कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

दर्प

darpaपुं · masc.

In 12 kośas: 9 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.246 · p. 17
आलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ ३१५ ॥ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसम्मदाः ।आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारोऽवलिप्तता ॥ ३१६ ॥दर्पोऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नाट्यवर्गः Amarakośa 1.7.31
दर्पोऽवलोकोऽवष्टम्भश्चित्तोद्रेकः स्मयो मदः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.722 · p. 83
दर्पो मदोऽवलेपो मानो गर्वो भवेदहङ्कारः ।आवेशः संवेगः संरम्भः सम्भ्रमस्तथाटोपः ॥ ७२२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.146 · p. 90
निकारो विप्रकारः स्यात्खलीकारोऽपि सम्मतः ।दर्पोऽवलेपोऽहंकारोऽभिमानो गर्व-गर्वरौ ॥अहंता ममता मानोऽस्त्री स्मयो मानसोन्नतिः ।मानग्रन्थिर्भवेन्मन्तुः स स्थिरस्तु ग्रहो मतः ॥अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियाम् ।अहोपुरुषिका दर्पाद्या स्यात्संभावनात्मनि ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.15 · p. 229
स्यादेणनाभिजा दर्पो मदोऽसौ गन्धशेखरम् ।मार्जारी वेधमुख्या च मदनी च निगद्यते ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.218 · p. 31
मुदामोदप्रमोदाश्च ह्लादश्चित्तप्रसन्नता ।गर्वश्चित्तोन्नतिर्दर्पोऽभिमानश्चावलिप्तता ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संयोगादिवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.2.87 · p. 28
गर्वोऽभिमानोऽहंकारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।हठो मदः स्मयो दर्प औद्धत्यमवलिप्तता ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.467 · p. 58
अथ गर्वश्च दर्पश्च मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।ममता चाऽभिमानः स्यादहङ्कारोऽवलिप्तता ॥ ४६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव क्षत्त्रियवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.8.50 · p. 69
स्यान्नायकाग्रेसरिकौ नासीरं दर्प ऊष्मणि ।शस्त्रमायुधमुद्घातः स्थावरं तु धनुर्गुणी ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.79 · p. 83
खलति स्यात्संचयेऽथ शैथिल्ये कत्रयत्यपि ।स्याच्छ्रथते कर्तयति तत्र चिल्लति च स्मृतम् ॥राभस्ये रभते प्रोक्तं रभिः क्रुध्यादरे समः ।आङस्त्वरोपक्रमयोरुद्यमे वध-दर्पयोः ॥ ७९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 2 च्छ्र (wrong syllable)
meanings
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पान्ताः Koṣakalpataru 6.22.6 · p. 271
कल्पस्तु शास्त्रे प्रलये च युक्तेविधेर्दिने पुष्पवतोः पपीः स्यात् ।कस्तूरिकायां तु तथाभिमानेदर्पोऽथ कोपे च हठे च खष्पः ॥ ६ ॥
उपजातिः
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश पान्ताः Śabdaratnāvalī 7.21.8 · p. 248
तापः कृच्छे च सन्तापे तापी नद्यन्तरे स्त्रियाम् ।त्रपा स्त्री कुलटायाञ्च स्याल्लज्जाकुलकीर्तिषु ।दर्पः पुमानहङ्कारे कस्तूर्यां दर्पकेऽपि च ॥
अनुष्टुप्

दर्प as a meaning in nānārtha verses

  • नामलिङ्गानुशासनम् टङ्कअन्धेऽप्यनेडमूकः स्याट्टङ्कौ दर्पाश्मदारणौ ॥ Amarakośa 3.3.35
  • नामलिङ्गानुशासनम् अभिमानअभिमानोऽर्थादिदर्पे ज्ञाने प्रणयहिंसयोः ॥ ११० ॥ Amarakośa 3.3.110
  • कोषकल्पतरु आरम्भविश्रम्भः प्रणये च केलिकलहे विश्वासहिंसार्थयो- र्विष्कम्भः प्रतिपन्नविस्तृतिगतः स्यान्नाटकाङ्कादिगे । योगे योगसमाधिबन्धभिदि वाथास्त्री च वीणाङ्गके पार्थद्रौ ककुभोऽथ दर्पवधयोरुद्योगसंभ्रान्तिषु ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.24.51
  • कोषकल्पतरु खरुवज्रे शरे चाथ खरुर्हरे स्या- द्दर्पे च दन्ते तुरगे स्त्रियां तु । पतिंवरायां त्रितये तु पाण्डौ भरुर्हरौ पुंसि हरे च हेम्नि ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.63
  • नानार्थार्णवसंक्षेप खरुपिण्याके खरुशब्दस्तु गीतभेदे स्मरे हरे । दर्पे च ना द्वे पुरुषे कश्चिद्दृप्ते तु स त्रिषु ॥ ३१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.316
  • नानार्थार्णवसंक्षेप रङ्गस्थानमात्रेऽपरे नृत्तयुद्धस्थाने पुनः परे । अजयस्त्वाह दर्पेऽपि क्ली तु स्यान्नागसीसयोः ॥ १०८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1089
  • नानार्थार्णवसंक्षेप विस्मयविस्मयस्त्वद्भुते दर्पे विशयस्त्वपि संशये । वे(श्या?श्वा)पि शयने ज्ञेयो विषयस्त्वपि गोचरे ॥ १९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.197
  • नानार्थार्णवसंक्षेप कुतपदर्पेऽप्यह्नोऽष्टमे भागे तिले छागजकम्बले । वाद्यवादकसामग्र्यां नाट्यस्येत्याह यादवः ॥ ४९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.495
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अभिमानऐश्वर्यहेतुके दर्पे ज्ञाने चाथाभिहारवाक् । अभियोगे सन्नहने चौर्ये वैरेऽपि सज्जनः ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.4
  • परमानन्दीयनाममाला दण्डदण्डो माने प्रकाण्डे चोपायभेदेऽर्कसेवके । सैन्ये दर्पेऽथ दण्डी स्याद् द्वाःस्थे भूपे यमेऽपि च ॥ २३८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.238
  • शब्दरत्नावली टङ्कटङ्को दपे खनित्रे च खड्गे पाषाणदारणे । स्यादस्त्री टङ्कसो स्त्री तु जङ्घायां कोषके पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.9
  • शब्दरत्नावली ध्वजध्वजः स्याच्शौण्डिके पुंसि पताकायान्तु न स्त्रियाम् । खटवाङ्गमेद्रचिह्नेषु स्याद्गर्वदर्पयोरपि ॥ निजः स्वीये च नित्ये च वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् । न्युब्जो दर्भस्रुचि क्लीबं कर्मरङ्गफलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.11
  • शब्दरत्नावली आरम्भआरम्भः पुंसि दर्पे च त्वरायामुद्यमे वधे ॥ आत्मभूः कामदेवे स्याद्विधौ विष्णौ भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.8
  • शब्दरत्नावली विस्मयपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46
  • शब्दरत्नावली खरुऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
  • शब्दरत्नावली हम्हं सम्बोधने च दर्पे च दम्भप्रश्ने च कीर्त्यते । अहह स्यात्परिक्लेशखेदेऽद्भुतप्रहर्षयोः । Śabdaratnāvalī 8.1.67
  • शब्दरत्नाकर विस्मयवाहसोऽजगरे वह्नौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । विस्तारे प्रतिबन्धे च विष्कम्भो विबुधः सुरे ॥ २१६२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2162
  • शब्दरत्नाकर अभिमानअनुषङ्गः कृपायां स्यात् प्रकृतस्यानुवर्तने । हिंसायामभिमानः स्याद् ज्ञाने प्रणयदर्पयोः ॥ २१९६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2196
  • त्रिकाण्डशेष आत्मभूआरम्भे उद्यमे दर्पे कामे ब्रह्मणि चाऽत्मभूः । ऋषभौ श्रेष्ठवृषभौ करभोऽधःकरोष्ट्रयोः ॥ २८४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.284
  • त्रिकाण्डशेष खरुखरुरश्वे हरे दर्पे दन्ते श्वेते तु वाच्यवत् । गुरुस्त्रिलिङ्ग्यां महति दुर्ज्जरालघुनोरपि ॥ ३४५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.345
  • वैजयन्ती विस्मयव्यवायो मैथुनेऽन्तर्धौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । वाहसौ वह्न्यजगरौ द्रुप्रवालौ तु विद्रुमौ ॥ ६५ ॥ Vaijayantī 7.1.65
  • वैजयन्ती अभिमानअनुषंगस्तु कारुण्ये प्रकृतस्यानुवर्तने । अभिमानस्तु विज्ञाने प्रणये दर्पहिंसयोः ॥ ९ ॥ Vaijayantī 8.1.9