कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

ओषधि

oṣadhiस्त्री · fem.

In 16 kośas: 17 synonym verses, 49 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य वनस्पतिकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.5.9 · p. 44
औषधिः स्यादोषधिस्तु फलपाकावसानिका ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.6
ओषध्यः फलपाकान्ताः स्युरवन्ध्यः फलेग्रहिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.135
कर्चूरको द्राविडकः काल्पको वेधमुख्यकः ।ओषध्यो जातिमात्रे स्युरजातौ सर्वमौषधम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.180 · p. 22
फलपाकावसानास्तु बुधैरोषधयः स्मृताः ।लता प्रतानिनी वल्ली प्रततिर्व्रततिस्तथा ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर त्रयोदशोपदेशः Bālaprabodhikā 13.273 · p. 90
गृहार्थे सौकपोलूस्त्री विक्षिप्तस्वस्तरो ह्यसौ ।ओषध्यो जातिमात्राः स्युरजातौ सर्वमौषधम् ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मज्जाबन्तापि नान्तापि मज्वा(?) पुंलिङ्ग उच्यते ।अङ्गरोऽप्य(था?)ङ्गुरोङ्गूरो भवेदोषधिरोषधी ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.17 · p. 136
औषधिस्त्वौषधिः स्त्री स्यात्फलपाकावसानिकाः ॥ १७ ॥
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.42 · p. 179
अन्तरापथिका माता भवेन्मधुफला च सा ।ओषध्यो जातिमात्रे स्युरजातौ सर्वमौषधम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्त्रीलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.2.56 · p. 101
शरद्दृषद्दरत्प्रोक्ता मदिः कृषिकवस्तुनि ।गदा-वितर्द्येकपद्यो गन्धा गोधा प्रधिर्गदिः ।शिरोधिरोषधिर्बाधा विधा संधा स्व[225b]धा सुधा ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
त्रिकमिति लिङ्गत्रितयम् । अयं बन्धुरः । इयं बन्धुरा । इदं बन्धुरं उत्तममांसम् । अयं विषाणः इयं विषाणम् शृङ्गम् । पल्वलम् । तृतीयं नपुंसकमित्यर्थम् । इदं पल्वलं अल्पसरः । एतानि नपुंसकानि जानीहि । इदं शकटं यानम् । इदमुशीरं वीरणमूलम् । कुतूहलं कुतूकम् । शरावं मृन्मयभाजनम् । वृन्दं समूहः ।यूकोल्काशुक्त्यौषधिवर्त्तिभ्रुकुटयः स्त्रिया[यां]मुदिताः ।वाल्मीक्यध्वनिर्यूहव्यूहमुस्तकाः पुंसि कुम्भश्च ॥ ८४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.219 · p. 36
कोशमस्त्री हिरण्यं च हेमरूप्यं कृताकृतम् ।ओषध्यो जातिमात्रं स्युरजातौ सर्वमौषधम् ॥ २१९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.28 · p. 55
अवकेशी फलैर्वन्ध्य ओषधिश्चौषधिः समे ।फलपाकावसानाथ शाखो ह्रस्वशिफः क्षुपः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.11 · p. 57
या भवेत् फलपाकान्ता सेयमोषधिरोषधी ।वृक्षे त्वनिष्फले वन्यः फलेग्रहिः फलग्रहिः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.251 · p. 76
ओषधिर्जातिमात्रे स्यादजातौ सर्वमौषधम् ।पत्रपुष्पादिकं शाकं लोकशास्त्रानुसारतः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण स्त्रीलिङ्गप्रकरणम् Śabdaratnākara 7.1.2309 · p. 281
genderस्त्रीfem.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वनाध्यायः Vaijayantī 3.3.6 · p. 45
वानस्पत्यः पुष्पफली फली त्वेव वनस्पतिः ।ओषधिः फलपाकान्ता ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वैश्याध्यायः Vaijayantī 3.8.75 · p. 129
ओषध्यो जातिमात्रे स्युरजातौ सर्वमौषधम् ।स्त्री शुण्ठिरूषणं विश्वभेषजं सिंहलं कटम् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.

ओषधि as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश चण्डाचण्डो दैत्यान्तरे तीव्रे चण्डो दासे यमस्य च । चण्डौषधिरुमा चण्डी चण्डी स्यात्कोपनाङ्गना ॥ Dharaṇikośa 12.2.6
  • धरणिकोश कुष्माण्डीकुष्माण्डः स्यात्तु कर्कारुः कुष्माण्डः प्रमथान्तरम् । औषधिश्चापि कुष्माण्डी [कुष्माण्डी] चण्डिका स्मृता ॥ Dharaṇikośa 12.2.11
  • धरणिकोश तरणितरणिः कुमारिकाख्यायामोषधौ नावि भास्करे । भरणी घोषके ऋक्षे भरणं वेतने भृतौ ॥ Dharaṇikośa 14.2.17
  • धरणिकोश लक्ष्मणालक्ष्मणः सहलक्ष्मीके चिह्ने दशरथात्मजे । लक्ष्मणा सारसस्त्री स्याल्लक्ष्मणा काचिदोषधिः ॥ Dharaṇikośa 14.3.15
  • धरणिकोश दन्तीकान्तौ प्रस्तरलोहकौ प्रियधवौ कान्ते प्रियङ्गुस्त्रियौ केतुश्चिह्नपताकयोश्च करणे केतुश्च शेषग्रहे । अन्तो नाश[स]मीपयोर्निगदितः प्रान्ते स्वरूपेऽप्यसौ द[न्तः] [34] सानुनिकुञ्जयोश्च दशने दन्ती स्मृता चौषधिः ॥ Dharaṇikośa 15.1.12
  • धरणिकोश द्रवन्तीद्रवन्ती स्यादोषधिश्च विजाता सूतिकापि च । हसन्त्यङ्गारधानी च अवन्ती तु सरित्यपि ॥ Dharaṇikośa 15.1.21
  • धरणिकोश अपराजितस्यादपराजितो विष्णुः पिनाकी चापराजितः । स्यादपराजितस्त्वष्टा चौषधिश्चापराजिता ॥ Dharaṇikośa 15.3.39
  • धरणिकोश सिद्धिसिद्धिरोषधिसंपत्त्योर्ऋद्धिर्वर्धन ओषधौ । दोग्धा वत्से च गोपाले व्याधिः स्याद्गदकुष्ठयोः ॥ Dharaṇikośa 18.1.2
  • धरणिकोश सोमसोमः स्यादोषधौ चन्द्रे पितृदेवकुबेरयोः । वसुदेवप्रभेदे च सोमः कर्पूरमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 24.3.1
  • धरणिकोश पद्मपद्मो दाशरथौ निधौ च गदितो व्यूहप्रभेदेऽप्यसौ संख्यानागविशेषयोरपि तथा पद्मकाष्ठौषधौ । पद्मान्विद्धि गजास्यबिन्दुनिकराम्पद्मं सरोजं स्मृतं पद्मा ब्राह्मणयष्टिका हरिवधूः स्यात्पद्मधारिण्यपि ॥ Dharaṇikośa 24.3.9
  • धरणिकोश सूर्या[72] वन्ध्यः स्यादफलो वृक्षो वन्ध्या चापत्यवर्जिता । सूर्योऽर्कस्तत्प्रिया सूर्या सूर्या स्यात्काचिदोषधिः ॥ Dharaṇikośa 25.2.3
  • धरणिकोश विदारीआधारश्चाधिकरणे कृप्यामप्यालवालके । विदारो दारणे खन्तौ विदारी चौषधौ गदे ॥ Dharaṇikośa 26.2.55
  • धरणिकोश सहदेवसहदेवौषधिः काचित्सहदेवश्च पाण्डवः । कुशीलवश्च वाल्मीकिर्नटाश्चापि कुशीलवाः ॥ Dharaṇikośa 28.2.22
  • धरणिकोश सुरसाविकासः स्फुटने व्यक्ते मानसं हृदयं सरः । राक्षसी गन्धद्रव्येऽपि सुरसा चौषधावपि ॥ Dharaṇikośa 31.1.8
  • कल्पद्रुकोशः कटश्रोण्यौषध्योः कटो मोहे भ्रमः कुम्भो घटेऽपि च । वृन्दागोलकयोः पिण्डः स्फुलिङ्गलेशयोः कणः ॥ १११ ॥ Kalpadrukośa 3.5.111
  • कोषकल्पतरु मुण्डत्रय्यां मुण्डित ओषधौ तु वनिता मत्ते तु शौण्डोऽन्यवत् स्याच्चव्याकणयोः स्त्रियामथ शरे नीरे तरुस्कन्धके । स्तम्बे चावसरे रहस्यपि मितौ वर्गे च काण्डोऽस्त्रियां निन्द्ये च त्रिषु भाण्डमत्र वणिजां मूले धने भूषणे ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 6.12.79
  • कोषकल्पतरु काणधान्यांशेऽतितनौ कणो नरि युगे त्वेष स्फुलिङ्गे लवे कृष्णाजीरकयोश्च नक्तजकृमौ च स्त्री रणस्तु क्वणे । कोणेऽस्त्री तु स संगरे नरि पुनः सत्वादिसंध्यादिक- श्वेताद्येषु वृकोदरे पचिकरे रत्यां च विद्यादिंषु । व्यायामेन्द्रियदानपोपरगते(?)धर्मे च ना स्याद्गुणो- ऽथ व्यापारमुहूर्तपर्वसु महे सूक्ष्मेऽपि काले क्षणः । ना द्यूतव्यवहारवित्तभृतिषु स्याच्छ्वेंतकानां मितौ मूल्ये चामिषशाककेऽपि च पणः कार्षापणेऽपीरितः । संख्यासैन्यविशेषयोः पशुपतेर्भृत्येषु संघे गणो घ्राते घ्राण[278b]मुदीरितं च परवत्तन्नासिकायां द्विमुक् । काणो ना करटे तथैकनयने त्रय्यां स्त्रियां त्वौषधौ बाणो ना दनुजे स्त्रियां कुसुमभित्काण्डाङ्गकाण्डेषु च ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.3
  • कोषकल्पतरु तरणिपतितधेनुसमुद्धृतियष्टिकां- शुरविसिन्धुगता तरणिर्द्वयोः । तरितरुण्योषधिगा तु भवेत्स्त्रियां रविगता तु नरीत्यपरे जगुः ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.39
  • कोषकल्पतरु श्वेतशङ्खौषधौ [संस्तु] सदस्यपूज्य- साधुप्रशस्येष्वपि विद्यमाने । स्त्रियां त्वपर्णाकुलयोषितोः स्या- देतस्तु किर्मीर उपागते च ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.16.11
  • कोषकल्पतरु स्रवन्तीभवेत्स्रवन्त्यौषधिसिन्धुभेदे वाते त्वमात्ये वहतिर्वृषे ना स्त्री दुर्गतिः स्यान्निरये च निःस्वे । डिम्बे गदे स्याद्विकृतिर्विकारे शठे तु शाठ्ये निकृतिर्निकारे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
  • कोषकल्पतरु क्लेदन्क्लेदा सुधांशौ नरि चौषधौ[18b]च स्नेहा च मित्रे नरि शीतरश्मौ । आत्मा नरि स्याद्धृतिबुद्धिशील- ब्रह्मप्रयत्नेषु वपुर्हृदोश्च । व्यावर्तने स्यात्परतश्च काले- ऽथाध्वा तु संस्थानपथोश्च शास्त्रे ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.85
  • कोषकल्पतरु सोमकर्पूरे सलिले तथा स्मरहरे स्याद्यज्ञनेत्र्योषधा- विष्मः कामवसन्तयोर्नरि मतो युध्मः शरे योद्धरि । युद्धे धन्वनि चाथ भीम उदितः शम्भौ बकद्वेषिणि स्यादम्लेऽपि च वेतसे त्रिषु पुनर्घोरेऽथ भामो रवौ ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.25.65
  • कोषकल्पतरु सूर्यवैश्ये तथा स्वामिनि चार्य उक्तो हेतौ फले कार्यमुशन्ति सन्तः । सूर्यो रवावौषधिसूर्यपत्न्योः । सूर्या [तु] शौर्यं किल शक्तिवाची ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.15
  • कोषकल्पतरु कन्याव्रज्या भवेत्पर्यटने च वर्गे स्यात्प्रस्थितौ, तल्पगता तु शय्या । शब्दस्य गुम्फेऽथ कुमारिकायां कन्या च नार्यौषधिराशिषु स्यात् ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.26.50
  • कोषकल्पतरु शम्बरस्याच्छम्ब[52a]रो दैत्यमृगाद्रिमत्स्य- लोकान्तरेष्वम्भसि तु द्वयोनः । वित्ते च बौद्धव्रतभेदके स्त्री तथौषधौ स्यात्प्रखरस्तु पुंसि ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.27.90
  • कोषकल्पतरु बदर[52b]विष्णुक्रान्तौषधावेलापर्ण्यां च बदरं मता । प्रदरो ना भूविदारे स्त्रीरोगे भङ्गबाणयोः ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.96
  • कोषकल्पतरु शिवाशिवस्तु शंभौ नरि गुग्गुलौ च वेदे च योगान्तरके च कीले । स्यात्पुण्डरीकद्रुमवालुके च स्त्रियां तु झाटामलकौषधौ स्यात् ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.29.95
  • नानार्थार्णवसंक्षेप ऋद्धिअर्थेषु स्यात् तथा स्यूतौ चेत्यथो ऋद्धिरोषधौ । ऋद्धिरित्येव विख्याता या वृद्धिरिति चापरा ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.17
  • नानार्थार्णवसंक्षेप वृषवृष आर्द्रक ओषध्यां बले च लशुनेऽपि च । वृत्तौ तु मुष्कफलयोः कोष्ठावयवभेदयोः ॥ ११३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.113
  • नानार्थार्णवसंक्षेप सहाबलासंज्ञे च भैषज्यस्तम्बयोरोषधावपि । मुद्गपर्ण्यभिधानायां भेद्यलिङ्गं तु सोढरि ॥ १४४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1445
  • नानार्थार्णवसंक्षेप प्राणदाना प्राणस्य पुनस्त्रि स्याद् दातरि प्राणदा पुनः । हरीतक्यामृद्धिनाम्न्यामोषधौ च नपि त्वदः ॥ ११२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1127
  • नानार्थार्णवसंक्षेप वाराहीवराहसम्बन्धिनि च वाराही तु स्त्रियामियम् । विष्वक्सेनप्रियानामन्योषधौ च लतान्तरे ॥ १६८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1686
  • नानार्थार्णवसंक्षेप वाराहीवाराहकन्दसंज्ञे स्यादन्यस्यां क्वापि चौषधौ । सप्तानां चैव मातृणामेकस्यामपि मातरि ॥ १६८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1687
  • नानार्थार्णवसंक्षेप सिध्मलासिध्मला तु स्त्रियां मत्स्यविकृतौ रभसोदिता । कस्याञ्चिदोषधावन्ये त्रि तु सिध्मवति स्मृतः ॥ १९५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1958
  • नानार्थार्णवसंक्षेप सुवहाओषधि + + + + + + + + + सुकेश्यसौ । स्त्रियां स्यादप्सरोभेदे त्रि तु शोभन मूर्धजे ॥ १९७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1973
  • नानार्थार्णवसंक्षेप ब्रह्मदण्डीब्रह्मदण्डः पुनः पुंसि धनुर्भेदे स्त्रियां पुनः । भार्ङ्गीसंज्ञौषधे ब्रह्मदण्डी स्यादोषधौ क्वचित् ॥ ४२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.422
  • शब्दरत्नावली चण्डालिकामहाकाले च सीमन्ते शाके चर्चारीको द्विधा । किन्नरायामुमौषध्यां भवेत् चण्डालिका स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.170
  • शब्दरत्नावली मुण्डामुण्डो दैत्यप्रभेदे स्याद् राहो ना मुण्डिते त्रिषु । मुण्डा मुण्डीरिकौषध्यां मुण्डमन्द्रीतु मूर्द्धनि ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.23
  • शब्दरत्नावली कुमुदाकपर्दाः स्यात्पशुपतिजटाजूटे वराटके । कर्णान्दु कर्णयाक्ष्यान्तु स्त्रियामुत्क्षिप्तिकासु च ॥ कामदा स्त्री कामधेनौ वाच्यवत्कामदातरि । कुमुदं कैरषे रक्तपद्मे पुंसि तु दिग्गजे ॥ नागे वानरभेदे स्त्रीगर्भ्भायां कुम्भिकौषधौ । गोष्पदं गोपदच्छिद्रे तथा गोगतिगोचरे ॥ गोविन्दस्तु गवाध्यक्षे केशवे च बृहस्पतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.13
  • शब्दरत्नावली रास्नारत्नं श्रेष्ठे मनोज्ञे च मणावपि नपुंसकम् । रास्ना स्त्रियां भुजङ्गाक्ष्यामेलापर्ण्यौषधावपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.16
  • शब्दरत्नावली तोयधरकालञ्जरो योगिचक्रमेलकाद्रिशिवेषु च । कृष्णसारो मृगस्नुह्योः शिंशपायामपि स्त्रियाम् ॥ गिरिसारस्तु मलये लोहे बङ्गे च कीर्त्यते । चराचरं भवेत्क्लीबं जगति त्रिषु जङ्गमे ॥ चक्रधरो ग्रामजालिभुजङ्गमहरिष्वपि । तोयधरो मेघमुस्तासुनिषम्रौषधीष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.124
  • शब्दरत्नावली जालीकदम्बभूरुहे क्लीबं जाली पटलिकौषधौ । झला स्त्रियां दुहितरि स्यादूर्म्य्यातयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.15
  • शब्दरत्नावली तालीगीतकालक्रियामाने वाद्यकांस्ये द्रुमान्तरे । ताली स्यादज्झटोषध्यां तालन्तु हरितालके ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.18
  • शब्दरत्नावली नलीसिहली वस्तुपक्षे स्त्री नली कुनरिकौषधौ । नाला नीलं पद्मदण्डे ताली शाककडम्बके ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.21
  • शब्दरत्नावली अतिवलअक्षमाला चाक्षसूत्रे त्वरुन्धत्यामपि स्त्रियाम् । अङ्कपाली परिरभ्ये कोटिधात्रिकयोः स्त्रियाम् ॥ भवेदतिवलौषध्यां प्रबलेऽप्यभिधेयवत् । उदूखलं गुग्गुलौ स्याद्भवेदुलूखलेऽपि च ॥ एकाष्ठीला पापचेल्यां वकपुष्पेऽपि च स्त्रियाम् । भवेत्कलकलः कोलाहले सर्जरसेऽपि च ॥ भवेत्कर्मफलं कर्मरङ्गे च सुखदुःखयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.104
  • त्रिकाण्डशेष भृङ्गराजबुधैः ख्यातो भारद्वाजो द्रोणाचार्ये मुनावपि । भृङ्गराजः खगौषध्योर्लङ्घने मुनिभेषजम् ॥ ८६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.86
  • त्रिकाण्डशेष चण्डचण्डौषधिः खरश्चण्डो दण्डौ सैन्यार्कपार्श्वगौ । व्यथा कृपा च पीडे द्वे पाण्डुः कुन्तीपतौ सिते ॥ ११३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.113
  • त्रिकाण्डशेष रण्डाराहौ दैत्यान्तरे मुण्डो मूर्ध्न्यस्त्री मुण्डिते त्रिषु । रण्डा स्याद्विधवौषध्योर्वितण्डा शाकभिद्यपि ॥ ११६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.116
  • वैजयन्ती केतुउत्पातेंऽके ध्वजे केतुः क्लेदौषधिशशांकयोः । कोणाः शब्दाश्रिलगुडाः कल्पो न्याये सुरद्रुमे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.1.16