कोष्ठ

koṣṭhaपुं · masc.

In 13 kośas: 9 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.47 · p. 466

पुंलिङ्गमृतुहस्तौष्ठकोष्ठाधूनां नखस्य च ।कपोलकेशदिवसरसानां स्तनगुच्छयोः ॥ ४७ ॥

अनुष्टुप्

ऋतुपुं हस्तपुं ओष्ठपुं कोष्ठपुं नखपुं कपोलपुं केशपुं दिवसपुं रसपुं स्तनपुं गुच्छपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.53 · p. 467

मुञ्जवाजाजावटानां तथा पट्टप्रकोष्ठयोः ।कोष्ठाङ्गुष्ठघटानां च प्रगण्डस्य गुडस्य च ॥ ५३ ॥

अनुष्टुप्

मुञ्जपुं वाजपुं अजपुं अवटपुं पट्टपुं प्रकोष्ठपुं कोष्ठपुं अङ्गुष्ठपुं घटपुं प्रगण्डपुं गुडपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.68 · p. 216

कटीर-भसदी श्रोणिफलकं च कटोऽप्यथो ।पश्चान्नितम्ब आरोहः स्त्रीकट्या जघनं पुरः ॥पुंसि कोष्ठोऽन्तराधिः स्यात्पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् ।नाभिर्द्वयोः कुरुस्तुण्डिस्तुन्दकूपी ततस्त्वधः ॥मूत्राशयो द्वयोर्बस्तिस्तया मूत्रपुटं भवेत् ॥ ६८ ॥

अनुष्टुप्

कटीरक्ली भसद्स्त्री श्रोणिफलकक्ली कटपुं नितम्बपुं आरोहपुं जघनक्ली कोष्ठपुं अन्तराधिपुं त्रिकक्ली नाभिपुंस्त्री कुरुपुं तुण्डिस्त्री तुन्दकूपीस्त्री मूत्राशयपुं बस्तिपुंस्त्री मूत्रपुटक्ली

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.1.5 · p. 94

इन्द्रियार्थ-रथ-वायु-रदानांकण्ठ-देश-रस-गण्ड-नदानाम् ।ओष्ठ-कोष्ठमिति-धान्य-कचानांपाणि-पाणिज-कुठार-कुचानाम् ॥ ५ ॥

स्वागता

इन्द्रियार्थपुं रथपुं वायुपुं रदपुं कण्ठपुं देशपुं रसपुं गण्डपुं नदपुं ओष्ठपुं कोष्ठपुं धान्यपुं कचपुं पाणिपुं पाणिजपुं कुठारपुं कुचपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.1.14 · p. 95

अवटो विटोऽपि * पटोललाटभूषार्थलोध्रान्यः ।कोष्ठो हठः प्रकोष्ठो-ऽङ्गुष्ठो गण्डः प्रगण्डश्च ॥ १४ ॥

metre not recognised

अवटपुं विटपुं पटपुं कोष्ठपुं हठपुं प्रकोष्ठपुं अङ्गुष्ठपुं गण्डपुं प्रगण्डपुं

genderपुंmasc.

लिङ्गविशेषविधि Liṅgaviśeṣavidhi · वररुचि Liṅgaviśeṣavidhi 86 · p. 22

केयूरादीनि नपुंसके जानीहि । इदं केयूरं बाहुभूषणम् । इदं तरलमलङ्कारः । तूर्यं वादित्रम् । अङ्गदं बाहुभूषणम् । गवाक्षशब्दं पुंसि विद्याज्जानीयात् । यथा अयं गवाक्षो वातायनः । एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं श्यामा स्त्री । भुशुण्डी आयुधम् । भाण्डी भिण्डिपालः ।भवतोऽपजनोपपदावङ्गपदौ पुंसि नित्यमिननिच्च ।रक्षणकोष्ठभ्रेषाश्च सह निपातोपसर्गाभ्याम् ॥ ८६ ॥

metre not recognised

अपाङ्गपुं जनपदपुं रक्षणपुं कोष्ठपुं भ्रेषपुं निपातपुं उपसर्गपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.1.7 · p. 211

हैमाशनी कुठारोऽपि दिनसर्तुविषाकवः ।निर्यासकण्ठकोष्ठाब्दा एते नरि सनामकाः ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्

हैमपुं अशनिपुं कुठारपुं दिनपुं ऋतुपुं विषपुं निर्यासपुं कण्ठपुं कोष्ठपुं अब्दपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.1.17 · p. 212

तमङ्गापाङ्गवर्गौघखगार्घाः पुच्छगच्छकौ ।मुञ्जपुञ्जावटाः पट्टकोष्ठौ पिच्छौजवाजकाः ॥ १७ ॥

अनुष्टुप्

तमङ्गपुं अपाङ्गपुं वर्गपुं ओघपुं खगपुं अर्घपुं पुच्छपुं गच्छकपुं मुञ्जपुं पुञ्जपुं वटपुं पट्टपुं कोष्ठपुं पिच्छपुं ओजपुं वाजकपुं

genderपुंmasc.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.147 · p. 44

प्रगण्डाधोभागदेशे प्रकोष्ठः कोष्ठ इत्यपि ।सर्वाङ्गुलीविशिष्टे तु बाह्वग्रे शय इष्यते ॥ १४७ ॥

अनुष्टुप्

प्रकोष्ठपुं कोष्ठपुं शयपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.40

पुंसि कोष्ठोऽन्तर्जठरं कुसूलोऽन्तर्गृहं तथा ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

meaningsअन्तर्जठर कुसूल अन्तर्गृह

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.817 · p. 94

अन्तर्देहेऽपि कोष्ठः स्याच्चत्वरं प्राङ्गणेऽपि च ।दुश्चर्मण्यपि निर्दिष्टः शिपिविष्टो मनीषिभिः ॥ ८१७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअन्तर्देह

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास ठार्धश्लोकः Dharaṇikośa 11.2.2 · p. 41

कोष्ठं कुक्षौ कुशूले च कोष्ठमभ्यन्तरेऽपि च ।पृष्ठश्चरममात्रे स्याच्छरीरावयवान्तरे ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुक्षि कुशूल अभ्यन्तर

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ ठान्ताः Koṣakalpataru 6.11.55 · p. 186

पृष्ठं तु चरममात्रेस्तोमविशेषे च देहाङ्गे ।अथ मध्येगृहकुक्ष्योःकोष्ठः स्वीये कुसूले च ॥ ५५ ॥

metre not recognised

meaningsमध्येगृह कुक्षि स्वीय कुसूल

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.290 · p. 67

वराहे मूषिके त्रिस्तु खञ्जे कोष्ठस्तु न स्त्रियाम् ।कुसूलेऽन्तर्गृहे चान्तःकुक्षौ स्वीयेऽप्यधीयते ॥ २९० ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुसूल अन्तर्गृह अन्तःकुक्षि स्वीय

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास ककारादयः Paramānandīyanāmamālā 5.7.107 · p. 175

कोष्ठं कुशूलके कुक्षौ कूलं सैन्ये तटेऽपि च ।केतुर्दीप्तौ पताकायां कलङ्के च ग्रहान्तरे ॥ १०७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुशूलक कुक्षि

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ठान्ताः Śabdaratnāvalī 7.12.5 · p. 203

कोष्ठः कुशूले स्वीये च जठरावासमद्ययोः ।गोष्ठी संलापसभयोः क्लीबे गोस्थानकेऽपि च ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुशूल स्वीय जठर आवास मद्य

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.1899 · p. 231

त्रिष्वन्तःकुक्षि कोष्ठोऽस्त्री कुसूलेऽन्तर्गृहे पदे ।कूर्चमस्त्री कुशे पीठे भ्रूमध्यश्मश्रुणोरपि ॥ १८९९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकुसूल अन्तर्गृह पद

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.106 · p. 127

काष्ठा कालेऽपि कोष्ठस्तु स्वकीयेऽप्यथ सुध्वनौ ।ग्रीवादेशेऽपि कण्ठः स्यात्कुष्ठं रोगौषधीभिदोः ॥ १०६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्वकीय

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.22 · p. 231

क्षेमो ना प्राप्तरक्षायां मोक्षेऽप्यस्त्री तु मङ्गले ।स्वीयेऽन्तःकुक्षि कोष्ठोऽस्त्री कुसूलेऽन्तर्गृहे पदे ॥ २२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअन्तःकुक्षि कुसूल अन्तर्गृह पद

कोष्ठ as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप कषुकषुस्तु ना करीषाग्नौ स्त्री कुल्यातुषकोष्ठयोः । क्षत्ता ना सारथौ द्वाःस्थे दूते मुसलरुद्रयोः ॥ १७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.171
नानार्थार्णवसंक्षेप भसद्ऋषिभेदे भवन्ती तु स्त्रीलिङ्गा लट्श्रुतौ स्मृता । भसत् तु स्त्री दकारान्ता विष्ठायां गुह्यकोष्ठयोः ॥ ८९१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.891