हरिताल
haritālaक्ली · neut.In 16 kośas: 12 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 19 as a meaning of another word.
गन्धाश्मा शुल्वपामाकुष्ठारिर्गन्धिकगन्धकौ ॥ १०५७ ॥सौगन्धिकः शुकपुच्छो हरितालं तु पिञ्जरम् ।विडालकं विस्रगन्धि खर्जूरं वंशपत्त्रकम् ॥ १०५८ ॥आलपीतनतालानि गोदन्तं नटमण्डनम् ।वङ्गारिर्लोमहृच्चाथ मनोगुप्ता मनःशिला ॥ १०५९ ॥करवीरा नागमाता रोचनी रसनेत्रिका ।नैपाली कुनटी गोला मनोह्वा नागजिह्विका ॥ १०६० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 क (wrong syllable)
गन्धाश्मन्पुंशुल्वारिपुंपामारिपुंकुष्ठारिपुंगन्धिकपुंगन्धकपुंसौगन्धिकपुंशुकपुच्छपुंहरितालक्लीपिञ्जरक्लीविडालकक्लीविस्रगन्धिक्लीखर्जूरक्लीवंशपत्त्रकक्लीआलक्लीपीतनक्लीतालक्लीगोदन्तक्लीनटमण्डनक्लीवङ्गारिपुंलोमहृत्पुंमनोगुप्तास्त्रीमनःशिलास्त्रीकरवीरास्त्रीनागमातृस्त्रीरोचनीस्त्रीरसनेत्रिकास्त्रीनैपालीस्त्रीकुनटीस्त्रीगोलास्त्रीमनोह्वास्त्रीनागजिह्विकास्त्री
genderक्लीneut.
विडालोऽस्त्री चित्रगन्धो हरितालोऽपि तालकः ।चित्राङ्गं पिञ्जरं क्लीबे गौरं च नटमण्डनम् ॥ ५६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दारदो हंसपादः स्यात्कुरुबिन्दोऽपि रक्तकः ।मणिरागकरो म्लेच्छो नरि स्याद्रक्तपारदः ॥अर्बुदोत्थं सीससत्त्वं तथा चोदारसङ्गकम् ।हरितालमलं तालमालं न स्त्री बिडालकम् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ताम्बूलकेवल-दलामलयुक्तमालंस्युश्चक्रवालहरितालमहाबलानि ।नाभीलवद्बिदलजाङ्गुलजङ्गलोल-माभीलवद्दलशले च महाबलं च ॥ १३ ॥
वसन्ततिलका
genderक्लीneut.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं स्थूलो राशिः । अलक्तकः पादादिरागद्रव्यम् । कर्पासः सूत्रद्रव्यम् । सूर्यो रविः । कूर्पासः कञ्चुकम् । सारथिः सूतः । तरङ्गः कल्लोलः । अलकः केशरचना । समुडाः संपुटकः । वराटः कपर्दकम् ।सैन्यायुधमङ्गलनगरवृन्त[त्त]फलमूलहरितालबिम्बमुकुटकुड्मलतस्तृतीयाप्रकृतिः ।पुंस्यवसथस्तथोद्गीथः संवीथः कालगीथश्च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
हरितालं विस्रगन्धि गोदन्तं नटमण्डपम् ।बिडालं पिञ्जरं वङ्गशत्रुर्लोमहरं तथा ॥ ३३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरितालमलं तालं हरितालकमित्यपि ।शिलोत्थलाक्षायां प्रोक्ता शिलाजेतु(जतु?) शिलापि च ॥ ५५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मनःशिला मर्मशिला रत्नभूराकरः खनिः ।हरितालं पीतरसं कर्चूरं गिरिपित्तकम् ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पी (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आलं तालं च वङ्गारिः हरितालः बिडालकम् ।विस्त्रगन्धि च गोदन्तं गोपित्तं वंशपत्रकम् ॥ १८३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौगन्धिकः सुगन्धश्च गन्धिको गन्धकोऽपि च ।गोदन्ते हरितालं स्यात् तालमालमलं तथा ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हरितालं तु खर्जूरं पीतनं नटभूषणम् ।वंशपत्रं तालमालं पिञ्जरं रोमहृद्वरम् ॥ ४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुक्लधातौ पाकशुक्ला कठिनी कक्खटी खटी ।हरितालं तु खर्जूरं पिञ्जरं नटभूषणम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रतकेलिः कलालापे षिङ्गे दन्तक्षतेऽपि च ।भवेद्वायुफलं शक्रकार्मुके करकेऽपि च ॥तथा विचकिलो मल्लीप्रभेदे मदनेऽपि च ।बृहन्नलो बृहत्पोटगले दीर्घेऽर्जुनेऽपि च ॥सदाफलं स्कन्धफले नारिकेलेऽप्युडूम्बरे ।सिनीवाली दृष्टचन्द्रकलामान्दुर्गयोरपि ॥सौवर्चलं लवणभित्सर्जिकाक्षारयोरपि ।हस्तिमल्लः शङ्खनागे ऐरावतगणेशयोः ॥हरितालं धातुभेदे स्त्री दूर्वाकाशयोरपि ।हालाहलो ब्रह्मसर्प त्वञ्जनाखुभिदि स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
हरिताल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश गोदन्तगोदन्तो हरितालेऽपि दंशितो वर्मितेऽपि च । सहिता प्रवहिता कॢप्ता तृणता प्रहणं द्वयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.18
- धरणिकोश पिञ्जरगर्गरं मत्स्यभेदे स्याद्गर्गरी दधिमन्थनी । पिज्जरं हरिताले च पीतेऽप्यश्वान्तरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.45
- धरणिकोश पिञ्जलपिञ्जलं कुशपत्रे स्याद्धरितालं च पिञ्जलम् । फेनिलोऽरिष्टके फेनयुक्ते कोलं तु फेनिलम् ॥ Dharaṇikośa 27.2.28
- कोषकल्पतरु पुलकरणरणके रक्तकुथे रल्लक उक्तश्च सीमन्ते । पुलकोऽस्त्री कृमिभेदे गल्वर्के रक्तदोषे च । रोमाञ्चे हरिताले शिलाविभेदे गजान्नपिण्डे च ॥ ३९ ॥ Koṣakalpataru 6.1.39
- कोषकल्पतरु गोदन्ततर्यां स्त्री गिरिशे ******** जयन्तः पुमान् शर्वाण्यां त्वरणिद्रुमेन्द्रतनयाधू ( ? )कास्वसौ योषिति । गोदन्तो हरितालदंशितकयोर्भासे तु भासां निधौ भासन्तस्त्रिषु सुन्दरेऽप्यथ मह[295b]त्प्राज्ये विशाले त्रिषु ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.16.21
- नानार्थार्णवसंक्षेप अलहरिताले वृश्चिकस्य पुच्छकण्टक एव च । अक्षि नेत्रे तथेक्ष्वादेः काण्डस्यावयवान्तरे ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप तालतृणद्रुमे तामलकीसौराष्ट्रीमुसलीषु च । प्रतिताल्यामथ क्लीबं हरिताले फलेषु च ॥ ५२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.522
- नानार्थार्णवसंक्षेप वरगुग्गुलौ हरिताले च महोदर्याख्यमुस्तके । वर्तुलाकाररचितवह्निकुण्डेऽप्यथ स्त्रियाम् ॥ ११५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1152
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुलकरोमाञ्चे हरिताले च रत्नभेदेऽप्यथोदितः । स्यात् पुलाकस्तुच्छधान्ये संक्षेपे भक्तसिक्थके ॥ १६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.165
- नानार्थार्णवसंक्षेप खर्जूररजते हरिताले च प्रसवेऽत्रोक्तभूरुहोः । वृश्चिकाख्ये पुनर्दीर्घकीटे द्वे रभसः पुनः ॥ ६०७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.607
- नानार्थार्णवसंक्षेप पिञ्जरपादावयवभेदे च जङ्घापिण्डेऽथ पिञ्जरम् । हरिताले भवेत् क्लीबं मिश्रवर्णान्तरे तु ना ॥ ११६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1168
- नानार्थार्णवसंक्षेप पीतनआम्रातकाख्ये क्लीबं तु हरितालेऽपि कुङ्कुमे । पीनसस्तु प्रतिश्याये नाऽथ मण्डलिसंज्ञिनाम् ॥ ११८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1185
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुलकहरितालेऽप्यथ द्वे स्यात् कृमिभेदेऽथ शब्दवित् । शाकटायन आह स्म स्वशास्त्रे पुरुटः पुमान् ॥ १२०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1200
- नानार्थार्णवसंक्षेप वंशपत्त्रवंशपत्त्रं पुनः क्लीबं हरितालेऽत्र पूर्ववत् । वलाहकस्तु ना मेघे गिरौ वायौ च शार्ङ्गिणिः ॥ ५४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.543
- नानार्थार्णवसंक्षेप नगभूषणहरितालेऽप्यथ ज्ञेयं नियमे परिभाषणम् । निन्दात्मकेऽप्युपालम्भे स्यादालापेऽप्यथो भवेत् ॥ १४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.14
- परमानन्दीयनाममाला तालहस्तमानेऽप्यथो तालं हरिताले निगद्यते । तलं सर्गे त्वधोभागे तलस्तालचपेटयोः ॥ २१७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.217
- शिवकोष पीतनपीतनी रङ्गमालायां पीतनं पीतदारुणि । कुङ्कुमे हरिताले च पीतनस्तु कपीतने ॥ २५८ ॥ Śivakoṣa 16.1.258
- शब्दरत्नावली पीतनपृक्कायां पिशुना स्त्री स्यात्क्रूरसूचकयोस्त्रिषु । पीतनं हरिताले च पीतदारुणि कुङ्कुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.60
- त्रिकाण्डशेष तालझलाऽऽतपोर्मिर्दुहिता तलं मूलचपेटयोः । तालो गीतक्रियामाने हरिताले द्रुमान्तरे ॥ ३९४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.394