कुड्मल
kuḍmalaक्ली · neut.In 14 kośas: 10 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
पुष्पं प्रसवः कुसुमं प्रसूनकं सुमनसः समाख्याताः ।कोरकजालककलिकाकुड्मलमुकुलानि तुल्यानि ॥ १८६ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
कुशेशयं गन्धसोमं कुड्मलं पुष्करं नलम् ।महोत्पलं तामरसं राजीवं श्रीकरं पुनः ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुकुलो मकुलश्च स्यात्कुट्मलः कुड्मलोऽस्त्रियः ।गुच्छो गुञ्छो गुत्स[क]श्च गुलुच्छो ग्लप्स इत्यपि ॥स्तबकोऽस्त्री स्त्रियां लुम्बिः कोषविद्भिर्निगद्यते ।स्त्रियः सुमनसः प्रायो भूम्नि स्युः प्रसवः पुमान् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
छेदने[लूः] पिप्पलः कम्बलः शम्बलःशील-शैलोपलाः शूलतूलाङ्गुलाः ।वल्कलं पल्वलं धूमलं खण्डलंकुण्डलं कुड्मलं मूलवन्मङ्गलम् ॥ ६५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every linenearly स्रग्विणी
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं स्थूलो राशिः । अलक्तकः पादादिरागद्रव्यम् । कर्पासः सूत्रद्रव्यम् । सूर्यो रविः । कूर्पासः कञ्चुकम् । सारथिः सूतः । तरङ्गः कल्लोलः । अलकः केशरचना । समुडाः संपुटकः । वराटः कपर्दकम् ।सैन्यायुधमङ्गलनगरवृन्त[त्त]फलमूलहरितालबिम्बमुकुटकुड्मलतस्तृतीयाप्रकृतिः ।पुंस्यवसथस्तथोद्गीथः संवीथः कालगीथश्च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
मुकुलं कुड्मलं ज्ञेयं गुलुञ्छो गुच्छगुत्सकौ ।स्तबकोऽथ रजः पौष्पं परागोऽप्यथ तद्रसः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कलिका कोरकं स्याच्च कुसुमकलिकार्थकः ।कुड्मलं मुकुलञ्चैतदऽर्धस्फुटितकोरके ॥ १९७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 सु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मुकुलो मकुलोऽप्यस्त्री कुड्मलः प्रौडकोरके ॥
genderपुंmasc.
कुड्मले कुद्मलं तद्वत् कुष्मलं कुमलं तथा ।मुकुलं मकुरं प्रोक्तं मुकुरं बकुलद्रुमे ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुकुलोऽस्त्री कुड्मलोऽस्त्री वल्लरी मञ्जरी स्त्रियौ ।गुलुच्छगुच्छस्तबकाः पुष्पं तु कुसुमं सुमम् ॥ ४५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
तगरे तु क्ली तगरपादिकायां स्त्रियामिति ।रभसेनोदिताथास्त्री कुड्मलो मुकुलेऽथ नप् ॥ ५३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क्ली (wrong syllable)
meaningsमुकुल
विद्यादासनभेदेऽस्य लक्षणं च प्रचक्षते ।वैजयन्त्यां यथा प्रोक्तमासीनस्यासनेष्वदः ॥ ५३५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआसनभेद
doubtful
कुड्मल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कोशकोशोऽस्त्री कुड्मले खड्गपिधानेऽर्थौघदिव्ययोः । Amarakośa 3.3.418
- नामलिङ्गानुशासनम् कोषकोषोऽस्त्री कुड्मले खड्गपिधानेऽर्थौघदिव्ययोः । Amarakośa 3.3.427
- धरणिकोश कोषकोषो दिव्ये धने पेश्यां कुड्मलासिपिधानयोः । पनसादिफलस्यान्तः कोषः शब्दादिसंग्रहः ॥ Dharaṇikośa 30.3.3
- कोषकल्पतरु कोरकप्रसेकः स्रुतौ सेचने वक्त्रलाला- स्रुतौ स्यादथ द्रोणिकायां जलस्य । विचारे रहोऽर्थे च शस्तो विवेक- स्त्रिषु त्वेकको निःसहाये रसे ना । कङ्कोलके मृणाले कोरकमस्त्री च कुड्मलार्थेऽपि । अभिलाषोत्सवनर्म- प्रीतिविवा[253a]हीयगीतसूत्रादौ ॥ ७५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.75
- कोषकल्पतरु मातृकासूचिकायां तूलिकायां कुड्मले क्षीरनिर्मितौ । कूर्चिकाररयन्त्रेऽपि मातृका वर्णसंहतौ ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.1.21
- कोषकल्पतरु कोषदोषा तु रात्रौ च भुजे स्त्रियां स्या- द्रात्र्यर्थिका स्यादियमव्ययं च । कोषः पुमान्स्याच्चषके स्त्रियां तु स्याद्दीपपात्रेऽपि च जातिकोषे । न स्त्री च भाण्डालयकुड्मलार्थ- समूहपेशीपदसंग्रहेषु । लिङ्गत्रये खड्गपिधानवाची तादृग्विधः स्यादपि शिम्बिकार्थः ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.30.40
- नानार्थार्णवसंक्षेप कोशअस्त्री स्यात् कुड्मले दिव्ये विशेषे गेहदेहयोः । धनौघे वेष्टकद्रव्ये पुस्तकासिपिधानयोः ॥ २८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.285
- परमानन्दीयनाममाला कोशकोशः पेश्यां वने दिव्ये धनागारे च कुड्मले । क्रिया कर्मणि चेष्टायामारम्भोपाययोरपि ॥ ९४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.94
- शब्दार्णव कोषकोषो दिव्यधनेऽपि स्यात् कुड्मलासिपिधानयोः । पनसादिफलस्यान्तः कोषः शब्दस्य सङ्ग्रहः ॥ २२८ ॥ Śabdārṇava 228
- वैजयन्ती कोशशूद्रे काके पिके व्यासे ध्वान्तपक्षेऽर्जुने हरौ । कोशोऽस्त्री कुड्मले दिव्ये शास्त्रेऽर्थौघे गृहे तनौ ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.5.15