समूह
samūhaपुं · masc.In 16 kośas: 12 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 53 as a meaning of another word.
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयःसंदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकंवृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समूहे निवहव्यूहसंदोहविसरव्रजाः ।स्तोमौघनिकरव्रातवारसङ्घातसञ्चयाः ॥ ३९ ॥समुदायः समुदयः समवायश्चयो गणः ।स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः,समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
समूहविसरव्यूहसन्दोहनिवहप्रजाः ।स्तोमौघवारसंघातनिकरव्रातसंचयाः ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहो निवहो व्यूहः संदोहः प्रकरो गणः ।ओघ-व्रज-व्रात-वार-विसर-व्रज-संचयाः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्रातः पूगः समाजश्च समूहः सन्ततिर्व्रजः ।व्यूहो निकायो निकुरो निकुरम्बं कदम्बकम् ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहः प्रकरः संघो निकरौघव्रजा अपि ।संघातो मण्डलं चक्रवालं वृन्दकदम्बके ॥ ३०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहः पुञ्जितश्चैव सजातीयगणे स्मृतः ।यूथं तिर्यग्जातिवृन्दे समजः पशुसंहतौ ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यमलं मिथुनं द्वैतं त्रयं च त्रितयं त्रयी ।समूहो निवहो व्यूहो वृन्दं चक्रं कदम्बकम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समूहः समुदायश्च समुदयोऽपि सञ्चयः ।समवायश्च सङ्घातः सन्दोहः संहतिस्तथा ॥ २५६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निकरव्यूहसमूहव्रातनिकायौघविसरसंदोहाः ।झाटचयवारसंचयनिचयगणप्रकरपेटकप्रचयाः ॥ ८२७ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
सन्दोहनिवहव्यूहसमूहनिकराकराः ।समुदायः समुदयो निकुरुंबं कदम्बकम् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुरति स्याद्यमयते यमयत्यपि वेष्टने ।स्तायतिः स्त्यायतिश्चोभौ समः शब्दसमूहयोः ॥समूहने संनिवेशे विसरे च प्रकीर्तितौ ।पिण्डति स्यात्पिण्डयति पिण्डते हुण्डतेऽश्नुते ॥ ५६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 त्पि (wrong syllable)
meanings
समूह as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् जालजालं समूह आनायगवाक्षक्षारकेष्वपि । Amarakośa 3.3.377
- नामलिङ्गानुशासनम् पटलछदिर्नेत्ररुजोः क्लीबं समूहे पटलं न ना । Amarakośa 3.3.379
- धरणिकोश चितिचितिः समूहे चित्यायां सृतिः स्यात्पद्धतौ गतौ । क्षितिर्भूक्षयवासेषु मतिर्धीच्छास्मृतिष्वपि ॥ Dharaṇikośa 15.1.2
- धरणिकोश जातमृतं स्याद्याचिते मृत्यौ जातं जन्मसमूहयोः । धुतं तु कम्पिते त्यक्ते वृत्ते चारित्रनिर्वृते ॥ Dharaṇikośa 15.1.8
- धरणिकोश स्कन्धस्कन्धो राज्ञि भुजामूले समाम्नायसमूहयोः । काये तरुप्रकाण्डे स्याद्राज्ञां भाण्डादिके करे ॥ Dharaṇikośa 18.3.3
- धरणिकोश परिकरपरिकरं विदुः प्रज्ञाः पर्यङ्कपरिवारयोः । प्रगाढगात्रिकाबन्धे समूहारम्भयोरपि ॥ Dharaṇikośa 26.3.47
- धरणिकोश व्यूहप्रोहो नैपुणतर्के स्यात्प्रोहो गजाङ्घ्रिपर्वणि । व्यूहः स्याद्बलविन्यासे व्यूहस्तर्कसमूहयोः ॥ Dharaṇikośa 32.2.2
- कोषकल्पतरु संदोग्धिसांनिध्यौर्जित्ययोश्चाथ दोग्धि स्यात्संप्रपूरणे । समो दुहिः समूहेऽथाशायां भ्रूणयते भवेत् ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.78
- कोषकल्पतरु संहिनोतिसमः समूहे स्थाने च हिनोतिः प्रेषणे प्रतः । समोऽर्तिः संगमे प्रोक्तोऽथाभ्याङो युधि गच्छतिः ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.28
- कोषकल्पतरु निवहतिवहने चापि सामीप्ये नेः समूहेऽथ मर्दने । शुश्रूषायां तत्क्षणजे सपत्नीलम्भनेऽप्यधेः ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.42
- कोषकल्पतरु प्रपञ्चतिपञ्चयति पञ्चते स्यात् तनोति तनुते च विस्तृतौ प्रसते । प्रात्पञ्चतिः समूहे व्यत्यासे वञ्चने विचारे च ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.83
- कोषकल्पतरु स्तोमगुन्द्राप्रसूतप्रमदाप्रियङ्गु- नीलीत्रिभण्डाङ्गुलिकेशिकासु । कालिन्दिकायां त्रिषु तद्वति स्यात् स्तोमोऽध्वरस्तोत्रसमूहवाची ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.25.62
- कोषकल्पतरु ग्रामतद्वत्संवसथे समूह उदितः शब्दादितश्चोत्तरः संपूर्वः समरेऽथ कालविवरे प्राकारगर्त्तेऽवधौ । अर्द्धे छद्मनि पुंसि नेम उदितः [31b] सोमस्तु शीतद्युतौ वित्तेशे पितृदैवते च पवने[व]स्वन्तरे स्यात्कपौ ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.25.64
- कोषकल्पतरु संस्त्यायपर्यायोऽवसरे क्रमेऽर्थविवृतौ निर्माणवाची तथा संस्त्यायस्तु समूहविस्तृतिगृहे स्यात्संनिवेशे स्थितौ । अन्तर्द्धौ सुरते व्यवाय उदितस्तेजोर्थकस्त्वव्ययं । शालेयं शतपुष्पिकौषधभिदि क्षेत्रे च शाल्यर्हके ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.65
- कोषकल्पतरु वारपात्र्यां परागे गजपादरज्ज्वां स्यात्कर्करीपूरगतं तथैव । वारस्तु सूर्यादिदिने समूहे द्वारे तथैवावसरे च न स्त्री ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप जातिजातिः समूहे मालत्यां सामान्ये जन्मगोत्रयोः । ब्राह्मणादिषु वर्णेषु वेदार्थे सर्वजन्तुषु ॥ ३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.38
- नानार्थार्णवसंक्षेप गर्भशिशावपत्ये शुक्रे च समूहे सारबीजयोः । गन्धस्तु गन्धवद्द्रव्ये चन्दनादौ महीगुणे ॥ ४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप चययज्ञे हविर्विशेषे च महावीरशृतेऽश्विनोः । चयः समूहे प्राकारमूलके चयनेऽप्यथ ॥ ५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.50
- नानार्थार्णवसंक्षेप वारवारः क्रियाभ्यावृत्तौ स्यात् समूहेऽवसरे तथा । कालभेदे नृपादीनां चारे चेत्याह कश्चन ॥ १०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.108
- नानार्थार्णवसंक्षेप चितिचितिस्तु स्त्री समूहे स्याच्चितायां चयनेऽपि च । ज्ञाने च चेततौ त्वेष धातौ स्यान्नरलिङ्गकः ॥ ४२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.423
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्रजवया स्त्री तरुशाखायां ना तु गत्यशनादिषु । व्रजस्तु नान्ये षण्डेऽपि गोष्ठे मार्गसमूहयोः ॥ ११७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1176
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्रातव्रातस्तु ना समूहे स्यादन्ये तु व्रातलक्षणम् । प्राहुरुत्सेधजीवाश्च नानाजातीयका अपि ॥ १२३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1234
- नानार्थार्णवसंक्षेप आकरआकरस्तु समूहे स्यादुत्पत्तिस्थान एव च । स्याद्रत्नलवणादीनामाकारस्त्वात्मवैकृते ॥ १९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप निकायनिघातस्त्वनुदात्ताख्यस्वरे निहननेऽपि च । निकायस्तु शरव्ये स्यात् समूहेऽपि सधर्मणाम् ॥ १०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.105
- नानार्थार्णवसंक्षेप निवहआज्ञायां च प्रतिज्ञायां व्रतनिश्चययोरपि । निवहस्तु समूह स्याद् वायुस्कन्धान्तरेऽपि च ॥ ११८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.118
- नानार्थार्णवसंक्षेप सङ्घातइत्येवमथ सङ्घातः समूहे हननेऽप्यपि । काव्यजातिविशेषे च तथैव नरकान्तरे ॥ २२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.229
- नानार्थार्णवसंक्षेप संस्त्यायसंस्त्यायस्तु गृहे चैव सन्निवेशसमूहयोः । रभसो विस्तृतौ चाथ सं(स्ता?स्त)रः सुस्तरेऽध्वरे ॥ २३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.230
- नानार्थार्णवसंक्षेप समिधसमिधस्तु समूहेऽग्नौ युद्धगोधूमपिष्टयोः । स्वापे तु संलयश्चैकीमावे च स्वधितिः पुनः ॥ २३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.239
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलापक्वचिदाङ्गिरसे मत्ये कलापस्तु पुमानयम् । काञ्चीतूणीसमूहेषु भूषणे बर्हिबर्हके ॥ ३०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.304
- नानार्थार्णवसंक्षेप कलिलकलिलं तु नपि ज्ञेयं समूहे कायपापयोः । गाम्भीर्ये सङ्गतेऽप्यात्माधिष्ठिते शुक्रशोणिते ॥ ३३२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.332
- नानार्थार्णवसंक्षेप कदम्बक्लीबं तु प्रसवे तस्य समूहे चाथ ना स्मृतः । करम्बः सेकमिश्रान्ने मिश्रमात्रे तु भेद्यवत् ॥ ४०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.404
- नानार्थार्णवसंक्षेप पटलनप्स्त्रियोस्तु समूहे स्यात् पटली पिटकान्तरे । टलं तु बले क्लीबं त्रि तु स्याद्वाग्मिकल्ययोः ॥ १०६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1064
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकरप्रकरस्ततपुष्पादौ स्यात् प्रकीर्णसमूहयोः । क्लीबं त्वगुरुसंज्ञे स्याद् गन्धद्रव्येऽथ पुंस्ययम् ॥ १०९६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1096
- नानार्थार्णवसंक्षेप समुदयसमूहे स्यात् समुदयः समरे च समुद्गमे । समुदायस्तु युद्धे स्यात् समूहेऽथ समुच्छ्रयः ॥ ११७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.117
- नानार्थार्णवसंक्षेप निकुरुम्बअङ्कुरे च समूहे च नृपलक्ष्म तु भूपतेः । छत्रे नृपस्य चिह्ने च प्रयोजनपदं पुनः ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.25
- नानार्थार्णवसंक्षेप समिध=========================================== NoteःLast verse on page 0031 is no.७० so first verse on next page 0032 should be no.७१, but in the PDF it is numbered as २३९ so I am keeping it same as per PDF. Also "इति त्र्यक्षरकाण्डे पुल्लिँङ्गाध्यायः ।" is mentioned at end of this page which does not match with top page headings on the pages before and after this page. Moreover subsequent page (no.0033) begins with verse no.८३ which indicates missing verses no.७१-८२. =========================================== समिधस्तु समूहेऽग्नौ युद्धगोधूमपिष्टयोः । स्वापे तु संलयश्चैकीभावे च स्वधितिः पुनः ॥ २३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.239
- नानार्थार्णवसंक्षेप कदम्बककुलत्थे स्त्री कफहरिः श्लेष्मघ्ने तु त्रिषु स्मृता । कदम्बकं समूहे क्ली सर्षपे तु पुमानयम् ॥ १५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.155
- शब्दरत्नावली प्रमुखप्रमुखः श्रेष्ठ आद्ये च त्रिषु मान्यसमूहयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.11
- शब्दरत्नावली हस्ततथा नक्षत्रभेदे च समूहार्थे कचात्परे । हेतिरस्त्रे शिखायाञ्च तथा सूर्यार्चिषि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.70
- शब्दरत्नावली स्कन्धस्कन्धश्छन्दो विशेषाकेसयुद्धभूषतिवर्ष्मसु । तरुप्रकाण्डे भद्रादौ समूहे च भवेत्पुमान् ॥ अथ साधुर्वार्द्धुषिके सुन्दरे सज्जने त्रिषु । सिद्धो योगभिदि व्यासे देवयोनिसुसिद्धयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.18
- शब्दरत्नावली ग्रामग्रामः पुमान् संवसथे समूहस्वरभेदयोः । गुल्मः सेना सैन्यरक्षाधहभिद्व्याधिभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.8
- शब्दरत्नावली समुदायउद्गमे संयुगे संघे भवेत्समुदयः पुमान् । पुमान् युद्धे समूहे च समुदायश्च तादृशः ॥ विरोधोत्सेधयोः पुंसि समुच्छ्रय उदाहृतः । त्रिषु स्वर्णमये ना तु सुरज्येष्ठे हिरण्मयः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.58
- शब्दरत्नावली धाराअतिवृष्टौ समूहे च तुरङ्गगतिपञ्चके । धारः प्रान्ते ग्रावभेदे ऋणगम्भीरयोः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.18
- शब्दरत्नावली प्रसरपङ्कारः सेतुसोपानशैवलेष्वम्बुकुब्जके । प्रसरः प्रणये वेगे समूहेऽपि च कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.85
- शब्दरत्नाकर क्षितिक्षेत्रं तु दारकेदारपुण्यस्थानात्ममूर्तिषु । पुरे योनौ समूहेऽथ मेदिन्यां च क्षये क्षितिः ॥ १८९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1897
- शब्दरत्नाकर कलापकलापो भूषणे काञ्च्यां समूहे बर्हतूणयोः । कमण्डलौ च दाडिम्यां करको भूम्नि तु स्त्रियाम् ॥ २०६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2062
- शब्दरत्नाकर पटलछदिर्नेत्ररुजोः क्लीबे समूहे पटलं न ना । प्रवणः स्यात् त्रिषु प्रह्वे कुशले वशवर्तिनि ॥ २१३३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2133
- शब्दरत्नाकर षण्डउल्लोचाध्वरयोरस्त्री षण्डः शून्यसमूहयोः । वितानोऽथ द्रुविस्तारे पल्लवे स्तम्बशाखयोः ॥ २१७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2171
- शब्दरत्नाकर परिवारपरिवारः परिजने शस्त्रकोशे परिच्छदे । विगाढगात्रिकाबन्धे समूहारम्भयोरपि ॥ २२१८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2218
- त्रिकाण्डशेष वरण्डसमूहे चान्तरावेद्यां मण्डः स्यात्सारपिच्छयोः । एरण्डे मस्तुनि क्लीबे मार्तण्डौ खगदंष्ट्रिणौ ॥ ११५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.115
- वैजयन्ती क्षेत्रक्षेत्रं गृहे पुरे देहे केदारे योनिभार्ययोः । पुण्यस्थाने समूहे च घृतं त्वाज्येंऽबुसर्पिषोः ॥ ६ ॥ Vaijayantī 6.3.6
- वैजयन्ती परिकरविवेके स्यात् परिकरः पर्यस्तिपरिवारयोः । प्रगाढगात्रिकाबन्धे समूहारंभयोरपि ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 8.1.33
- वैजयन्ती आकलनसमूहे स्यादाकलनं कलनज्ञानयोरपि । आच्छादनं संविधाने स्यादावरणवाससोः ॥ ३ ॥ Vaijayantī 8.3.3