वरण्ड
varaṇḍaपुं · masc.In 9 kośas: 11 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
कड्गुः कम्बुश्च शम्याकः पुष्पलस्तु गवेधुका ।धान्यराशिस्तु वनजा वरण्डस्तृणसञ्चयः ॥ २७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तोयेन सहिते शैलबिलटङ्को(?) नृषण्डयोः ।आधारोऽम्भो बन्धनं स्यात्त्वालिः पालिश्च पिण्डिलः ।पुंसि सेतुर्वरण्डः स्यात्समुद्रारुश्च संवरः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चत्वरं स्थण्डिलं क्लीबे स्त्री वितर्दिश्च वेदिका ।वरण्डोऽस्त्र्यन्तरावेदिर्भूया * * परिष्कृता ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
अर्बुदोऽस्त्री महाग्रन्थिर्गण्डमालापची च सा ।युवगण्डो वरण्डः स्यात्स्त्रियां तु मुखदूषिका ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करण्ड-कूष्माण्ड-वरण्ड-रुण्ड-भारुण्ड-गुण्डा लगुडः शिखण्डः ।गुडः पिचण्डोऽथ जपाप्रसून-निवाप-कोपेषु च पिण्ड उक्तः ॥ १५ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
एते नपुंसके भवन्ति । इदं शिल्पं कलादिकं कर्म । छर्दिर्वान्तिः । अन्नं भक्ष्यम् । शमलममेध्यम् । मरकतं रत्नम् । पलालं धान्यादीनाम् । कृच्छ्रं कष्टम् । मन्दिरं गृहम् । रिक्थं द्रव्यम् । मन्दुराशब्दं स्त्रियां जानीयात् । इयं मन्दुरा वाजिशाला ।कल्ककृमिमुन्यङ्गारवप्रग्रहहोमर्षियक्ष्मरेफाः ।मण्डकरण्डवरण्डाश्च पुंसि पथाम्बरीषौ च ॥ ८१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 न्या (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कलिञ्जगण्डौ लगुडः पिचण्डोवरण्डकूष्माण्डकरण्डरुण्डाः ।नाडीव्रणाङ्गुष्ठह[2]ठा गुणश्चघटो नरे भ्रूणशिखण्डचण्डाः ॥ १८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
कोषबृद्धिः कुरण्डः स्याद् गर्वण्डो नाभिकण्टकः ।युवगण्डो वरण्डः स्याद् वयः स्फोटाह्वये द्वयम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धान्यराशिस्तु खलजो वरण्डस्तृणसंचयः ।ऋद्धे त्वावसितं धान्ये पूतं स्याद्बहुलीकृतम् ॥ १४३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीनकोशी शमी शिम्बा तीक्ष्णाग्रे शूकमस्त्रियाम् ।धान्यराशिस्तु वलजा वरण्डस्तृणसञ्चयः ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्वित्रं श्वेतेऽत्र चक्रं तु दद्रुः स्त्री मुखजः पुनः ।पुंहलोऽपि वरण्डोऽपि व्यंगो नीलं पृषन्मुखे ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूरक्रूरसुदुर्वहेषु नरि तु स्यादश्वमारे सितेपश्वङ्गेऽप्युदरे पिचण्डमथ न स्त्री स्यात्तरण्डस्तथा ।वृद्धेऽन्तर्बडिशे च दारुणि तथा स्याद्भेलकेऽथान्तरा-वेद्यां वक्त्रगदे वरण्ड उदितो धीमद्भिरेष व्रजे ॥ ८३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
मार्गे गोमयमण्डले च फणिनां मारण्ड उक्तोऽण्डके-ऽथो धूर्ते सरटे सरण्ड उदितो भूषान्तरेऽपि क्वचित् ।पूत्यण्डस्तु सुगन्धकीटमृगयोर्वारुण्ड उक्तोऽस्त्रियांदृक्कर्णोत्थमले गणस्थितपतौ स्त्री द्वारपिण्ड्याह्वये ॥ ८४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
doubtful
रथगुप्तौ मृगे चाथ वण्डालः स्यात् खनित्रके ।नौकायां शूरयोर्युद्धे वरण्डस्त्वपि सहतौ ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 स (wrong syllable)
meaningsसहति
तृणकाष्ठादिभारे च मुखरोगान्तरे तथा ।पुम्बलाख्येऽन्तरावेदौ प्राकारेऽथ वटम्बवाक् ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पिण्डः सान्द्रे गृहांशेऽङ्गे पण्डः षण्डे मत स्त्रियाम् ।स्तम्बे शस्ते प्रकाण्डोऽस्त्री वरण्डो वदनामये ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवदनामय
समूहे चान्तरावेद्यां मण्डः स्यात्सारपिच्छयोः ।एरण्डे मस्तुनि क्लीबे मार्तण्डौ खगदंष्ट्रिणौ ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वरण्ड as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु स्थूलोच्चयस्थूलोच्चयो गण्डदृषद्वरण्डा- साकल्यमध्येभगतेषुदिष्टः । धनञ्जयोऽग्नौ ककुभेऽर्जुने च देहानिले स्याद्भुजगान्तरे च ॥ ८८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.88
- शब्दरत्नावली धाराङ्गधाराङ्गो मेहने तीर्थे खङ्गे चापि वरण्डके । नारङ्गो यमजप्राणि नागरङ्ग महीरुहोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.38