां भूमौ । सुन्दर्यामथ शिल्पि- प्रभवे चित्रे च गैरिके फेने ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.7.33
- कोषकल्पतरु शारअयानयीने च वराटके च स्यात्प्रासकेऽपि द्वितये च शारः । समीरणे ना शबले [बले] च द्रव्ये तु चित्रे परवत्प्रदिष्टः ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.12
- कोषकल्पतरु पुण्ड्रचित्रे कृमौ देशविशेषके च स्यात्पुण्डरीकेऽप्यथ वज्रमस्त्री । स्याद्धीरके चाप्यशनावथाद्ये योगान्तरे बालक आमलक्याम् ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.56
- कोषकल्पतरु कोलउत्सङ्गके पोत्रिणि किं च चित्रे स्त्रियां कणाचव्यकयोः प्रदिष्टः । फले बदर्याश्चरमेऽथ शैलो धरे शिलाजे तु रसाञ्जनेऽस्त्री ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.66
- कोषकल्पतरु परुषस्यात्सूक्ष्मकाले परुषं तु रूक्षे चित्रेऽन्यवन्निष्ठुरभाषके च । स्यात्पूरुषाभः पुरुषो नरे च क्षेत्रज्ञपुंनागकवृक्षयोश्च ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्णअजयस्त्वाह चित्रेऽपि उक्तिमात्रे च दृश्यते । आकृत्यां माल्ययशसोर्वृते वेषे परे पुनः ॥ ११५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1157
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्बुरक्लीबं स्वर्णे हरिच्छुक्लमिश्रवर्णे तु पुंस्ययम् । सिंहस्तु चित्र इत्याह त्रि तु वर्णसमन्विते ॥ ३७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.371
- नानार्थार्णवसंक्षेप कारुजकारुजस्तु पुमाञ्ज्ञेयोः वल्मीके कलहे तथा । चित्रे चित्रकराणां च त्रि पुनः कारुसम्भवे ॥ ४५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.456
- शिवकोष रक्ताङ्गयवे सक्तुफलायां च बालपत्रेऽपि सर्पिषि । रक्ताङ्गो रञ्जने चित्रे रक्ताङ्गा विद्रुमेऽसृजि ॥ ९५ ॥ Śivakoṣa 3.2.95
- शिवकोष अग्निअग्निर्भल्लातके चित्रे घनो मुस्ते घनं त्वचि । ज्योत्स्नी पटोलिकायां स्याज्ज्योत्स्ना श्यामलघोषयोः ॥ २४३ ॥ Śivakoṣa 16.243
- शिवकोष वह्निवनं प्रस्रवणे नीरे वह्निश्चित्रेऽप्यरुष्करे । Śivakoṣa 16.4
- शिवकोष दहनतेजनो ना शरे वेणौ तेजोह्वामूर्वयोः स्त्रियाम् । दहनोऽरुष्करे चित्रे धमनो नडनिम्बयोः ॥ २५४ ॥ Śivakoṣa 16.1.254
- शिवकोष पाठिनप्राचीना घनकट्व्योर्वसन्तदूत्यां च पाठिनः । चित्रे पुरे च पिशुनं धीरे पिशुना तु पृक्कायाम् ॥ २५७ ॥ Śivakoṣa 16.1.257
- शिवकोष अनलअनलोऽरुष्करे चित्रेऽप्युद्दाले वनकोद्रवे ॥ ४४८ ॥ Śivakoṣa 23.2.448
- शिवकोष कपिलताम्रे च कपिलश्चित्रे कौन्तीशिंशिपयोः स्त्रियाम् । कदला कदली पृश्न्यां कन्दली कन्दलावपि ॥ ४५० ॥ Śivakoṣa 23.2.450
- शब्दरत्नावली अङ्कअर्क्कः स्फटिकसूर्यार्कपर्णतार्म्रेन्द्रसूरिषु । अङ्कः परिच्छेदे रेखाचित्राजिभूषणेष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.2
- शब्दरत्नावली सारङ्गसारङ्गो हरिणे छुत्रे भ्रमरे राजहंसके । कुञ्जरे चातके चित्रे रागभेदेंऽशुकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.50
- शब्दरत्नावली राधामेधो यज्ञे स्त्रियां बुद्धौ मुग्धः सुन्दरमूढयोः । राधो वैशाखमासे ना राधा चित्रे च धन्विनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.10
- शब्दरत्नावली पुण्ड्रपुण्ड्रः स्यान्माधवीवल्ल्यां दैत्यभेदेक्षुभेदयोः । कीटे चित्रे पुण्डरीके ना पुं भूम्नि च निवृति ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.32
- शब्दरत्नाकर विस्मयवाहसोऽजगरे वह्नौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । विस्तारे प्रतिबन्धे च विष्कम्भो विबुधः सुरे ॥ २१६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2162
- शब्दरत्नाकर आहोआहो निन्दाहेतुचित्रेष्वाराद्दूरसमीपयोः । इति हेतौ प्रकरणे प्रकारादिसमाप्तिषु ॥ २२६४ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2264
- वैजयन्ती चोद्यचोद्यं चित्रे चोदनार्हे चारु चित्रवचस्यपि । जडो जाल्मश्च निर्बुद्धौ स्तब्धेऽनालोच्यकारिणि ॥ ६ ॥ Vaijayantī 6.4.6
- वैजयन्ती विस्मयव्यवायो मैथुनेऽन्तर्धौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । वाहसौ वह्न्यजगरौ द्रुप्रवालौ तु विद्रुमौ ॥ ६५ ॥ Vaijayantī 7.1.65
- वैजयन्ती अतस्लक्षणेऽप्यनु वीप्सादित्रयेऽप्यभिमुखेप्यभि । अतो निन्दाहेतुचित्रेष्वाराद्दूरसमीपयोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.7.16