कनिष्ठ
kaniṣṭhaपुं · masc.In 14 kośas: 17 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
जघन्यजे यविष्ठः स्यात्कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।स यवीयान्कनीयांश्च पितृव्यश्यालमातुलाः ॥ ५५२ ॥पितुः पत्न्याश्च मातुश्च भ्रातरो देवृदेवरौ ।देवा चावरजे पत्युर्जामिस्तु भगिनी स्वसा ॥ ५५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकरो निकरे युग्मे जकुटोऽथ कनीयसि ॥ १२७ ॥कनिष्ठं विग्रहः शब्दप्रपञ्चे निखिले पुनः ।स्यान्निःशेषमनूनं च खण्डलं चापि खण्डवत् ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.
अग्रजः पूर्वजो ज्येष्ठः कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।भ्रातृव्यो भ्रातृपुत्रः स्याद् भ्रात्रीयो भ्रातृजस्तथा ॥ ५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्यायानप्यग्रजोऽग्र्यः स्यादग्रीयोऽथ जघन्यजः ।कनिष्ठश्च यविष्ठश्च कनीयाननुजो लघुः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनिष्ठश्च चतुर्भिः स्यादेवं ते त्रिविधा ध्रुवाः ।उद्गाहे खण्डकद्वन्द्वं युक्तिद्वयविनिर्मितम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनीयांश्च कनिष्ठश्चावरजः सूनुरित्यपि ।यमौ च यमलौ न स्त्री युगलौ जनकस्य तु ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनिष्ठोऽवरजश्चैव यविष्ठोऽप्यनुजः स्मृतः ।जघन्यजः कनीयांश्च यवीयानपि कथ्यते ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कनिष्ठोऽग्रजनु? ज्येष्ठो देवरः पतिसोदरः ।धवः प्रियः पतिर्भर्त्ता वल्लभो दयितोऽसुपः? ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवरजोऽनुजः स्याद्वै कनीयान् कन्यसस्तथा ।कनिष्ठश्च यविष्ठश्च स्याद्यवीयान् जघन्यजः ॥ ८८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderविadj.
जघन्यजः कणिष्ठः स्यात् कनीयान् अतुजोऽपि च ।स्याद्यवीयान् अवरजो जघन्योऽपि च कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.doubtful
जघन्यजकनीयांसौ कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।यवीयांश्च यविष्ठश्च वयस्थस्तरुणो युवा ॥ ११४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकूटं त्रिकुटं खण्डं कटं च लवणेऽब्धिजे ।अक्षीबं वशिरस्तस्मिन् कनिष्ठं क्षेत्रमूषजम् ॥ १४५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वस्नं चाथो भूलवणं कनिष्ठं पाक्यमुद्भिदम् ।क्षुद्रकं पांसुलवणं कुप्यं पानीयसंभवम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सहजः स्वसरो भ्राता कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।पूर्वजस्त्वग्रजो ज्येष्ठः पितृव्याः सहजाः पितुः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वर्षीयान् दशमी ज्यायान् कनिष्ठोऽवरजोऽनुजः ।जघन्यजो यवीयांश्च पूर्वजे त्वग्रियोऽग्रजः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्ली तु भूलवणे कूप्यसंज्ञेऽथ करजः पुमान् ।नखे करञ्जवृक्षे च क्ली तु व्याघ्रनखाह्वये ॥ ३९५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अम्बष्ठा यूथिका केशी पाठाम्ललीनिकासु च ।कमठः कच्छपे वंशे क्लीबं भाण्डविशेषके ॥कनिष्टाङ्गुलिभेदेऽतियुवात्यल्पानुजेषु ना ।जरठः कठिने पाण्डौ जीर्णे तु वाच्यलिङ्गकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म्ल (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
कनिष्ठ as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु जघन्यजजघन्यजः शूद्रकनिष्ठयोः स्या- द्वृषध्वजः शंभुगणेशयोः स्यात् । पुण्यक्रिये तु त्रिषु धर्मराजो जिने कृतान्ते युधि शल्यशत्रौ ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.7.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्दशनैश्चरे त्रि तु स्वल्पे तथाज्ञापटुरोगिषु । निर्भाग्ये च कनिष्ठे च दधिभेदे तु नप्यदः ॥ ९२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.929
- नानार्थार्णवसंक्षेप नकुलनर्मदा नर्मणस्तु त्रिर्दायके नकुलो द्वयोः । बभ्रौ कनिष्ठे तु पुमान् युधिष्ठिरमहीपतेः ॥ १००० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1000
- नानार्थार्णवसंक्षेप केशवानुजतत्र द्वयोरथ पुमान् केशवप्रिय इत्ययम् । वेङ्कटाख्यगिरौ त्रिस्तु केशवो यस्य वल्लभः ॥ ४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.46
- शब्दरत्नावली जघन्यजजघन्यजः कनिष्ठे स्याच् शूद्रजातौ च कीर्तितः । द्विजराजः शशधरे ब्राह्मणे विनतासुते ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.34