हठ
haṭhaपुं · masc.In 16 kośas: 13 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सौष्ठवं स्यादवष्टम्भो हठः प्रसभमुच्यते ।प्रग्रहो ग्रहको वन्दी पणोऽक्षेषु ग्लहः स्मृतः ॥ ७५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकस्त्रिकोणस्त्रिकटो वारिपर्णी तु कुम्भिका ।वृकधूमो ढण्ठणश्च हठः पानीयपादपः ॥वारासनं वाःसदनं पर्णसिर्जलमन्दिरम् ।समुद्रगृहमित्याहुर्जलयन्त्रनिकेतनम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलात्कारो हठः खष्पः प्रसभं स्खलितं छलम् ।प्रपातस्त्वभ्यवस्कन्दोऽभ्यवस्कन्दनमित्यपि ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवटो विटोऽपि * पटोललाटभूषार्थलोध्रान्यः ।कोष्ठो हठः प्रकोष्ठो-ऽङ्गुष्ठो गण्डः प्रगण्डश्च ॥ १४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वैरप्रतिक्रिया वैरनिर्यातनमपि स्मृतम् ।प्रसभं हठबलात्कारौ छलं स्यात्स्खलितं च तत् ॥ ३९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलिञ्जगण्डौ लगुडः पिचण्डोवरण्डकूष्माण्डकरण्डरुण्डाः ।नाडीव्रणाङ्गुष्ठह[2]ठा गुणश्चघटो नरे भ्रूणशिखण्डचण्डाः ॥ १८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
गर्वोऽभिमानोऽहंकारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।हठो मदः स्मयो दर्प औद्धत्यमवलिप्तता ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलात्कारो हठश्चापि प्रसभं पुनरुच्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च्यु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
साम सान्त्वं बलात्कारः प्रसभो हठ इत्यपि ।आयुक्तिविनियुक्ता या सा ताम्बूलकरङ्किका ॥ १३११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रसभोऽस्त्री बलात्कारो हठश्च विजयो जयः ।प्रतीकारो वैरशुद्धिरपदानं पराक्रमः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णिका कर्णिकं चाथ पद्माक्षं पद्मकर्कटी ।हठः कुंभी वारिपर्णी किंचोलस्त्वंगलोड्यकः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हठोऽम्बुपर्ण्यां प्रसभे शठस्तुधत्तू[274a]रके ना परवत्तु धूर्ते ।मध्यस्थिते पुंसि जडेऽथ कुण्ठे-ऽकर्मण्यके मन्दमतौ च शस्तः ॥ ५३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 ह (wrong syllable)
हठः पार्ष्ण्यां बलात्कारे जलोद्भवतृणान्तरे ।वारिपर्णीसमाख्येऽथ महारुग्भीममृत्युषु ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
हंसोऽश्वेऽर्के हरे विष्णौ खगे निर्लोभभूभुजि ।जीवे श्वेतवृषे भिक्षौ पार्ष्णिकाप्रसभौ हठौ ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
वारिपर्णी च हेतुस्तु कारणे कर्मजन्मनोः ।हीरः सर्पे हरे सिंहे हेलिरालिंगने रवौ ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवारिपर्णी
doubtful
हठ as a meaning in nānārtha verses
- कल्पद्रुकोशः आग्रह्आङो हठे परेस्तु स्यात्प्रत्युद्गमनकर्मणि । प्रतेस्तु स्वीकृतौ सोभेरभियोगे समस्तु सः ॥ ९२ ॥ Kalpadrukośa 1.10.92
- कोषकल्पतरु श्रीपर्णपद्मिन्यां गरुडस्य मातरि तथा स्त्रीलिङ्गभाक्संमतः श्रीपर्णं कमलेऽग्निमन्थहठयोः कुम्भ्यां स्त्रियां शाल्मलौ । गम्भार्यां[283a]रजते तु युग्मरहितं दुर्वर्णमुक्तं बुधैः पत्रोर्णं त्वरलौ तथाम्बरभिदि त्रय्यां त्वशुद्धे चिते ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.15.37
- कोषकल्पतरु खष्पकल्पस्तु शास्त्रे प्रलये च युक्ते विधेर्दिने पुष्पवतोः पपीः स्यात् । कस्तूरिकायां तु तथाभिमाने दर्पोऽथ कोपे च हठे च खष्पः ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.22.6
- शिवकोष कत्तृणउषणोषणे कणायामूषणमुषणं च मारीचे । अथ कत्तृणं हलीमे हठे किरातेऽपि रामकर्पूरे ॥ १५८ ॥ Śivakoṣa 11.2.158
- शिवकोष श्रीपर्णीश्रावणी श्रवणे मुण्ड्यां जटामांस्यां सुदर्शने । श्रीपर्णी तु हठे मुद्यां सप्तपर्णे तु कट्फले ॥ १६३ ॥ Śivakoṣa 11.2.163
- शिवकोष कुम्भीकुम्भं त्रिवृद्गुग्गुलयोर्भद्रास्थालीहठे स्त्रियाम् । रम्भा तु मृत्युपुष्पायां स्याद्रम्भः षट्पदालये ॥ ३२३ ॥ Śivakoṣa 19.1.323
- शब्दरत्नावली सङ्गरशमीफले विपत्तौ च मारणेऽपि हठेऽस्त्रियाम् । सम्भारः सम्भृते स्तोमे सावित्रो वसुभर्गयोः ॥ सावित्री सत्यवत्पत्नीब्रह्माणीपार्वतीषु च । सामुद्रं देहचिह्ने तु समुद्रप्रभवे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.110
- तन्त्राभिधान ळ्ळः पृथ्वी विमला मेघोऽनन्तो हव्यवहः सिता । व्यापिनी शिवदा केतुर्जगत् सारतरं हठः ॥ १६८ ॥ Tantrābhidhāna 2.51.168