प्रसाद
prasādaपुं · masc.In 14 kośas: 11 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संस्तवः स्यात्परिचयः प्रसादः प्रणयः स्मृतः ।प्रवारणं महादानं सङ्कल्पः कर्म मानसम् ॥ ७७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तस्य भेदे प्रसादः स्यात् शरज्ज्योत्स्ना तु शीतला ।वसन्ते पुष्पिणी सर्वलतिका मोदिनीति च ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिज्ञानं चिह्नमङ्कः कलङ्कोऽथ प्रसन्नता ।प्रसत्तिः स्त्री प्रसादो नाऽथो शोभा लवणा छविः ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्साहवर्धनं त्वोजो माधुर्यं मानसद्रवः ।काव्यात्मा तु प्रसादः स्याच्छ्रुत्यैवार्थप्रकाशकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्मिश्च ध्वनिश्च अञ्जलिश्च ऊर्म्मिध्वन्यञ्जलयः । एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयमूर्म्मिस्तरङ्गः । अयं ध्वनिः शब्दः ।अयमञ्जलिः करपुटः । ओष्ठकपोलगुल्फसञ्ज्ञाश्च । सञ्ज्ञाशब्दः प्रत्येकमभिसम्बध्यते । ओष्ठश्च कपोलश्च गुल्फश्च ओष्ठकपोलगुल्फाः । एतेषां सञ्ज्ञाः पर्यायास्ते पुंसि भवन्ति । अयमोष्ठः अधरः दन्तच्छदः । अयं कपोलः गण्ड इत्येवमादयः । अयं गुल्फः पादग्रन्थिः घुठः घूंठ इत्येवमादयः । घञ्च एरच्च ऋदोरप्च । "पदरुजवेगस्पृशो घञि"त्येवमादिना प्रकरणे घञो विहित इति । "येन विधिस्तदन्तस्ये"ति घञ्प्रत्ययान्ताः शब्दाः पुंसि भवन्ति । तद्यथा । पादः रोगः वेगः स्पर्शः पाकः त्यागः योगः प्रसादः भेदः छेदः दाहः दोषः प्रकारविकार इत्येवमादयः । "एरजि"ति । एरजीवर्णान्तादच्प्रत्ययः स्यात् । अयं जयः नयः । तथा "ऋदोरप्" । ऋवर्णान्तादुवर्णान्ताच्च धातोरप्प्रत्ययः स्यात् । तत्र ऋवर्णान्तात् । अयं करः वरः भरः शरः नरः । इत्येवमादयः । उवर्णान्तात् । अयं प्लवः पवः भवः इत्येवमादयः । घञन्तादन्धकारशब्दस्यापि नित्यं पुंस्त्वं स्यादित्याह । बहुलमन्धकारश्च । अन्धकारो बहुलं पुंलिङ्गे भवति । विभाषा भवतीत्यर्थः । इदं अन्धकारम् । अयं अन्धकारः । तथा चोक्तम् । "नेहागमोऽस्ति शलभस्य न मारुतस्य स्नेहक्षयोऽपि न भवेत्प्रथमे प्रदोषे । अव्यक्तवस्तुपुरुषप्रतिबोधितेन पारावतेन पतता कृतमन्धकारम् ।"प्राण्यङ्गमिदन्तं वस्तिकुक्षिपाणीन्विमुच्य सर्वं स्त्री ।जङ्घा शिरा स्नुषा नासिका चूडा वसा चैव ॥ १७ ॥
वसन्ततिलकाmetre not read in every line
ऊर्मिपुंतरङ्गपुंध्वनिपुंशब्दपुंअञ्जलिपुंकरपुटपुंओष्ठपुंअधरपुंदन्तच्छदपुंकपोलपुंगण्डपुंगुल्फपुंपादग्रन्थिपुंघुठपुंघूंठपुंपादपुंरोगपुंवेगपुंस्पर्शपुंपाकपुंत्यागपुंयोगपुंप्रसादपुंभेदपुंछेदपुंदाहपुंदोषपुंप्रकारपुंविकारपुंजयपुंनयपुंकरपुंवरपुंभरपुंशरपुंनरपुंप्लवपुंपवपुंभवपुंअन्धकारपुंक्लीवस्तिपुंकुक्षिपुंपाणिपुंजङ्घास्त्रीशिरास्त्रीस्नुषास्त्रीनासिकास्त्रीचूडास्त्रीवसास्त्री
genderपुंmasc.
चन्द्रातपोऽथ तद्विम्बं मण्डलं परिकीर्तितम् ।स्त्रियां प्रसन्नता सादः प्रपूर्वो नरि दृश्यते ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
दयानुकम्पा करुणानुक्रोशश्च कृपा घृणा ।प्रसनता प्रसत्तिश्च प्रसादोऽनुग्रहो हितम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रसन्नता प्रसादस्तु प्रसन्नर्धे (?) हि सर्वतः ।लाञ्छनं लक्ष्मणं लक्ष्म चिह्णं लक्षणमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमनं चोपकार्य्यावदुपकार्योपकारिका ।प्रसादनः प्रसादोऽपि देव-भूपगृहे समौ ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिज्ञानं कलङ्काङ्कौ प्रसादः स्यात्प्रसन्नता ।भित्तमर्धः पुमान् खण्डमस्त्रियां शकलं त्रिषु ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद-स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ ।स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टेपीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् ।स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्चस्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः ।विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या-न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 प (wrong syllable)
प्रसादस्तु प्रसत्तौ स्यात् स्वच्छत्वेऽप्यनुरोधने ।काव्यालङ्कारभेदे च प्रभासस्तु प्रभासने ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
प्रसाद as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कीर्तिअर्तिः पीडाध[नु]ष्कोटयोर्भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमिः । कीर्तिः प्रसादयशसोः कृत्तिश्च चर्म कीर्तिता ॥ Dharaṇikośa 15.1.3
- कोषकल्पतरु स्तोचतिप्रसादे तु स्तोचतिः स्याच्छ्लोकते ग्रन्थकर्मणि । अप्रसादे कूटयते पञ्चते व्यक्तताकृतौ ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.55
- कोषकल्पतरु वैव स्यादपूर्तावुपमार्थके च विकल्पसादृश्यसमुच्चये वा । वि तु प्रशस्ये विशयेऽप्यतीते प्रसादसंबोधनपूरणे वै ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.19
- कोषकल्पतरु कीर्तिमूर्तिः शरीरे च [291a] कठोरभावे कीर्तिः प्रसादेऽपि निषद्वरे च । यशस्यपि स्याद्विततौ च भक्तिः पुनर्विभागे भजने च गौण्याम् ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.65
- कोषकल्पतरु सुयामुनविष्णौ सुयामुन इति प्रथितः प्रसादे श्रीवत्सराजनृपतौ भिदि पर्वतस्य । स्याद्विश्वकर्मणि धनुर्धरके सुधन्वा शार्दूलपुष्कलशिवासु भवेद्वनश्वा ॥ ३५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.35
- कोषकल्पतरु शेषातथोपयुक्तेतरवाचकः स्त्री निर्माल्यदाने च तथा प्रसादे । शोषस्तु यक्ष्मामयशोषयोः स्या- द्दोषः पुनर्दूषणपापयोर्ना ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.39
- शब्दरत्नावली कीर्तिकान्तिः शोभेच्छयोः स्त्री तु क्रतुर्यज्ञे मुनौ पुमान् । कान्ता प्रियङ्गौ नार्यां स्त्री प्रिये ना शोभने त्रिषु ॥ लोहं च चन्द्रसूर्ययोः पर्यायान्तशिलासु ना । क्षितिः क्षये निवासे च पृथिवी कालभेदयोः ॥ कीर्तिः प्रसादे यशसि शब्दे दीप्तौ च योषिति । कुन्तो गर्वधुकायां स्यात्पुमान् प्रासायुधेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.8
- शब्दरत्नावली अभयअनयो व्यसने दैवे विपत्त्यशुभयोरपि ॥ अत्ययोऽतिक्रमे दोषे विनाशे दण्डकृच्छ्रयोः । अवध्यमवधार्हे स्यादनर्थकवचस्यपि ॥ अव्ययो ना हरौ शब्दभेदेऽस्त्री निर्व्यये त्रिषु । अहार्यः पुंसि शैले स्यादहर्त्तव्येऽभिधेयवत् ॥ अभिख्यानाम्नि शोभायां यशस्याख्यान इत्यपि । अभया स्त्री हरितक्यां वीरणेऽपि च न द्वयोः ॥ निर्भये वाच्यलिङ्गं स्यात्प्रसादेऽपि च कुत्रचित् । अगस्त्यो वङ्गसेनाख्यतरौ कुम्भोद्भवेऽपि च ॥ आशयः स्यादभिप्रायाधारयोः पनसेऽपि च । आत्रेयो ना मुनौ पुष्पवतीनद्योरपि स्त्रियाम् ॥ आम्नायः पुंसि वेदे स्यादुपदेशे कुलक्रमे । उदयस्तून्नतौ दीप्तौ मङ्गले पूर्वपर्वते ॥ उपायः स्यादुपपन्तौ सामभेदादिके पुमान् । ऊर्णायुः क्षणभङ्गे ना मेषे च मेषकम्बले ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.38
- शब्दरत्नावली शेषाशेषः सङ्कर्षणेऽनन्तं वधयुक्तेतरेषु च । शेषा प्रसादार्पणयोरात्यनिर्माल्यकेऽपि च ॥ शेषः स्याद्यक्ष्मरोगे ना शोषणे च भवेत्पुमान् । Śabdaratnāvalī 7.31.17