खण्ड
khaṇḍaपुंक्ली · m. n.In 21 kośas: 33 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
गुड इक्षुरसक्वाथः शर्करा तु सितोपला ॥ ४०२ ॥सिता च मधुधूलिस्तु खण्डस्तद्विकृतिः पुनः ।मत्स्यण्डी फाणितं चापि रसालायां तु भार्जिता ॥ ४०३ ॥शिखरिण्यथ यूर्यूषो रसो दुग्धं तु सोमजम् ।गोरसः क्षीरमूधस्यं स्तन्यं पुंसवनं पयः ॥ ४०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
किलाटः कूर्चिका चेति क्षीरस्य विकृती उभे ।फाणितविकृतिर्गौडी मत्स्यण्डी खण्डशर्कराः ॥ ३२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कृत्स्नं समग्रं सकलं समस्तं,सर्वं च विश्वं निखिलाखिले च ।खण्डार्धनेमाः शकलं च भित्तं,सामीत्यसम्पूर्णसमानसंज्ञाः ॥ ७१३ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंक्लीm. n.
खण्डं द्राविडकं क्षारं कृतकं धूर्तमासुरम् ।सुपाक्यमथ शुभ्रं तु महारम्भं च संवरम् ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विकारः फाणितगुडमत्स्यण्डी खण्डशर्करः ।शिशुप्रियोरुणः खण्डो रसजः फाणितं तु षण् ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फालिः फाली स्त्रियां छेदे खण्डोऽस्त्री रदनं रदः ।विधूननं विधुवनं धुवनं च विधूवने ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पूर्णा पूर्णामृता चेति षोडश स्युरथास्त्रियाम् ।बिम्बः खण्डं च वा पुंसि पुंस्यर्द्धोऽर्द्धं समेंशके ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अमा महाकला बिम्बस्त्वस्त्री स्यान्मण्डलं त्रिषु ।नेमो ना खण्ड-शकल-खण्डलानि न योषिति ॥अर्द्धस्त्रिषु समेंऽशेऽर्द्धं भित्तं शल्कं दलं समम् ।स्त्री फालिरर्द्धा तज्जादावथार्द्धपरिमाणके ॥अर्द्धिकः स्त्री त्वार्द्धिकास्या भवेच्चान्द्रार्द्धिकाह्नि च ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
विकाराः फाणित-गुड-मत्स्यण्डी-खण्ड-शर्कराः ।गुड इक्षुरसक्वाथो मत्स्यण्डी पल्लिकापि सा ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मीनाण्डी मधुधूलिस्तु खण्डः स्यात्पिण्डश[132a]र्करा ।शर्करा सिकता श्वेताहिच्छत्रा च सितोपला ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वारुण्ड-खाण्ड-खण्डानि दण्डाण्डौ निगडो नडः ॥ ४३ ॥
genderपुंक्लीm. n.
पामाशब्दः स्त्रियां कथितः । इयं पामा विचर्च्चिका कच्छूः । वेमादयः पुंसि भवन्ति । अयं वेमा तन्तुवायस्य । कुणपो मृतशरीरम् । कूर्चः श्मश्रु । अयं कन्दरः पर्वतस्यैकदेशः । यूथः सङ्घातः । प्रोथोऽश्वस्य नासिकाविवरयोरुपरिदेशः । वंशो वेणुः । रेणुः पांसुः । ध्वजः केतुः ।केदारखण्डप्रशमाश्च पुंसि नित्यं कपाटाश्च ।हेलाकाञ्चीला[ली]लासुधायुधाः स्युः स्त्रि[स्त्री]यां प्रवेणी च ॥ ७४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
लोभाख्यं श्यामवल्ली च त्र्यूषणं कटुकत्रयम् ।क्षारो गुडोऽस्य विकृतौ मत्स्या स्यात्खण्ड [ शर्करा ] ॥ २२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फणितं क्षुद्रखण्डं च चत्कुलीखण्डमस्त्रियाम् ।मधूकं तु मधुरस्त्री मधुकं तत्पुरातनम् ॥ २२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धु (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
समस्तं सकलं सर्वं कृत्स्नं विश्वं तथाऽखिलम् ।शकलं विकलं खण्डं शल्कं लेशं लवं विदुः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भित्तं नेमं दलं शल्कं खण्डार्धशकलानि तु ।भागो वण्टस्तथांशोऽपि तुर्यांशः पादसंज्ञकः ॥ ३२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
खण्डवारुण्डकाण्डानि मण्डषण्डाण्डदण्डकाः ।आक्रीडवारबाणौ च बाणकार्षांपणव्रणाः ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
खण्डस्तु मधुधूलिः स्यान्मत्स्यण्डी फाणितं वरा ।सितोपला शर्करा च सिताथेक्षुरसो गुडः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिता च मधुधूलिस्तु खण्डं खण्डोऽपि कथ्यते ।मत्स्यण्डिका तु मत्स्यण्डी मत्स्याण्डिका च फाणितम् ॥ ६०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण्डि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अधश्च शकलं शल्कं खण्डश्च खण्डलं दलम् ॥ २६०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सितोपला मधुधूलौ खण्डो वर्गद्वितीयखः ।फाणिते स्यात्तु मत्स्याण्डी मत्स्यण्डिश्च मत्स्यण्ड्यपि ॥ ४६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धु (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शकलं शक्लं खण्डं च खण्डलं चाऽपि, भागके ।अंसस्तालव्यदन्त्यान्तः, भागेऽर्थेऽष्टम आष्टमः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क्लं (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अभिज्ञानं कलङ्काङ्कौ प्रसादः स्यात्प्रसन्नता ।भित्तमर्धः पुमान् खण्डमस्त्रियां शकलं त्रिषु ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
त्रिकूटं त्रिकुटं खण्डं कटं च लवणेऽब्धिजे ।अक्षीबं वशिरस्तस्मिन् कनिष्ठं क्षेत्रमूषजम् ॥ १४५६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
फाणितं क्षुद्रकं खण्डमस्त्रियां शर्करा सिता ।बर्हिः पुष्पं ग्रन्थिपर्णं स्थौणेयं कुक्करं शुकम् ॥ १४९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कर्को दर्पणभेदे स्यात् स्वर्णे वर्ण इतीर्यते ।शर्करायां तु वलयं शकलं खण्डमित्यपि ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लेशस्तूपपदं गन्धोऽनुबन्धेषत्करावपि ।छेदः खण्डोऽस्त्रियां गलिः शपनं शमनं शमः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ग (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
अब्धिजे लवणे खण्डं त्रिकूटं त्रिकुटं कुटम् ।भोजनीयं कटकटमणु प्रवरवारिजे ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
फाणितं क्षुद्रकं खण्डं न स्त्र्यथो शर्करा सिता ।मधूलं तु मधुर्न स्त्री मधुकं तत्पुरातनम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
भित्तं शकलखण्डे वा पुंस्यर्धोऽर्धं समेंऽशके ।अस्त्री चरणमंघ्रिर्ना पत् पादः क्रमणं पदम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अखण्डकृत्स्ननिः शेषपूर्णविश्वसमानि च ।खण्डनेमोनविकलाः पूर्णे भरितपूरितौ ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वीर्ये च मुष्के शकले तु खण्डो-ऽस्त्री रत्नदोषेक्षुविकारयोश्च ।चण्डस्तु दैत्येऽन्तकसेवके चस्यात्तिन्त्रिणीपादपकोपनेषु ॥ ७३ ॥
इन्द्रवज्रा
यादोभेदे च मकरसंज्ञेऽथो खण्डमस्त्रियाम् ।अर्धे गुडविकारे च कश्चित् स्वादुद्रवेऽभ्यधात् ॥ ३०२ ॥
अनुष्टुप्
खण्डः स्यादिक्षुविकृतौ विश्वदेव्यां तु योषिति ।गुडः फाणौ गुडा हारहूरायां वज्रकण्टके ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
खण्डोऽस्त्री शकले नेक्षुविकारमणिदोषयोः ।गण्डः कपोले पिटके श्रेष्ठे गण्डकयोगयोः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
खण्ड as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वल्कतोके दुहितृपुत्रौ स्तः शल्के शकलवल्कयोः । वल्कं स्याद्वल्कले खण्डे पङ्कं कर्दमपापयोः ॥ Dharaṇikośa 1.1.3
- धरणिकोश अर्धअर्धः खण्डे समांशेऽर्धमिद्धमातप्तदीप्तयोः । बुद्धा धीरजिनज्ञाता लुब्धौ मृगयुकाङ्क्षिणौ ॥ Dharaṇikośa 18.1.4
- धरणिकोश दलदलं खण्डे दलं पर्णे डुलिः स्यात्कमठी मुनौ । छलं स्यात्स्खलितं छद्म पलं सम्मानमांसयोः ॥ Dharaṇikośa 27.1.3
- धरणिकोश शकलशकलं वल्कले खण्डे शकलं रागवस्तु च । …गरलं तृणपूलकः ॥ Dharaṇikośa 27.2.18
- कोषकल्पतरु शर्करास्त्री शर्करा खण्डविकार उक्ता- श्मीरे ( ? ) तथा कर्परकांशकेऽपि । देशे तथा शर्करिले च खण्डे तथैव रुग्भिद्यपि कीर्तितासौ ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.81
- कोषकल्पतरु दलउत्सेधशस्त्रीच्छदयोश्च खण्डे द्रव्ये च षण्ढेऽथ नलो नृपाले । यमे कपौ पोटगले स्त्रियां तु मनःशिलायां नलिने द्वयोनम् ॥ ५१ ॥ Koṣakalpataru 6.28.51
- कोषकल्पतरु शकलअथानिलः स्याद्वसुवातवाची खण्डे तु वल्के त्वचि रोहितादेः । क्लीबे प्रदिष्टं शकलं च राग- वस्तुन्यथ स्याद्गरलं स्त्रियां न ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.96
- नानार्थार्णवसंक्षेप पामरखण्डेऽप्याह प्रार्दितं तु हतयाचितयोरपि । अभियुक्ते पेशलस्तु चारौ दक्षे च कीर्तितः ॥ ४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.42
- नानार्थार्णवसंक्षेप खण्डलअस्त्री तु खण्डलं खण्डे चीरवस्त्रेऽप्यथ द्वयोः । खञ्जनः खञ्जरीटे क्ली पुनः खञ्जनकर्मणि ॥ ६१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.616
- नानार्थार्णवसंक्षेप शकलआयुधे चैव चापे च क्रीडाशीले तु भेद्यवत् । शकलस्त्वृषिभेदे ना खण्डे तु नरशण्डयोः ॥ १७८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1782
- नानार्थार्णवसंक्षेप खण्डपरशुखण्डे च परशौ खण्डपरशुः स्यात् तु केतके । आम्रे चामरपुष्पः स्यात् काशे च ज्योतिषांपतिः ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.6
- परमानन्दीयनाममाला खचन्द्रबिम्बे वर्णखण्डसंवित्स्वर्गसुखेषु च । खो रवौ कथितं गीते गं गस्तु गणनायके ॥ १२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.12
- परमानन्दीयनाममाला अर्धअविर्मेषे गिरावर्के कम्बलेऽट्टश्चतुष्पथे । हट्टे पाषाणभेदे चार्धः खण्डेऽर्धं समांशके ॥ १३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.13
- परमानन्दीयनाममाला नखनाडी दम्भस्य चर्यायां नाले स्नायौ गुणान्तरे । न्यङ्कुस्ताले मृगे साधौ नखो नखरखण्डयोः ॥ २६० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.260
- शब्दरत्नावली नेमनेमः खण्डेऽवधौ गर्ते नाहादौ कैतवान्ययोः । पद्मोऽस्त्रीपद्मके पद्मे निधिसंख्याभिदोर्न्नजौ(?) । नागे ना स्त्री चारटी-श्री-फञ्जिका-पन्नगीषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.14
- शब्दरत्नावली दलदलं पत्रोत्सेधखण्डपाशशस्त्रिघनेषु च । वलः पोटगले राज्ञि कविभित्पुतृदेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.20
- शब्दरत्नावली शकलशकलं त्वचि खण्डे स्याद्रागवस्तुनि वल्कले । शयालुः शुन्यजगरे निद्राशीले भवेत्त्रिषु ॥ श्रद्धालुर्दोहदयुतस्त्रियां श्रद्धायुते त्रिषु । श्यामलः पिप्पले पुंसि कृष्णवर्णेऽभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.95
- शब्दरत्नाकर शर्करामृद्भेदे शकले खण्डे शर्करायामथ स्त्रियाम् । शीधुपाने मणौ शीधौ सरघा(को?) मद्यभाजने ॥ २१७८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2178
- तन्त्राभिधान झअङ्गुलीमूलगः खण्डः कुमुदः स्वस्तिकः स्मृतः । विख्यातकः स्थिराकारो झङ्कारो झा-र्णको मतः ॥ २६ ॥ Tantrābhidhāna 6.26
- त्रिकाण्डशेष अर्धखण्डे ना समभागेऽर्धमवधिः सीमकालयोः । आविद्धं प्रहतं चक्रमानद्धं वाद्यबद्धयोः ॥ २१४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.214
- त्रिकाण्डशेष शकलशालिर्गन्धमृगे धान्ये शयालुः कुक्कुरेऽलसे । शकलं वल्कले खण्डे शीतलः शिशिरेऽनिले ॥ ४०९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.409
- वैजयन्ती शकलवेष्टने मकुटोष्णीषौ शकले खण्डवल्कले । शालूकं पंकजे कन्दे जले शमलमप्यघे ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 7.3.34