कर्ष
karṣaपुं · masc.In 14 kośas: 15 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
पाय्यं हस्तादिभिस्तत्र स्याद्गुञ्जाः पञ्च माषकः ॥ ८८३ ॥ते तु षोडश कर्षोऽक्षः पलं कर्षचतुष्टयम् ।बिस्तः सुवर्णो हेम्नोऽक्षे कुरुबिस्तस्तु तत्पले ॥ ८८४ ॥तुला पलशतं तासां विंशत्या भार आचितः ।शाकटः शाकटीनश्च शलाटस्ते दशाचितः ॥ ८८५ ॥चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थः प्रस्थैश्चतुर्भिराढकः ।चतुर्भिराढकैर्द्रोणः खारी षोडशभिश्च तैः ॥ ८८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंक्लीm. n.
टङ्कोऽस्त्री धरणं शाणद्वयं कोलस्तु दंक्षमः ।क्षुद्रमोवटकः कोलौ कर्षः पुंसि नपुंसके ॥ ५१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शेषरोहिषमाषाणां प्रत्यूषामिषयोरपि ।पेषकोषकरीषाणां तथैव यूषकर्षयोः ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कोलद्वयं तु कर्षोऽस्त्री स्यादक्षः पाणिमानिका ।तिन्दुकं स्यात्पाणितलं किंचित्पाणिः पिचुश्च सः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्पा (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कणिशं कर्षं वर्षं प्रत्यूषं यूषमुष्णीषम् ।कोषो माषो वेषः शेषो **म्बरीषं च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
संवर्तकः कर्षफलः कल्को हार्यः कलिद्रुमः ।कर्षो दैन्यो मधुबीजो धर्मद्वेषी बिभेदकः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गुञ्जा स्यात्पञ्चभिर्माषैः कर्षः षोडशमाषकैः ।पलं कर्षचतुष्केन तुला पलशतं मतम् ॥ ४११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माषाम्बरीषयूषाः प्रत्यूषोष्णीषकोषनिर्यासाः ।आमिषवर्षकर्षमांसा मासः पनसावतंसौ च ॥ १६२ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
कर्षोऽथ पलमित्युक्तं तच्चतुर्गुणिते स्मृतम् ।विस्तः सुवर्णः कनकनिकुञ्चनविकर्षणे ॥ ५२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षोडशः माषकाणां तु कर्षः स्यादऽक्ष एव वा ।चतुःकर्षाः पलं ज्ञेयं पुनः कर्षचतुष्टयम् ॥ १४८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अक्षः कलिद्रुमः कक्षो भूतवासस्तुषोऽपि च ।भूतवासः कर्षफलः कर्षो विभीतकस्त्रिषु ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कर्षोऽनृतं प्रणृतञ्च हलभूतिर्महाधनम् ॥
genderपुंmasc.
पञ्चकृष्णलको माषः माषकोऽपि च कुत्रचित् ।माषाः षोडशकर्षोऽस्त्री तत्रैवाक्षः पुमानपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तृतीये ध्वानका शाणभागे माषास्तु षोडश ।सुवर्णोऽक्षः पिचुः पाणिः कर्षोऽस्त्री क्रोडबिंदुके ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्त्री भूम्नि मेघागमकालवाचिकर्षोऽस्त्रियां स्यात्पलतुर्यभागे ।ना कर्षणे स्त्री तु [स] धान्यभेदेत्वग्दोषमाने परवज्जडे स्यात्[83b] ॥ ३७ ॥
इन्द्रवज्रा
दम्भे पापाशये पापे स्याद्विष्ठौषधपिष्टयोः ।किट्टेऽप्यथ पलोन्मानचतुर्भागे नृशण्डयोः ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
कर्षं कृषिक्रियायां ना कण्वस्त्वृष्यन्तरे पुमान् ।पापे क्ली बधिरे तु त्रिर्मेधाविनि च ना पुनः ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsकृषिक्रिया
कर्षो मानविशेषे स्यात्कर्षणे च पुमानयम् ।कर्षूः पुंसि करीषाग्नौ स्त्रियां कुल्येष्टखातयोः ॥काक्षी सौराष्ट्रमृद्भदे स्त्रियान्तु वरिकोषधौ ।घोषमाभीरपल्ल्याञ्च ध्वनिगोपालघोषके ॥चोक्षो दक्षे मनोज्ञे च तीक्ष्णे च शुचिगीतयोः ।झषा नागवलायां स्त्री तापमीनवनेषु ना ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्भ (wrong syllable)
कर्ष as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अक्षद्यूतेऽक्षे शारिफलकेऽप्याकर्षोऽथाक्षमिन्द्रिये ॥ २२२ ॥ ना द्यूताङ्गे कर्षे चक्रे व्यवहारे कलिद्रुमे । Amarakośa 3.3.428
- धरणिकोश निष्कनिष्कं कर्षे च दीनारे उरसो भूषणेऽपि च । अष्टाधिके शते हेम्नो हेम्नि हेमपलेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 1.3.1
- धरणिकोश पिचुनीचः पृथग्जने निम्ने पिचुः स्यात्तूलकर्षयोः । मरीचिः स्यान्मनौ रश्मौ नमुची दैत्यमन्मथौ ॥ Dharaṇikośa 5.1.2
- धरणिकोश काष्ठानिष्ठा निष्पत्तिनाशान्तयाच्ञानिर्वहणेषु च । काष्ठा दिक्कालमर्यादाकर्षेषु काष्ठमिन्धनम् ॥ Dharaṇikośa 11.2.1
- धरणिकोश सुवर्णपत्रोर्णे धौतकौशेयं पत्रोर्णं शोणकं विदुः । सुवर्णे हेम्नि तत्कर्षे सुवर्णे हरिचन्दने ॥ Dharaṇikośa 14.2.15
- धरणिकोश अक्षअक्षान्वदन्ति शकटव्यवहारकर्षा- न्सौवर्चलामxकपाशकहस्तिपक्षान् । अक्षो रथावयववाक् च बिभीतके स्या- दक्षाणि पण्डितजना विदुरिन्द्रियाणि ॥ Dharaṇikośa 33.3.5
- कोषकल्पतरु निष्कअष्टाधिकस्वर्णशते च कर्षे वक्षःस्थलालंकरणे च हेम्नः । पात्रे पले पुंसि नपुंसके च दीनारके तद्वदुशन्ति निष्कम् ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.1.11
- कोषकल्पतरु पिचुनीचः खर्वे पामरे चान्यवत्स्या- त्तूले कर्षे कुष्ठरोगेऽसुरे च । किंच प्रोक्तो भैरवास्ये पिचुर्ना- थ भ्रूमध्ये श्मश्रुणि श्लाघने च ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.5.39
- कोषकल्पतरु अक्षअक्षस्तु कर्षे शकटे च चक्रे कलिद्रुमे च व्यवहारके च । आत्माभिविज्ञे नरि पाशके च स्पादिन्द्रियेऽन्त्ये रुचके च तुत्थे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप निष्कवक्षोभूषान्तरे कर्षे सज्जनस्तु रहस्यपि । त्रि तु निर्गतकाद्येषु निजं तु त्रिः सनातने ॥ ६८८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.688
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुक्तिजलजन्तौ च घोटानां रोमावर्तान्तरेऽपि च । सज्जनस्त्वपठीदेनामुन्माने कर्षसंज्ञके ॥ १३९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1397
- परमानन्दीयनाममाला अक्षअक्षो विभीतके तुत्थे रावणाङ्गजकर्षयोः । रथाङ्गे शकटे जीवे पाशके च वराटके ॥ ४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.4
- शब्दरत्नावली निष्कवा पुंसि निष्कं दीनारे कर्षे वक्षो-विभूषणे । सुवर्णानां शते माष्टे हेम्नि हेममानेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.13
- शब्दरत्नावली पिचुपिचुर्ना दैत्यभित्कुष्ठभेदयोः कर्षतूलयोः । मोचः शोभाञ्जने मोचा शाल्मलीरम्भयोः स्त्रियाम् ॥ रुचिर्दीप्तौ च शोभायामभिलाषाभिषङ्गयोः । रुचा रुग्दीप्तिशोभेछाशारिकाशुकवाक्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.8
- शब्दरत्नावली अक्षसर्पे विभीतके तार्क्ष्ये चक्रे कर्षे भवेत्पुमान् । क्लीबे खौवर्चले तुत्थे इन्द्रियेऽपि निगद्यते ॥ उषा स्त्री बाणकन्यायां कामिगुग्गुलयोः पुमान् । ऊषा च रात्रिशेषे स्यादुषाऽव्ययमपीष्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.3
- शब्दरत्नाकर अक्षद्यूतमेदे ग्लहे कर्षे शकटेऽप्यक्षमिन्द्रिये । अट्टः पक्वौदने घातेऽतिशये क्षौमवेश्मनि ॥ १८६४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1864
- शब्दरत्नाकर निष्कहेम्न्युरोभूषणे कर्षे साष्टकर्षशते पले । दीनारेऽपि च निष्कोऽस्त्री नेमिः सीमाव्यवस्थयोः ॥ १९४८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1948
- त्रिकाण्डशेष कृष्टिकुलीरे कर्कटो राशौ कृष्टिः कर्षे बुधे पुमान् । अप्रियेऽपि कटुः कुम्भे कुटो ना भवने द्वयोः ॥ ९४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.94
- वैजयन्ती अक्षअक्षो रथांग आधारे व्यवहारे विभीतके । शकटे पाशके कर्षे द्यूतभेदेऽक्षमिन्द्रिये ॥ २ ॥ Vaijayantī 6.5.2
- वैजयन्ती क्रोडक्रोडं क्ली कर्ष उत्सङ्गे सूकरे ना न नोरसि । औषधे रुजि कुष्ठोऽस्त्री कुञ्जोऽस्त्री गह्वरे हनौ ॥ २३ ॥ Vaijayantī 6.5.23
- वैजयन्ती निष्कनिष्कोऽस्त्री हेम्नि दीनारे साष्टे कर्षशते पले । वक्षोविभूषणे कर्षे नाथस्त्विंद्रे प्रभावपि ॥ ४५ ॥ Vaijayantī 6.5.45