पृश्नि

pṛśniवि · adj.

In 16 kośas: 20 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.100 · p. 8

रोचिरुस्ररुचिशोचिरंशुगो ज्योतिरर्चिरुपधृत्यभीशवः ।प्रग्रहः शुचिमरीचिदीप्तयो धामकेतुघृणिरश्मिपृश्नयः ॥ ९९ ॥पाददीधितिकरद्युतिद्युतो रुग्विरोककिरणत्विषित्विषः ।भाःप्रभावसुगभस्तिभानवो भा मयूखमहसी छविर्विभा ॥ १०० ॥

रथोद्धता

genderस्त्रीfem.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.453 · p. 21

पृश्निरल्पतनौ कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः ॥ ४५३ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

पृश्निवि गडुलवि कुणिवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.48

पृश्निरल्पतनौ श्रोणः पङ्गौ मुण्डस्तु मुण्डिते ॥ ४८ ॥

अनुष्टुप्

पृश्निवि अल्पतनुवि श्रोणवि पङ्गुवि मुण्डवि मुण्डितवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.611 · p. 69

गडुलः कथ्यते कुब्जः खर्वशाखस्तु वामनः ।पृश्निः स्वल्पशरीरः स्यात्किरातः स च कथ्यते ॥ ६११ ॥

अनुष्टुप्

गडुलवि कुब्जवि खर्वशाखवि वामनवि पृश्निवि किरातवि

genderविadj.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 166 · p. 68

तुन्दिलस्तुन्दिकस्तुन्दी तुन्दितोऽपि प्रकीर्तितः ।पोगण्डः स्यादपोगण्डः पृश्निः पृष्णिरुभौ समौ ॥ १६६ ॥

अनुष्टुप्

तुन्दिलवि तुन्दिकवि तुन्दिन्वि तुन्दितवि पोगण्डपुं अपोगण्डपुं पृश्निवि पृष्णिवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.113 · p. 32

पृश्निः पृष्णिश्चाल्पतनौ कुब्जो न्युब्जोऽप्यथो गडुः ।गडुलश्चाथ कुकरे कुणिः कूणिरतः पुनः ॥ ११३ ॥

अनुष्टुप्

पृश्निवि पृष्णिवि कुब्जवि न्युब्जवि गडुवि गडुलवि कुणिवि कूणिवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सूर्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.1.19 · p. 438

रोचिः शोचिः पुनश्चार्चिर्न ना पृश्निः शुचिश्च सा ।गौर्मरीचिर्नोमनिधिर्मृगतृष्णा मरीचिका ॥ १९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्नो (wrong syllable)

रोचिस्क्ली शोचिस्क्ली अर्चिस्क्ली पृश्निस्त्री शुचिस्त्री गोस्त्री मरीचिपुं मृगतृष्णास्त्री मरीचिकास्त्री

genderस्त्रीfem.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ व्योमवर्गः Koṣakalpataru 1.3.44 · p. 31

कर-किरण-मयूखाभीषु-रश्म्यंशु-गावःशुचि-वसु-घृणि-घृष्णि-प्रग्रहोस्रा गभस्तिः ।उपधृतिरपि रोकः स्यूम-पादौ च पृश्निः*****मरीचिर्दीधितिः स्त्री पदं च [21a] ॥ ४४ ॥

मालिनीmetre not read in every line

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.41 · p. 213

स्युः क्लिन्नाक्षे चुल्ल-पिल्ल-पिच्छाः क्लिन्नेऽक्ष्णि चाप्यमी ।नष्टलिङ्गोऽधोगताक्षः पृश्निस्त्वल्पशरीरकः ।निखर्वः खदृतः खर्वः खर्वशाखश्च वामनः ॥ ४१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

चुल्लपुं पिल्लपुं पिच्छपुं नष्टलिङ्गपुं पृश्निपुं निखर्वपुं खदृतपुं खर्वपुं खर्वशाखपुं वामनपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्त्रीपुंसलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.4.26 · p. 110

मेधिर्गवेधुः कर्कन्धुस्तद्वज्जम्ब्वां सुदर्शनः ।रत्नरत्नी मुनिर्योनिर्हनुः पृश्न्यशनिर्मनुः ॥ २६ ॥

अनुष्टुप्

genderपुंस्त्रीm. f.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.92 · p. 16

किरणः प्रग्रहो ज्योतिरर्चिर्धाम घृणिः करः ।पृश्निरशिमहःपाददीधितित्विषिदीप्तयः ॥ ९२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)

किरणपुं प्रग्रहपुं ज्योतिस्क्ली अर्चिस्क्ली धामन्क्ली घृणिपुं करपुं पृश्निपुं रश्मिपुं महस्क्ली पादपुं दीधितिस्त्री त्विषिस्त्री दीप्तिस्त्री

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंस्त्रीलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.4.115 · p. 225

केलिर्मौलिर्मरीचिश्च पृश्निस्तिथ्यशनी हलिः ।गव्यूतिः स्वातिबस्तीषुधयोऽहिः पार्ष्णिरप्यथ ॥ ११५ ॥

अनुष्टुप्

genderपुंस्त्रीm. f.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.112 · p. 39

पृष्ठभागस्य च तथा गडुर्गडुल इत्यपि ।स्पृश्नी(पृश्नि?)स्त्वत्यल्पदेहे स्याच्छ्रोणः पङ्गौ प्रकीर्तितः ॥ ११२ ॥

अनुष्टुप्

गडुपुं गडुलपुं पृश्निपुं श्रोणपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.84 · p. 13

रोचिः शोचिश्च रश्मिश्च ज्योतिश्च किरणो शुचिः ।घृणिः पृश्निः मयूखश्च मरीचिर्दीधितिर्द्युतिः ॥ ८४ ॥

अनुष्टुप्

रोचिस्क्ली शोचिस्क्ली रश्मिपुं ज्योतिस्क्ली किरणपुं शुचिपुं घृणिपुं पृश्निपुं मयूखपुं मरीचिपुं दीधितिस्त्री द्युतिस्त्री

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.266 · p. 94

अल्पतनुश्च पृश्निः स्यात् किरातो लधुदेहवान् ।

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 न्यु (wrong syllable)

अल्पतनुवि पृश्निवि किरातवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.242 · p. 17

रश्मिर्भानुः करोऽभीषुर्महो ज्योतिर्महोऽपि च ।तथा रोचिः शोचित्विषी त्विषा पृश्निरपि स्त्रियाम् ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चि (wrong syllable)

रश्मिपुं भानुपुं करपुं अभीषुपुं महस्क्ली ज्योतिस्क्ली रोचिस्क्ली शोचिस्क्ली त्विषास्त्री पृश्निस्त्री

genderस्त्रीfem.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.215 · p. 97

कुणिः कूणिश्च कुकरे पृथ्नि-(दल्पहेतके) रल्पशरीरके ।जङ्घाहीने श्रोणः पङ्गुः स्यान्मुण्डो मुण्डितेऽपि च ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्रो (wrong syllable)

कुणिवि कूणिवि पृश्निवि श्रोणवि पङ्गुवि मुण्डवि

genderविadj.doubtful

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.77 · p. 194

पृश्नि-पृष्णी गडुले तु न्युब्ज-कुब्जौ, कुहस्तके ।कुणि-कूणी ह्रस्वकरपादे खर्वो निखर्वयुक् ॥ ७७ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 डु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ह्र (wrong syllable)

पृश्निवि पृष्णिवि न्युब्जवि कुब्जवि कुणिवि कूणिवि खर्ववि निखर्ववि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1104 · p. 136

श्लेष्मलमाहुः श्लेष्मणमर्शसमर्शोयुतं तथाश्मश्रुम् ।तूबरमल्पशरीरं पृश्निं खर्वस्तु वामनो ह्रस्वः ॥ ११०४ ॥

गीतिः

श्लेष्मलवि श्लेष्मणवि अर्शसवि तूबरवि पृश्निवि खर्ववि वामनवि ह्रस्ववि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.5 · p. 201

पितुर्विभक्तः संसृष्टी भ्रात्रार्थेनैकतां गतः ।पृश्निः किरातोऽल्पतनुर्दुर्बलस्तु कृशस्तनुः ॥ ५ ॥

अनुष्टुप्

संसृष्टिन्वि पृश्निवि किरातवि अल्पतनुवि दुर्बलवि कृशवि तनुवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.6 · p. 247

वह्निर्हुताशे नरि चित्रके चभल्लातके वह्निसमोऽपि चाग्निः ।पृश्निर्मयूखे मिथुने जनन्यांविष्णोः स्त्रियामल्पतनौ तु भेद्ये ॥ ६ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsमयूख मिथुन विष्णुजननी अल्पतनु

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.808 · p. 112

व्याख्यात्रा येन तेनैतदसम्यगभिभाषितम् ।पृश्निर्ना किरणे स्वर्गे सूर्ये देवान्तरेषु च ॥ ८०८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकिरण स्वर्ग सूर्य देवान्तर

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.809 · p. 112

क्लीबं तुन्ने च साम्नोश्च बृहद्भिरिति गीतयोः ।त्रिषु त्वल्पवपुर्जन्तौ बिन्दुचित्रपशावपि ॥ ८०९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsतुन्न सामन्अल्पवपुर्जन्तु बिन्दुचित्रपशु

doubtful

पृश्नि as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप पृषतपरिपूर्णसुखादौ स्याद् बिन्दौ तु पृषतः पुमान् । देहवैकृतभेदे च पृश्निसंज्ञे त्रिषु त्वमुम् ॥ १२०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1208
शिवकोष कदलीताम्रे च कपिलश्चित्रे कौन्तीशिंशिपयोः स्त्रियाम् । कदला कदली पृश्न्यां कन्दली कन्दलावपि ॥ ४५० ॥ Śivakoṣa 23.2.450
शब्दरत्नावली दलाटकस्वयं जाते तिले पृश्न्यां गैरिके नागकेशरे । महत्तरे च फेसो च खातके च दलाटकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.175
शब्दरत्नावली कदलाकन्दली मृगभेदे स्त्री त्रिष्वङ्कुरोपरागयोः । कदला कदलः पृश्न्यां कदला शाल्मलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.49
त्रिकाण्डशेष दलाढकदैत्ये ना कर्णधारे च तारकं दृशि भे न ना । द्विको काकचक्रवाकौ पृश्न्यां कुन्दे दलाढकः ॥ २७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.27