कृश
kṛśaवि · adj.In 17 kośas: 22 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
चक्षुष्यः सुभगो द्वेष्योऽक्षिगतोऽथांसलो बली ॥ ४४८ ॥निर्दिग्धो मांसलश्चोपचितोऽथ दुर्बलः कृशः ।क्षामः क्षीणस्तनुश्छातस्तलिनामांसपेलवाः ॥ ४४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 थ (wrong syllable)
genderविadj.
स्तोकं क्षुल्लं तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनानि च ॥ १४२६ ॥तनु क्षुद्रं कृशं सूक्ष्मं पुनः श्लक्ष्णं च पेलवम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं तनु ॥ ६१ ॥स्त्रियां मात्रा त्रुटिः पुंसि लवलेशकणाणवः ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षामं शातं कृशं क्षीणं पेलवं तलिनं तनु ।निरन्तरं घनं सान्द्रं बहुलं विरलेतरम् ॥ ७१७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्वर्भानुग्रहकल्लोलः सैंहिकेयो विधुन्तुदः ।राहुरभ्रपिशाचश्च केतवो विकचाः कृशाः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमांसो दुर्बलः शातश्छातः क्षामः शितः कृशः ।क्षीणस्तनुश्च तलिनस्तुन्दी तुन्दोऽपि चण्डिलः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सूक्ष्मं श्लक्ष्णं कृशं दभ्रमथ मात्रा स्त्रियां त्रुटिः ।लवलेशकणाः पुंसि स्यादत्यल्पेप्यणुः कणाः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
असौ पितृसधर्मापि स्यादथास्मै हितो हि यः ।स स्यादाचार्यभोगीनो दुर्बलस्तु कृशस्तनुः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बंहिष्ठं चापि बंहीयो भावे भूमा न च स्त्रियाम् ।स्फेमा च बंहिमा चाथ स्तोकमल्पं कृशं तनु ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षामं शान्तं कृशं क्षीणं हीनं जीर्णं च वैरिणाम् ।शीर्णावसानं दूनं च धैर्यं शौर्यं च पौरुषे ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्षुल्लस्तोके तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनं तनु ।कृशं सूक्ष्मं तथा क्षुद्रं पेशले श्लक्ष्णमित्यपि ॥ ३१६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चक्षुष्योऽक्षिगतो ---------- सुभगो बलिमांसलौ ।निर्दिग्धोपचितावंसलः क्षामः कृशदुर्बलौ ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
पुष्पवानाश्रयच्छेदी रोहिताश्व उषर्बुधः ।जूर्णिः कृशो बृहद्भानुर्बलवानाशुशुक्षणिः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अल्पे तु क्षुल्लकः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रं कृशं कलम् ।अत्यल्पे स्वल्पमल्पीयः कणीयोऽणीय इत्यपि ॥ ६९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अणु सूक्ष्मं लघु श्लक्ष्णं क्षामः क्षीणः कृशस्तनु ।बंहिष्ठं प्रचुरं प्राज्यं पुष्कलं बहुलं बहु ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अमांसो दुर्बलः क्षामः कृशः क्षोणस्तनुस्तथा ॥ ६८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
अल्पं तुच्छं तनु स्तोकं क्षुद्रं क्षुल्लं तथा कृशम् ।अणु च तलिनं दभ्रं दश नामानि सन्ति वै ॥ २५९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
अल्पे स्तोकक्षुल्लसूक्ष्मं क्षुल्लकञ्च कृशं तनु ।दभ्रं क्षुल्वं क्षुल्वकञ्च स्त्रियां मात्रा त्रूटी कणा ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 5 त्रू (wrong syllable)
genderविadj.
महान् भद्रश्च विपुलपीव्नी तु स्थूलपीवरे ।दभ्रमल्पं कृशं सूक्ष्मं स्तोकं च क्षुल्लकं तनु ॥ १५९७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
राहुरभ्रपिशाचश्च केतवो विकचाः कृशाः ।धूमजाः शिरिखनो ब्रह्मपुत्राः श्रीमन्त आहिकाः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शिशिरः स्फीतः सेभ्यः सीमो हिमोऽपि च ।उष्णं ज्वलः खरः क्रूरो बालस्तिग्मः कृशश्चुपः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पितुर्विभक्तः संसृष्टी भ्रात्रार्थेनैकतां गतः ।पृश्निः किरातोऽल्पतनुर्दुर्बलस्तु कृशस्तनुः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तनुनि त्रिः पुमान् केतुग्रहेषु त्रि तु कृष्टवाक् ।सामगीतिप्रकाराणां भेदेनैकेन संयुते ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कृश as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तनुतनुस्त्वगल्पकायेषु तनुः स्याद्विरले कृशे । मृत्स्ना तु वरिका प्रोक्ता मृत्स्ना प्रशस्तमृत्तिका ॥ Dharaṇikośa 19.2.6
- कोषकल्पतरु अर्भकचारणे वर्ण[को] वर्णकं चन्दने कुङ्कुमे लेपनेऽथार्भको भेद्यवत् । बालके[निर्ध]ने[स्यात्]कृशे भ्रूणको वेत्रधारे त्रये दर्शकः शिक्षके ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.83
- कोषकल्पतरु जैवातृकजैवातृको नरीन्दौ परवज्जायौ कृशे चिरायुषि च । दिवसे रतर्द्धिकं स्या- त्सुखतः स्नानेऽष्टमङ्गले चान्त्ये ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.44
- कोषकल्पतरु शातसुखे कृशे चाथ हितं धृते स्या- त्पथ्ये सुतः पार्थिवपुत्रयोः स्यात् । विशेष्यवच्चाभिषुतेऽथ सूतः प्रसूतसंप्रेरिततक्षसु स्यात् ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.8
- कोषकल्पतरु तनुधनुः पियाले नरि राशिभेदे- शरासनेऽसावपि शस्त्रमात्रे । धनुर्धरे तु त्रितये तनुस्तु त्वक्काययोः स्त्री विरले कृशेऽल्पे ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.21.1
- नानार्थार्णवसंक्षेप तनुनान्दीवृक्षाह्वये त्रिस्तु विरलेऽल्पे कृशेऽपि च । तन्तुस्तु सूत्रे ना यज्ञसंस्थायां चाथ स द्वयोः ॥ ५११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.511
- नानार्थार्णवसंक्षेप पात्रटपात्रटस्तु कृशे त्रि स्यात् कर्परे तु पुमानयम् । पाण्डुरं क्ली मरुवके शुक्ले ना तद्वति त्रिषु ॥ ११४४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1144
- परमानन्दीयनाममाला तनुवस्त्रे देहे गृहे चाथ तनुः स्वल्पे कृशे त्वचि । विरले वामने देहे त्रुटिः संशयलेशयोः ॥ २२४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.224
- शब्दरत्नावली अर्भकअम्लिकाऽम्लोद्गारचिञ्चापाचाचाङ्गेरिकासु च । अर्भकः स्यात् कृशे स्वल्पे तथा मूर्खे च वालके ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.31
- शब्दरत्नावली जैवातृकत्रिषु दीर्घायुः कृशयोश्चन्द्रे जैवातृकः पुमान् । बहित्रे तर्तरीकं स्यात् पारगे त्रिषु कीर्त्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.173
- शब्दरत्नावली पात्रटपर्पटः पिष्टगेदे स्त्रीपुंसि स्याद्भेषजान्तरे । पात्रटो वाच्यलिङ्गः स्यात्कृशे कर्पटके पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.49
- शब्दरत्नावली कृपणकुर्वाणः कारके भृत्ये कृपणः कुत्सिते कृशे । कृमौ तु कृपणः पुंसि चान्यत्र द्वितये त्रिषु । कृपाणः पुंसि खङ्गे स्याच्छुरिकायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.31
- शब्दरत्नावली शातश्वेतं रूप्ये सिते नाद्रौ श्वेताम्रे च कपर्दके । शितं शातञ्च निशिते शातं स्यात्कृशशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.62
- शब्दरत्नावली तनुज्योत्स्नी पटोलिकायान्तु ज्योत्स्नायुतनिशि स्त्रियाम् । तनुर्देहे त्वचि स्त्री स्यात्त्रिष्वल्पे विरले कृशे । दानं त्यागे हस्तिमदे च्छेदपालनशुद्धिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.10
- शब्दरत्नाकर तनुधर्मेऽग्नौ नवनीते च तल्पं शयनजाययोः । रत्नदोषे भये त्रासस्तनुः स्त्री त्वक्शरीरयोः । त्रिष्वल्पे च कुशे चाथ तमो राहुस्तमः शुचि ॥ १९३३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1933
- त्रिकाण्डशेष जैवातृकजैवातृकः कृशे चन्द्रे दीर्घायुषि च स त्रिषु । जालिका वस्त्रभित्कूटकृत्कैवर्ते च जालिकः ॥ २३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.23
- त्रिकाण्डशेष तनुशूरे दातरि च त्यागी व्रतिशोच्यौ तपस्विनौ । तपनो नरके भानौ विरलेऽल्पे कृशे तनुः ॥ २४१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.241
- वैजयन्ती तनुतनुः स्त्री त्वचि देहे च त्रिष्वल्पे विरले कृशे । तमा राहुस्तमोऽघं शुक् स्वरूपेऽधस्तलोऽस्त्रियाम् ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 6.5.35