पिण्ड
piṇḍaपुं · masc.In 18 kośas: 45 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
ग्रासो गुडेरकः पिण्डो गडोलः कवको गुडः ॥ ४२५ ॥गण्डोलः कवलस्तृप्ते त्वाघ्रातसुहिताशिताः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लोहं कालायसं शस्त्रं पिण्डं पारशवं घनम् ॥ १०३७ ॥गिरिसारं शिलासारं तीक्ष्णकृष्णामिषे अयः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
लोहोऽस्त्री शस्त्रकं तीक्ष्णं पिण्डं कालायसायसी ।अश्मसारोऽथ मण्डूरं सिंहाणमपि तन्मले ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
तनुस्तनूः संहननं शरीरं,कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं,क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
जटुकः कालकश्चापि पिप्लुश्च तिल इत्यपि ।क्षेत्रं कलेवरं क्लीबे पिण्डोऽस्त्री विग्रहः पुमान् ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ग्रासो गुडेरकः पिण्डो द्वयोर्गण्डोलको गुडः ।क्लीबे स्याद्गिरणं गीर्णिगीर्णी तुल्ये गिरिर्गिटी ॥ ३०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिरजङ्गलसस्वातिपिटकामांसजन्तुषु ।मधुपिण्डौ सुरातन्वौ नामसेवालमध्ययोः ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
लोहोऽस्त्री गिरिसारं स्याच्छिलासारमयो घनम् ।शस्त्रं पिण्डं पारशवं तीक्ष्णं कालायसं तथा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रसगन्धो गन्धरसो बोलो जातीरसो रसः ।प्राणः शशश्च पिण्डश्च गोप-गोपरसावपि ॥गञ्जा पिका मातुलानी भङ्गिका विजया जया ।उन्मादि[नी] हर्षिणी स्याद्भङ्गराजस्तु मार्कवः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पिण्डोऽस्त्री विग्रहः कायः सरः (संचरः) स्कन्धपञ्चरः (रौ) ।अप्तुर्घनो भूघनोऽङ्गमिन्द्रियायतनं पुरम् ॥ ४४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ताम्बूलदो वागुरिकः * * * [ताम्बूल]पिटकस्त्रिषु ।स्त्रियौ तु पेटा-मञ्जूषे पुटकं पुस्तकादिभृत् ।वंशजे भाजने पिण्ड-कण्डोलौ पिटक[96a]स्त्रिषु ।समुद्गकः संपुटकः प्रसेवः स्यूत इत्यपि ।कटस्त्रिषु किलिञ्जो नासने वीरणनिर्मिते ।कटकोणः(लः) प्रतिग्राहः पतद्ग्राहः पतद्ग्रहः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गुडः पिण्डो गडोलश्च गण्डोलः कवकोऽपि सः ।कवलोऽस्त्री स्वयं त्वेष बद्धः सिन उदीर्यते ।स्यात्सितोऽन्यस्तर्पणं तु तृप्तिः सौहित्यमित्य[131b]पि ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रतिसारणमङ्गुल्या घर्षणं वदनादिषु ।पिण्डो रसक्रिया चूर्णस्तिस्रोऽञ्जनविकल्पनाः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसक्रियावलेहः स्यात्पिण्डस्तु गुटिका मता ।आश्च्योतनं त्वक्षिसेकस्तस्य कालो निशा मता ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करण्ड-कूष्माण्ड-वरण्ड-रुण्ड-भारुण्ड-गुण्डा लगुडः शिखण्डः ।गुडः पिचण्डोऽथ जपाप्रसून-निवाप-कोपेषु च पिण्ड उक्तः ॥ १५ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
ऋष्टिर्यष्टिर्भुष्टि-र्गुडश्च शुण्डो गणे पिण्डः ।अरणिस्तथाणिराणि-र्दरणिः श्रोणिर्मणिः श्रेणिः [230b] ॥ २२ ॥
metre not recognised
genderपुंस्त्रीm. f.
शस्त्रं पिण्डं शिलासारं गिरिसारमयोऽपि च ।तीक्ष्णकृष्णामिषे पारशवं तत्किट्टके पुनः ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्राणो गोपरसः पिण्डस्तथा गन्धरसः स्मृतः ।कुरुविन्दो हंसपादो हिङ्गुलोऽथ शिलाजतु ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समानौ शिरसः पिण्डौ कुम्भौ तत्रान्तरं विदुः ।वातकुम्भः पुच्छमूले पेचकः कथितो बुधैः ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रातराशः कल्यवर्तः सग्धिः स्यात्सहभोजने ।गुडो गुडेरको ग्रासपिण्डौ कवक इत्यपि ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकरार्थे तथा गञ्जो भूरुहे बाणपिप्पलौ ।वृन्दे गोले च पिण्डोऽपि वराटो रज्जुशस्त्रयोः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
जीवे सत्त्वो मधुर्मद्ये फलेऽप्यामलकस्तथा ।एकाद्रात्रः समाहारे तनौ पिण्डोऽपि कथ्यते ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तुन्दं पिण्डश्च (पिचण्डः?) कुक्षौ स्यादंशे स्कन्ध इतीरितः ।बाहौ प्रवेष्टः पुंसि स्याद्दोरस्त्री परिकीर्तितः ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताम्रे त्वौदुम्बरं शुल्बं दृ(ह्य?)ष्टं म्लेच्छमुखं रितिः(री?) ।वरिष्ठमथ तीक्ष्णं च शस्त्रकं पिण्ड इत्यपि ॥ ५४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गैरेयं गिरिजं चार्थ(र्थ्य?)मश्मजं चाश्मकं तथा ।बोले तु स्याद्गन्धरसः प्राणः पिण्डोऽपि गोपनः ॥ ५५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आत्मा गात्रं तनुः पिण्डं शरीरं पाञ्चभौतिकम् ।पर्वलेखाऽङ्गुलिग्रन्थिः पार्वी मुद्राङ्गुलीयके ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संहननं घनो बन्धः पुरः पिण्डं च पुद्गलम् ।हृषीकमक्षं करणं ग्रहणं च खमिन्द्रियम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ग्रासो गुडश्च गण्डोलो गडोलश्च गुडेरकः ।कवकः कवलः पिण्डश्चेत्यादि ग्रासनामकाः ॥ ६४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गं गात्रं तनुः क्षेत्रं तनूः संहननं सिनम् ।वपुश्च पुद्गलः पिण्डः कायः प्रजनुकः पुरम् ॥ ९०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लोहं शस्त्रं तथा तीक्ष्णं धीनं च धीवरं घनम् ।गिरिसारं शिलासारं पिण्डं पारशवं पुनः ॥ १७९१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
पिण्डः प्राणश्च नामाऽपि बोलस्य कथ्यते बुधै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षेत्रं तलुः कुलं पिण्डं कन्धं स्कन्धं कलेवरम् ।द्वेऽस्त्रियौ कायदेहौ च तनूर्मूर्तिस्तनुः स्त्रियः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वंशादिनिर्मिते भाण्डे कण्डोलः पिण्ड इत्यपि ।वीरणादिविरचिते स्यातां कटकिलिञ्जकौ ॥क्लीबे महानसं पाकस्थानं रसवती स्त्रियाम् ।स्यातां महानसाध्यक्षे पौरोगवपुरोगवौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अस्त्रियौ लौहलोहौ च पिण्डं तीक्ष्नञ्च शास्त्रकम् ।कालायसायसी क्लीबे स्यादश्मसार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रसगन्धो गन्धरसः प्राणः पिण्डो रसः शशः ।वोलो गोपो गोपरसो वोलजो गोपकोऽपि च ।हिण्डीरः स्यादब्धिकफः फेणो हिण्डिर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शुक्लधातौ पाकशुक्ला कंटिनी कर्कटी कटी ।बोलः पिण्डः शशः प्राणो गोलो गण्ड(न्ध?)रसो रसः ॥ ४३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देहोऽस्त्री विग्रहः कायः पिण्डो मूर्तिस्तनुस्तनूः ।वपुः संहननं वर्ष्म गात्रं क्षेत्रं कलेवरम् ॥ १०६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जिह्वामलं तु कुलुकं पिप्पिका दन्तजे मले ।पिण्डोऽस्त्रियां कुलं क्षेत्रं शरीरं स्कन्धपञ्जरौ ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अप्रतिरूपकथा स्यात्सङ्गणिका छोरणं परित्यागः ।स्यादुद्वर्धनमन्तर्हासस्त्रिषु पिण्डमाहारः ॥ २७ ॥
आर्या
genderविadj.
बोलो गोलः शशः पिण्डः प्राणो गन्धरसो रसः ।अभ्रकं व्योममेघाख्यं चक्रसंज्ञं नु माक्षिकम् ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कबलः कबतो ग्रासो गुडः पिण्डो गुडेरकः ।गण्डोरश्च गडोलश्च चर्वणं चूषणं रदैः ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दण्डोऽस्त्री लगुडे बले मथि दमे मानेऽभिमाने यमेचण्डांशोश्च गणे घटीग्रहभिदाकोणे प्रकाण्डे हये ।गोण्डः पामरजातिगो नरि महानाभौ भवेद्भेद्यवत्द्वन्द्वे स्यात्कवले गणे च वपुषि त्वस्त्री गृहाङ्गे बले ॥ ७६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
doubtful
पुङ्गले बोलसंज्ञे च भेषजे वपुषि त्वमुम् ।पुमांसं कश्चिदाह स्म शण्डं पिण्डी त्वियं स्त्रियाम् ॥ ७७१ ॥
अनुष्टुप्
पिण्ड as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु उपनाहस्यात्पारिबर्हः क्षितिपालयोग्य- वस्तुन्यपि स्याच्च परिच्छदेऽपि । वीणानिबन्धेऽप्युपनाह उक्तः पिण्डे व्रणालेपनके तथैव ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.32.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुडपिण्डे चेक्षुविकारे च वकुलाख्यमहीरुहे । गोले चेत्यपरे स्त्री तु स्नुहीगुलिकयोर्गुडा ॥ ३५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.354
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोलनैपाल्यां बालरमणकाष्ठेऽप्यथ नपुंसकम् । काञ्जिके ना तु पिण्डेऽथ गोधा प्राण्यन्तरे स्त्रियाम् ॥ ३७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.372
- नानार्थार्णवसंक्षेप गण्डोलप्रसृते तु द्रवाधारे गण्डूष इति यादवः । गण्डोलस्तु पुमान् पिण्डे गजस्य मुखपार्श्वयोः ॥ ६४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.645
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोलककैवर्ते मुस्तकेऽधीते गोलकस्तु द्वयोरयम् । जारजे भर्तरि मृते ना तु पिण्डेऽपि कम्बले ॥ ६९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.694
- शब्दरत्नावली पूरणआगामिवर्तमानाहर्युक्तायां रजनावपि । प्रवेणी च कुथावेण्योः पूरणं पूरपिण्डयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.48
- शब्दरत्नावली अक्षतअर्दितो व्याधिते संस्ये हिंसिते याचिते त्रिषु । अक्षतं न द्वयोर्त्वाजिपिण्डयोस्त्रिषु खण्डिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.74
- शब्दरत्नावली मेघपुष्पपिण्डपुष्पं सरोजे स्याज्जवातगरवञ्जुले । बहुरूपी(?) स्मरे विष्णौ शिवे च केशबुद्धयोः ॥ मेघपुष्पः शक्रह्ये क्लीबं पिण्डाभ्रवारिणोः । विप्रलापोऽपार्थवाक्ये विरोधवचनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.22
- शब्दार्णव गुटिकापिण्डे मणौ महारत्ने गुटिका बद्धपारदे ॥ १८८ ॥ Śabdārṇava 188
- वैजयन्ती गुडगुडौ पिण्डेशुविकृती स्नुहीगुलिकयोर्गुडा । गुरुर्गीष्पतिपित्राद्योः पौरोहित्यकरे च ना ॥ २७ ॥ Vaijayantī 6.5.27
- वैजयन्ती गोलकखोलकः पूगकोशे स्यात् भग्नभाण्डे शिरस्त्रके । गोलको मणिके पिण्डे कंबले विधवासुते ॥ २३ ॥ Vaijayantī 7.1.23
- वैजयन्ती पिण्डिकाअधिकारे प्रकारे च प्रक्रियोत्पादनेऽपि च । गृहादिधिष्ण्ये पिण्डे च जंघामांसे च पिण्डिका ॥ १४ ॥ Vaijayantī 7.2.14