साध्य

sādhyaपुं · masc.

In 14 kośas: 13 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 2.3 · p. 1

निलिम्पाः कामरूपाश्च साध्याः शोभाश्चिरायुषः ।पूजिता मर्त्यमहिताः सुबाला वायुभाः सुराः ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

निलिम्पपुं कामरूपपुं साध्यपुं शोभपुं चिरायुस्पुं पूजितपुं मर्त्यमहितपुं सुबालपुं वायुभपुं

genderपुंmasc.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 2.6 · p. 1

द्वादशार्का वसवोऽष्टौ विश्वेदेवास्त्रयोदश ।षट्त्रिंशत्तुषिताश्चैव षष्टिराभास्वरा अपि ॥ ४ ॥षट्त्रिंशदधिके माहाराजिकाश्च शते उभे ।रुद्रा एकादशैकोनपञ्चाशद्वायवोऽपि च ॥ ५ ॥चतुर्दश तु वैकुण्ठाः सुशर्माणः पुनर्दश ।साध्याश्च द्वादशेत्याद्या विज्ञेया गणदेवताः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 स (wrong syllable)

अर्कपुं वसुपुं विश्वेदेवपुं तुषितपुं आभास्वरपुं माहाराजिकपुं रुद्रपुं वायुपुं वैकुण्ठपुं सुशर्मन्पुं साध्यपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह स्वर्गवर्गः Amarakośa 1.1.10

आदित्यविश्ववसवस्तुषिताभास्वरानिलाः ।माहाराजिकसाध्याश्च रुद्राश्च गणदेवताः ॥ १० ॥

अनुष्टुप्

आदित्यपुं विश्वपुं वसुपुं तुषितपुं आभास्वरपुं अनिलपुं माहाराजिकपुं साध्यपुं रुद्रपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव साधारणप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.1.8 · p. 370

महाराजिकसाध्याश्च रुद्रा एषां गणाः क्रमात् ।धाता मित्रोर्यमा पूषा शक्रोंशो वरुणो भगः ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

महाराजिकपुं साध्यपुं रुद्रपुं धातृपुं मित्रपुं अर्यमन्पुं पूषन्पुं शक्रपुं अंशपुं वरुणपुं भगपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव कालप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.4.10 · p. 406

सिद्धः साध्यः शुभः शुक्लो ब्रह्मेन्द्रश्चापि वैधृतिः ।तत्रातिगञ्जो गञ्जोऽपि द्वितीयश्चाष्टमः स्त्रियाम् ॥ १० ॥

अनुष्टुप्

सिद्धपुं साध्यपुं शुभपुं शुक्लपुं ब्रह्मन्पुं इन्द्रपुं वैधृतिस्त्री अतिगञ्जपुं गञ्जपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्वर्गवर्गः Koṣakalpataru 1.2.11 · p. 9

सूर्या विश्वे वसवस्तुषिता आभास्वरा हरा मरुतः ।स-महाराजिकसाध्या गणदेवाः साधिकारकथिताः ॥ ११ ॥

आर्याmetre not read in every line

सूर्यपुं विश्वपुं वसुपुं तुषितपुं आभास्वरपुं हरपुं मरुत्पुं महाराजिकपुं साध्यपुं गणदेवपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.3 · p. 306

प्रतीकार्यस्तु साध्योऽसौ याप्यस्त्वाजीवितस्थितिः ।असाध्यः क्षेत्रिया दोषा वात-पित्त-कफास्त्रयः ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीकार्यवि साध्यवि याप्यवि असाध्यवि क्षेत्रियवि दोषपुं वातपुं पित्तक्ली कफपुं

genderविadj.

पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त दिक्पालमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 6.1.351 · p. 24

महाराजिकरुद्राद्याः साध्याः प्रोक्ता गणेश्वराः ।किन्नराप्सरसःसिद्धा रक्षोभूतपिशाचकाः ॥ ३५१ ॥

अनुष्टुप्

महाराजिकपुं रुद्रपुं साध्यपुं किन्नरपुं अप्सरस्स्त्री सिद्धपुं रक्षस्क्ली भूतक्ली पिशाचपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.97 · p. 15

तिष्यः साध्यस्ततः सार्प्यश्लेषा पित्र्यास्तथा मघाः ।विज्ञेया पूर्वफल्गुनी नक्षत्रयोनिदेवता ॥ ९७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

तिष्यपुं साध्यपुं सार्पीस्त्री अश्लेषास्त्री पित्र्यास्त्री मघास्त्री पूर्वफल्गुनीस्त्री योनिदेवतास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.9 · p. 2

आदित्यास्तुषिता विश्वसाध्या भास्वरमारुताः ।महाराजिकरुद्राश्च वसवो गणदेवताः ॥

अनुष्टुप्

आदित्यपुं तुषितपुं विश्वपुं साध्यपुं आभास्वरपुं मारुतपुं महाराजिकपुं रुद्रपुं वसुपुं गणदेवतास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण दिक्पालाध्यायः Śabdaratnākara 1.3.80 · p. 11

विश्व आभास्वराः साध्या आदित्या गणदेवताः ।दस्रौ तु देवभिषजावश्विनावश्विनीसुतौ ॥ ८० ॥

अनुष्टुप्

विश्वपुं आभास्वरपुं साध्यपुं आदित्यपुं गणदेवतास्त्री दस्रपुं देवभिषज्पुं अश्विन्पुं अश्विनीसुतपुं

genderपुंmasc.

शब्दार्णव Śabdārṇava · वाचस्पति Śabdārṇava 3 · p. 531

आदित्याः पितरो विश्वे साध्याश्च वसवोऽपि च ।भृगवोऽङ्गिरसश्चेति स्वर्लोकस्य परिच्छदाः ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

आदित्यपुं पितृपुं विश्वपुं साध्यपुं वसुपुं भृगुपुं अङ्गिरस्पुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश यक्षाद्यध्यायः Vaijayantī 1.3.8 · p. 15

रुद्रा वसव आदित्या विश्वे साध्या मरुद्गणाः ।तुषिता भास्वराद्याश्च बहवो देवतागणाः ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

रुद्रपुं वसुपुं आदित्यपुं विश्वपुं साध्यपुं मरुद्गणपुं तुषितपुं भास्वरपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यार्धश्लोकः Dharaṇikośa 25.2.2 · p. 150

सौम्यः सोमसुते मुग्धेऽभास्वरे सोमदैवते ।साध्यो योगे साधनीये साध्याः स्युर्दशदेवताः ॥

अनुष्टुप्

meaningsयोग साधनीय दशदेवता

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.24 · p. 289

मेध्यं शुचौ मेदुर आश्रमे चसाध्यो नरि स्याद्गणदैवते च ।योगेऽन्यवत्साधयितुं तथार्हे-ऽथाघ्न्यः प्रजापत्यबलार्थको ना ॥ २४ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsगणदैवत योग साधयितुमर्ह

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1495 · p. 170

समूहभेदे तु पुमान् प्राणिनां साध्यवाक् तु ना ।गणदेवप्रभेदेषु रश्मौ च त्रिषु तु स्मृतः ॥ १४९५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsगणदेवप्रभेद रश्मि

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1496 · p. 170

साधनीये त्रि तु स्फारं प्रभूते स्फुरणे तु ना ।मौर्व्यां तु सह चापस्य लाञ्छने स्यान्नपुंसकम् ॥ १४९६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसाधनीय

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.36 · p. 260

स्मयोऽद्भुते च गर्वे च सव्यं वामप्रतीपयोः ।सायो दिनान्ते बाणे च साध्यो योगभिदि स्मरे ॥

अनुष्टुप्

meaningsयोगभिद्स्मर

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.37 · p. 260

गणदेवविशेषे ना साधनीयेऽभिधेयवत् ।सूर्या सूर्यप्रियौषध्योः सूर्येऽर्कपर्णसूरयोः ॥स्थेयः पुरोहिते वादपक्षनिर्णेतरि स्मृतः ।सेव्यं त्रिषु च सेवार्हे क्लीबं वीरणमूलके ॥सैन्यं क्लीबं बले सेनासमवेतेऽभिधेयवत् ।सौम्यो ना ज्ञे तिष्वनुग्रे सोमदेवमनोज्ञयोः ॥हार्यस्त्रिषु च हर्त्तव्ये पुमान् विभीतके द्रुमे ।हृदयं हृदि हिते हृज्जे हृत्प्रिये त्रिषु च द्वयोः ॥भरणे स्त्री वृद्धिनामौषधे मन्त्रान्तरे पुमान् ।

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)

meaningsगणदेवविशेष साधनीय

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.323 · p. 204

सौम्यो बुधग्रहे पुंसि वाच्यवन्नीचबोधने ।साध्या देवाः फलं साध्यं स्थेयौ नेतृपुरोहितौ ॥ ३२३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsदेव फल

साध्य as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश पक्षपक्षः साध्ये विरोधे च चुल्यां केशात्परस्तु यः । बलकालपतत्रेषु सहायपरिपार्श्वयोः ॥ Dharaṇikośa 33.3.1
कोषकल्पतरु पक्षऋक्षोऽद्रिभेदे कृतवेधने च तथाच्छभल्ले नरि शोणके च । भे तु स्त्रियामेष न गुह्यके स्यात् यक्षः कुबेरेऽथ मुनिप्रभेदे । दक्षो विधौ नन्दिनि ताम्रचूडे द्रुमेऽनले भेद्यसमः पटौ सः । भुवि स्त्रियां पक्ष इहार्धमासे पार्श्वे ग्रहे साध्यविरोधयो[85a]श्च ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.48
नानार्थार्णवसंक्षेप पक्षमृतावदर्शने नाकुः स्याद्वल्मीके वनस्पतौ । पक्षः पार्श्वगरुत्साध्यसहायबलभित्तिषु ॥ ६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.69
परमानन्दीयनाममाला पक्षनेत्ररोगे विकाशे च पक्षः पिच्छे ग्रहे च ये । विरोधे केशहस्ते च साध्ये मासार्धपार्श्वयोः ॥ २८७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.287
शब्दरत्नावली पक्षप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
शब्दरत्नाकर पक्षपक्षोऽर्धमासे गरुति पार्श्वद्वारेऽन्तिके बले । पार्श्वे चुल्लिबिले भित्तौ सहाये साध्यवश्ययोः ॥ १९५० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1950
वैजयन्ती पक्षद्यूते विक्रय्यशाकादिबद्धमुष्टौ भृतौ धने । पक्षः पार्श्वगरुत्साध्यसहायबलभित्तिषु ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 6.1.35